वर्णमाला मराठी व्याकरण प्रश्न | Varnmala Marathi Grammar Questions | प्रश्नसंच - 3

वर्णमाला मराठी व्याकरण प्रश्न

Question : 1

खालीलपैकी संयुक्त व्यंजन कोणते ? योग्य पर्याय निवडा

❶ त् + य् = त्य्

❷ म् + ह् + अ = म्ह

❸ प् + प् = प्प्

❹ क् + अ = क

📝 स्पष्टीकरण : दोन किंवा अधिक व्यंजने एकत्र आल्यास त्याला संयुक्त व्यंजन म्हणतात.
येथे त् + य् = त्य् हे संयुक्त व्यंजनाचे अचूक उदाहरण आहे, कारण यात कोणताही स्वर मिसळलेला नाही.

Question : 2

भिन्न उच्चार स्थानांतून निघणाऱ्या स्वरांना ........ स्वर म्हणतात

❶ दीर्घ

❷ संयुक्त

❸ सजातीय

❹ विजातीय

📝 स्पष्टीकरण : वेगवेगळ्या किंवा भिन्न उच्चारस्थानातून उत्पन्न होणाऱ्या स्वरांना विजातीय स्वर म्हणतात.
उदा. अ-इ, अ-उ, उ-ई, इ-ऊ ही विजातीय स्वरांची उदाहरणे आहेत.

Question : 3

खालीलपैकी विजातीय स्वरांची / च्या जोडी / ड्या सांगा ?

❶ अ - इ

❷ अ - उ

❸ उ - ई

❹ वरील सर्व

📝 स्पष्टीकरण : दिलेल्या सर्व जोड्या (अ-इ, अ-उ, उ-ई) या विजातीय स्वरांच्या आहेत.
कारण या प्रत्येक जोडीतील स्वरांचे उच्चारस्थान (कंठ, तालू, ओष्ठ) भिन्न-भिन्न आहे.

Question : 4

पुढील स्वर जोड्यातून विजातीय स्वर जोडी असलेला पर्याय निवडा ?

❶ अ - आ

❷ अ - ई

❸ इ - ई

❹ उ - ऊ

📝 स्पष्टीकरण : 'अ - ई' ही जोडी विजातीय स्वरांची आहे कारण 'अ' चा उच्चार कंठ आहे तर 'ई' चा उच्चार तालू आहे.
बाकी सर्व पर्याय (अ-आ, इ-ई, उ-ऊ) हे एकाच उच्चारस्थानातून निघणारे म्हणजेच सजातीय स्वर आहेत.

Question : 5

स्वरमालेतील अं आणि अ: या दोन वर्णाना काय म्हणतात ?

❶ संयुक्त स्वर

❷ स्वरादी

❸ दीर्घ स्वर

❹ स्वरांत्न

📝 स्पष्टीकरण : वर्णमालेतील अं (अनुस्वार) आणि अः (विसर्ग) यांना स्वरादी म्हणतात.
स्वरादी म्हणजे 'ज्याचा आदी (सुरुवातीला) स्वर आहे असा'. यांचा उच्चार करण्यापूर्वी एखाद्या स्वराचा उच्चार करावा लागतो.

Question : 6

खालीलपैकी जोडाक्षराने युक्त अचूक शब्द ओळखा

❶ पंती

❷ पत्नी

❸ पन्ती

❹ पम्ती

📝 स्पष्टीकरण : 'पत्नी' हा शब्द जोडाक्षराने युक्त अचूक शब्द आहे.
यात त् + न् + ई = त्नी हे जोडाक्षर आले आहे, जिथे दोन व्यंजने एकत्र येऊन शेवटी स्वर मिसळला आहे.

Question : 7

ज्या वर्णांचा उच्चार स्पष्ट करण्यासाठी स्वरांचे सहाय्य घ्यावे लागते त्यांना काय म्हणतात ?

❶ व्यंजन

❷ स्वर

❸ स्वरादी

❹ संयुक्त स्वर

📝 स्पष्टीकरण : ज्या वर्णांचा उच्चार स्वतंत्रपणे होत नाही, तर त्यांचा उच्चार स्पष्ट करण्यासाठी शेवटी स्वरांचे साहाय्य घ्यावे लागते, त्यांना व्यंजन म्हणतात.
व्यंजनांना परवर्ण किंवा स्वरान्त असेही म्हणतात.

Question : 8

मराठी भाषेतील आधुनिक वर्णमालेत एकूण किती व्यंजनांचा समावेश होतो ?

