सराव प्रश्नसंच
Question : 1
------------------ हा सामासिक शब्द आहे
📝 स्पष्टीकरण : समीकरण हा सामासिक शब्द आहे.
दोन किंवा अधिक शब्द एकत्र येऊन जो एक जोडशब्द तयार होतो, त्याला सामासिक शब्द म्हणतात.
Question : 2
खालीलपैकी कोणते उदाहरण अव्ययीभाव समासाचे नाही ?
📝 स्पष्टीकरण : राजपुत्र (राजाचा पुत्र) हे षष्ठी विभक्ती तत्पुरुष समासाचे उदाहरण आहे.
इतर तिन्ही शब्द (प्रतिदिन, यथाशक्ती, गावोगाव) हे अव्ययीभाव समासाची उदाहरणे आहेत.
Question : 3
खालीलपैकी 'वैकल्पिक द्वंद्व' समासाचे उदाहरण कोणते ?
📝 स्पष्टीकरण : खरे-खोटे (खरे किंवा खोटे) या शब्दाचा विग्रह करताना 'किंवा', 'अथवा', 'वा' या विकल्पबोधक उभयान्वयी अव्ययांचा वापर होतो, म्हणून हा वैकल्पिक द्वंद्व समास आहे.
Question : 4
देशगत (देशाला परखा झालेला) हे कोणत्या समासाचे उदाहरण आहे ?
📝 स्पष्टीकरण : देशगत = देशाला गेलेला.
विग्रह करताना पहिल्या पदाला 'ला' हा द्वितीया विभक्तीचा प्रत्यय लागतो, म्हणून हा द्वितीया तत्पुरुष समास आहे.
Question : 5
यथाक्रम, आमरण, प्रशिक्षण - हे शब्द कोणत्या समास प्रकारातील आहेत ?
📝 स्पष्टीकरण : ज्या समासातील पहिले पद महत्वाचे असते आणि संपूर्ण सामासिक शब्द क्रियाविशेषण अव्ययाप्रमाणे काम करतो, त्याला अव्ययीभाव समास म्हणतात.
यात यथा, आ, प्र हे उपसर्ग लागलेले आहेत.
Question : 6
प्रतिक्षण, तोंडपाठ, ग्रंथकार, साखरभात, नीलकंठ, आजन्म यापैकी अव्ययीभाव समासाचे शब्द ओळखा ?
📝 स्पष्टीकरण : प्रतिक्षण (प्रत्येक क्षणाला) आणि आजन्म (जन्मापासून) या शब्दांमध्ये संस्कृत उपसर्ग (प्रति, आ) लागलेले असल्यामुळे हे अव्ययीभाव समासाचे शब्द आहेत.
Question : 7
गल्लोगल्ली या शब्दाचा समास कोणता ?
📝 स्पष्टीकरण : मराठीतील शब्दांची निरुक्ती/द्विरुक्ती होऊन तयार झालेले शब्द (उदा. गल्लोगल्ली, घरोघरी, दारोदारी) हे अव्ययीभाव समासाच्या (मराठी/द्विरुक्ती) प्रकारात येतात.
Question : 8
खाली दिलेल्या उदाहरणातून अव्ययीभाव समासाची उदाहरणे असलेला योग्य पर्याय निवडा ?
📝 स्पष्टीकरण : दररोज, बिनचूक, गैरहजर हे फारसी/फारसी-फारसी उपसर्गयुक्त शब्द आहेत आणि घरोघरी हा द्विरुक्तीयुक्त शब्द आहे. हे सर्व अव्ययीभाव समासाचे प्रकार आहेत.
Question : 9
पुढे दिलेल्या सामासिक शब्दाचा समास कोणता - दररोज
📝 स्पष्टीकरण : दररोज (प्रत्येक दिवशी) या शब्दात 'दर' हा फारसी उपसर्ग लागलेला असून तो क्रियाविशेषणासारखा कार्य करतो, म्हणून हा अव्ययीभाव समास आहे.
Question : 10
'जागोजागी' हे कोणत्या समासाचे उदाहरण आहे ?
📝 स्पष्टीकरण : जागोजागी (प्रत्येक जागी) हा शब्द मराठी शब्दाच्या द्विरुक्तीने तयार झाला असून तो अव्ययीभाव समासाचे उदाहरण आहे.
Question : 11
बिनधास्त, बेशक, बरहुकूम, बिनशर्त - ही पदे कोणत्या समासाची आहेत
📝 स्पष्टीकरण : बिन, बे, बर यांसारखे फारसी उपसर्ग लागून बनलेले सामासिक शब्द अव्ययीभाव समासात मोडतात.
Question : 12
बरेवाईट या शब्दाचा समास कोणता ?
📝 स्पष्टीकरण : बरेवाईट = बरे किंवा वाईट.
परस्परविरोधी शब्द 'किंवा' अव्ययाने जोडले जात असल्याने हा वैकल्पिक द्वंद्व समास आहे.
Question : 13
स्वर्गवास हा सामासिक शब्द कोणत्या समास प्रकारातील आहे ?