❶ 34

❷ 48

❸ 52

❹ 14

📝 स्पष्टीकरण : मराठी भाषेच्या पारंपारिक आणि आधुनिक वर्णमालेत एकूण 34 व्यंजने आहेत.
यामध्ये क-वर्गापासून तेळ-वर्णापर्यंतच्या व्यंजनांचा समावेश होतो. (क्ष आणि ज्ञ हे विशेष संयुक्त व्यंजने आहेत).

Question : 9

खालीलपैकी कोणते जोडाक्षर नाही

❶ क्ष

❷ ज्ञ

❸ कृ

❹ म्ह

📝 स्पष्टीकरण : 'कृ' हे जोडाक्षर नाही. कारण यात 'क' या व्यंजनामध्ये 'ऋ' हा स्वर मिसळला आहे (क + ऋ = कृ).
जोडाक्षरासाठी किमान दोन व्यंजने एकत्र येणे आवश्यक असते. बाकी पर्याय (क्ष, ज्ञ, म्ह) जोडाक्षरे आहेत.

Question : 10

व्यंजनास -------------- असेही म्हणतात

❶ परवर्ण

❷ कंपीत वर्ण

❸ द्रव्य व्यंजन

❹ अंतस्थ

📝 स्पष्टीकरण : व्यंजनांचा उच्चार पूर्ण करण्यासाठी दुसऱ्या वर्णावर (स्वरावर) अवलंबून राहावे लागते, म्हणून त्यांना परवर्ण किंवा स्वरान्त असे म्हणतात.
मराठी वर्णमालेत एकूण 34 व्यंजने आहेत.

Question : 11

조डाक्षर म्हणजे काय

❶ दोन किंवा अधिक व्यंजने + स्वर

❷ अक्षर + स्वर

❸ स्वर + व्यंजन

❹ व्यंजन + व्यंजन

📝 स्पष्टीकरण : दोन किंवा अधिक व्यंजने प्रथम एकत्र येऊन शेवटी त्यात एक स्वर मिसळतो, तेव्हा त्याला जोडाक्षर म्हणतात.
रचना: व्यंजन + व्यंजन + स्वर = जोडाक्षर.

Question : 12

'क्ष' व 'ज्ञ' या संयुक्त व्यंजनांना वर्णमालेत कोणी स्थान दिले ?

❶ श्रीपात सबनीस

❷ विष्णुशास्त्री चिपळूणकर

❸ मोरो केशल दामले

❹ दादोबा पांडुरंग तर्खडकर

📝 स्पष्टीकरण : 'क्ष' आणि 'ज्ञ' या दोन विशेष संयुक्त व्यंजनांना मराठी वर्णमालेत महत्त्वाचे स्थान देण्याचे काम व्याकरणकार श्रीपात सबनीस यांनी केले आहे.
त्यामुळे आधुनिक वर्णमालेत एकूण वर्णांची संख्या 52 झाली आहे.

Question : 13

क्ष व ज्ञ ही कोणत्या प्रकारची व्यंजने आहेत ?

❶ संयुक्त व्यंजने

❷ कठोर व्यंजने

❸ स्पर्श व्यंजने

❹ मृदू व्यंजने

📝 स्पष्टीकरण : 'क्ष' आणि 'ज्ञ' ही एकापेक्षा अधिक व्यंजने एकत्र येऊन बनलेली असल्यामुळे त्यांना विशेष संयुक्त व्यंजने म्हणतात.
उदा. क् + ष् = क्ष आणि द् + न् + य् = ज्ञ.

Question : 14

खालीलपैकी संयुक्त व्यंजनाची जोडी कोणती ?

❶ क्ष् आणि ज्ञ्

❷ ष् आणि श्

❸ ओ आणि औ

❹ ऋ आणि ऌ

📝 स्पष्टीकरण : मराठी वर्णमालेमध्ये 'क्ष्' आणि 'ज्ञ्' ही दोन प्रमुख संयुक्त व्यंजने मानली जातात. दोन किंवा अधिक व्यंजने एकत्र येऊन ही तयार होतात.

Question : 15

एकच व्यंजन दोन वेळा जोडले गेले की त्या संयुक्त व्यंजनाला काय म्हणतात ?

❶ द्वित्त

❷ घर्षक

❸ अनुनासिक

❹ अल्पप्राण

📝 स्पष्टीकरण : जेव्हा एकच व्यंजन दोन वेळा सलग जोडले जाते, तेव्हा त्या रचनेला द्वित्त असे म्हणतात.
उदा. क् + क् = क्क् (चक्कर), त् + त् = त्त (पत्ता).