📝 स्पष्टीकरण : स्वर्गवास = स्वर्गात वास.
विग्रह करताना 'ात' (सप्तमी विभक्ती) प्रत्ययाचा वापर होतो, म्हणून हा सप्तमी विभक्ती तत्पुरुष समास आहे.
Question : 14
पुढील सामासिक शब्दाचा प्रकार सांगा - दररोज
📝 स्पष्टीकरण : दररोज या शब्दात 'दर' हा विदेशी (फारसी) उपसर्ग आला असून ते अव्ययाप्रमाणे कार्य करते, त्यामुळे हा अव्ययीभाव समास आहे.
Question : 15
त्याने तीला नापसंत केले. या वाक्यातील नापसंत हा शब्द कोणत्या समास प्रकारातील आहे ?
📝 स्पष्टीकरण : नापसंत = पसंत नसलेला.
ज्या समासातील पहिले पद नकार दर्शवणारे (ना, अ, अन, गैर, नि) असते, त्याला नञ तत्पुरुष समास म्हणतात.
Question : 16
त्रैलोक्य या शब्दात कोणता समास आहे ?
📝 स्पष्टीकरण : त्रैलोक्य = तीन लोकांचा समुदाय.
ज्या सामासिक शब्दाचे पहिले पद संख्याविशेषण असते आणि त्यातून समूहाचा बोध होतो, त्याला द्विगु समास म्हणतात.
Question : 17
दीपाचा चुलत सासरा म्हणजे देव माणूस आहे. या वाक्यातील 'चुलत सासरा' हा सामासिक शब्द या समासाचे उदाहरण आहे
📝 स्पष्टीकरण : चुलत सासरा = चुलीच्या नात्याने सासरा.
विग्रह करताना मधील पदांचा लोप होतो, म्हणून हा मध्यमपदलोपी तत्पुरुष समास आहे.
Question : 18
पुढील शब्दाचा समास ओळखा : आईवडील
📝 स्पष्टीकरण : आईवडील = आई आणि वडील.
विग्रह करताना 'आणि', 'व' या समुच्चयबोधक उभयान्वयी अव्ययांचा वापर होत असल्याने हा इतरेतर द्वंद्व समास आहे.
Question : 19
भीमार्जुन या सामासिक शब्दात कोणता समास आहे ?
📝 स्पष्टीकरण : भीमार्जुन = भीम आणि अर्जुन.
दोन्ही पदे महत्त्वाची असून विग्रह करताना 'आणि' या अव्ययाचा वापर होतो, म्हणून हा इतरेतर द्वंद्व समास आहे.
Question : 20
'पंचपाळे' या सामासिक शब्दाचा विग्रह कसा होईल ?
📝 स्पष्टीकरण : पंचपाळे हा द्विगु समासाचा शब्द आहे, ज्याचा अचूक विग्रह पाच पळ्यांचा समुदाय असा होतो.
Question : 21
पुढे दिलेल्या सामासिक शब्दाचा समास कोणता - तोंडी लावणे ?
📝 स्पष्टीकरण : ज्या समासात प्रथम पदाच्या विभक्ती प्रत्ययाचा (उदा. तोंडी मधील 'ई') लोप होत नाही, त्याला अलुक तत्पुरुष समास म्हणतात.
Question : 22
कृपाहीन या शब्दाचा समास कोणता ?
📝 स्पष्टीकरण : कृपाहीन = कृपेने हीन.
विग्रह करताना तृतीया विभक्ती प्रत्ययाचा ('ने') वापर होतो, त्यामुळे हा तृतीया विभक्ती तत्पुरुष समास आहे.
Question : 23
खालीलपैकी कोणता शब्द मध्यमपदलोपी तत्पुरुष समासाचे उदाहरण आहे ?
📝 स्पष्टीकरण : चुलत सासरा (चुलीच्या नात्याने सासरा) यामध्ये दोन्ही पदांमधील परस्परसंबंध दाखवणारी पदे गाळली जातात, म्हणून हा मध्यमपदलोपी समास आहे.
Question : 24
पाप-पुण्य या सामासिक शब्दाचा विग्रह कोणत्या प्रकारच्या द्वंद्व समासाचा आहे ?
📝 स्पष्टीकरण : पाप-पुण्य = पाप किंवा पुण्य.
पर्याय/विकल्प दर्शवला जात असल्यामुळे हा वैकल्पिक द्वंद्व समास आहे.
Question : 25
नदीनाले या शब्दाचा विग्रह नदी, नाले, इत्यादी असा होतो. तर हा कोणत्या समासाचा प्रकार आहे ?
📝 स्पष्टीकरण : ज्या समासातील पदांचा विग्रह करताना त्यातील मुख्य पदांशिवाय त्याच जातीच्या इतर वस्तूंचाही/घटकांचाही त्यात समावेश ('इत्यादी') होतो, त्याला समाहार द्वंद्व समास म्हणतात.
Your Scorecard
Total Questions
0
Solved Question
0
Correct
0
Wrong
0
Final Score : 0 / 0