Question : 16

' श्र ' हे जोडाक्षर कसे बनले

❶ श् + र् + अ्

❷ श + र + अ

❸ श् + र् + अ

❹ स् + र् + अ्

📝 स्पष्टीकरण : 'श्र' हे जोडाक्षर श् + र् + अ या घटकांपासून बनले आहे.
यात 'श्' आणि 'र्' ही दोन व्यंजने असून शेवटी 'अ' हा स्वर मिसळलेला आहे.

Question : 17

क् , च् , ट् , त् , प् या गटातील व्यंजनांना काय म्हणतात ?

❶ स्पर्श व्यंजने

❷ अंतस्थ व्यंजने

❸ मृदू व्यंजने

❹ उष्म व्यंजने

📝 स्पष्टीकरण : क, च, ट, त, प या वर्गातील पहिल्या पंचवीस वर्णांचा उच्चार करताना जिभेचा मुखातील वेगवेगळ्या भागांशी स्पर्श होतो, म्हणून त्यांना स्पर्श व्यंजने म्हणतात.
वर्णमालेत एकूण 25 स्पर्श व्यंजने आहेत.

Question : 18

आधुनिक वर्णमालेत एकूण किती स्पर्श व्यंजने आहेत ?

❶ 25

❷ 34

❸ 53

❹ 48

📝 स्पष्टीकरण : मराठी व्याकरणानुसार क-वर्ग, च-वर्ग, ट-वर्ग, त-वर्ग आणि प-वर्ग या पाच वर्गांमध्ये विभागलेली एकूण 25 स्पर्श व्यंजने आहेत.

Question : 19

दोन एक सारखी व्यंजने एकत्र आली की त्या संयुक्त व्यंजनाला काय म्हणतात ?

❶ द्वित्त

❷ जोडाक्षर

❸ संधी

❹ विग्रह

📝 स्पष्टीकरण : जेव्हा दोन एकसारखी व्यंजने एकमेकांना जोडली जातात, तेव्हा त्या जोडणीला द्वित्त म्हणतात.
उदा. कच्चा या शब्दातील च्च् (च् + च्) हे द्वित्त आहे.

Question : 20

ऱ्हस्व व दीर्घ स्वरांना उच्चारावयास लागणाऱ्या कालावधीस काय म्हणतात ?

❶ स्वर

❷ व्यंजन

❸ स्वरालाप

❹ मात्रा

📝 स्पष्टीकरण : स्वर उच्चारताना लागणाऱ्या वेळेला किंवा कालावधीला व्याकरणामध्ये मात्रा म्हणतात.
ऱ्हस्व स्वराचा उच्चार आखूड असतो म्हणून त्याला 1 मात्रा असते आणि दीर्घ स्वराचा उच्चार लांबट असतो म्हणून त्याला 2 मात्रा असतात.

Question : 21

गटात न बसणारा वर्ण कोणता ?

❶ क्

❷ ख्

❸ ग्

❹ च्

📝 स्पष्टीकरण : क्, ख्, ग् हे सर्व 'क' वर्गातील असून ते कंठ्य व्यंजने आहेत.
परंतु 'च्' हा वर्ण 'च' वर्गातील असून तो तालव्य व्यंजन आहे, त्यामुळे तो गटात न बसणारा वर्ण आहे.

Question : 22

दंड नसलेले व्यंजन पुढीलपैकी कोणते ?

❶ र्

❷ द्

❸ ळ्

❹ ल

📝 स्पष्टीकरण : मराठी वर्णमालेत 'र्' (र) हे एकमेव असे व्यंजन आहे ज्याला कोणताही उभा दंड नसतो.
त्याच्या वैशिष्ट्यपूर्ण आकारामुळे त्याचे जोडाक्षर लिहिण्याच्या 4 वेगवेगळ्या पद्धती (राफार, काकपद इ.) आहेत.

Question : 23

दिलेल्या पर्यायातून स्पर्श व्यंजन ओळखा ?

❶ ध्

❷ य्

❸ र्

❹ ल्

📝 स्पष्टीकरण : 'ध्' हे 'त' वर्गातील असून ते एक स्पर्श व्यंजन आहे.
बाकीचे पर्याय य्, र्, ल् हे वर्णमालेतील अर्धस्वर (अंतस्थ) या प्रकारात मोडतात.

Question : 24

ज्या व्यंजनांचा उच्चार करणे कठीण असते अशा व्यंजनांना ........ म्हणतात

❶ कठोर व्यंजन

❷ मृदू व्यंजन

❸ संयुक्त व्यंजन

❹ अंतस्थ व्यंजन

📝 स्पष्टीकरण : ज्या वर्णांचा उच्चार खंबीर किंवा तीव्र असतो आणि जो करावयास कठीण वाटतो, त्यांना कठोर व्यंजन किंवा श्वास/अघोष वर्ण म्हणतात.
उदा. क, ख, च, छ इ.

Question : 25

प् आणि फ् ही कोणती व्यंजने आहेत ती ओळखा ?

❶ मृदू व्यंजने

❷ उष्मे व्यंजने

❸ संयुक्त व्यंजने

❹ कठोर व्यंजने

📝 स्पष्टीकरण : 'प' वर्गातील पहिले दोन वर्ण म्हणजेच 'प्' आणि 'फ्' हे उच्चारायला कठीण असल्यामुळे त्यांना कठोर व्यंजने म्हटले जाते.

Your Scorecard

Total Questions 0

Solved Question 0

Correct 0

Wrong 0

Final Score :   0 / 0

---

मराठी व्याकरण सराव पेपर सोडवण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करा

मराठी भाषेचा उगम व व्याकरण	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2
वर्णमाला	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2 प्रश्नसंच - 3 प्रश्नसंच - 4 प्रश्नसंच - 5 प्रश्नसंच - 6 प्रश्नसंच - 7
संधी आणि संधीचे प्रकार	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2
शब्दांच्या जाती	प्रश्नसंच - 1
नाम व नामाचे प्रकार	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2
नामाचा वचनविचार	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2
नामाचा लिंगविचार	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2
विभक्ती कारकार्थ व उपपदार्थ	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2
सामान्यरूप	प्रश्नसंच - 1
सर्वनाम आणि सर्वनामाचे प्रकार	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2
विशेषण आणि विशेषणाचे प्रकार	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2
क्रियापद व क्रियापदाचे प्रकार	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2
क्रियापदाचे काळ व अर्थ	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2
क्रियाविशेषण अव्यय	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2
शब्दयोगी अव्यय	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2 प्रश्नसंच - 3
उभयान्वयी अव्यय	प्रश्नसंच - 1
केवलप्रयोगी अव्यय	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2
प्रयोग व प्रकार	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2
वाक्यांचे प्रकार - वाक्य रूपांतर	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2 प्रश्नसंच - 3
समास व समासाचे प्रकार	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2 प्रश्नसंच - 3 प्रश्नसंच - 4
अलंकार व अलंकाराचे प्रकार	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2
रस व प्रकार	प्रश्नसंच - 1
वृत्ते आणि प्रकार	प्रश्नसंच - 1
शब्दसिद्धी	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2
वाक्यपृथक्करण	प्रश्नसंच - 1
शब्दसिद्धी - सिद्ध शब्द	प्रश्नसंच - 1
शब्दसिद्धी - साधित शब्द	प्रश्नसंच - 2
शब्दांच्या शक्ती / शब्दशक्ती	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2
विरामचिन्हे	प्रश्नसंच - 1
शुद्धलेखन	प्रश्नसंच - 1
शुद्ध - अशुद्ध शब्द	प्रश्नसंच - 1
समूहदर्शक शब्द	प्रश्नसंच - 1
ध्वनिदर्शक शब्द	प्रश्नसंच - 1
शब्दसमूहाबद्दल एक शब्द	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2 प्रश्नसंच - 3 प्रश्नसंच - 4
म्हणी व त्यांचे अर्थ	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2 प्रश्नसंच - 3
वाक्प्रचार व अर्थ	प्रश्नसंच - 1
समानार्थी शब्द	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2 प्रश्नसंच - 3
विरुद्धार्थी शब्द	प्रश्नसंच - 1
अलंकारिक शब्द	प्रश्नसंच - 1
साहित्यिक व त्यांची टोपण नावे	प्रश्नसंच - 1
संत व त्यांची मूळ गावे	प्रश्नसंच - 1
संत साहित्य	प्रश्नसंच - 1
साहित्य व साहित्यकार	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2

---

🔊 महत्त्वाची सूचना : जर तुम्हाला या प्रश्नसंचामध्ये काही त्रुटी आढळल्‍या असतील किंवा एखाद्या प्रश्नाचे उत्तर चुकीचे दिले आहे, असे वाटत असल्‍यास, आम्हाला चुकीच्या प्रश्न क्रमांकासह योग्य उत्तर कमेंट करा

🌐 दररोज नवनवीन प्रश्नसंच सोडविण्यासाठी MPSC Battle या संकेतस्थळाला दररोज आवश्य भेट द्या

© MPSC Battle — Marathi Grammar Practice Question | Marathi Vyakaran Sarav Paper