संधी मराठी व्याकरण प्रश्न | Sandhi Marathi Grammar Questions | प्रश्नसंच - 2

संधी मराठी व्याकरण

Question : 1

पुढील विधानापैकी योग्य विधान / विधाने निवडा ?
1 ) संधी म्हणजे साधने किंवा जोडणे
2 ) संधी तयार होताना स्वर एकमेकांत मिसळून नवीन वर्ण तयार होतो
3 ) संधीचे मुख्य तीन प्रकार पडतात

❶ फक्त 1

❷ 1 आणि 2

❸ 1 आणि 3

❹ वरीलपैकी सर्व

विधान 1 आणि 3 योग्य आहेत : व्याकरणामध्ये संधी म्हणजे सांधणे किंवा जोडणे होय. संधीचे मुख्य तीन प्रकार पडतात: स्वरसंधी, व्यंजनसंधी आणि विसर्गसंधी.
विधान 2 अयोग्य आहे : कारण - संधी तयार होताना केवळ 'स्वर' एकमेकांत मिसळतात असे नाही, तर व्यंजन + व्यंजन, व्यंजन + स्वर किंवा विसर्ग + स्वर/व्यंजन असे कोणतेही वर्ण एकत्र येऊ शकतात

Question : 2

पुढील विधाने वाचा व योग्य विधान / विधाने ओळखा ?
1 ) एकत्र येणाऱ्या वर्णातील पहिला वर्ण विसर्ग व दुसरा वर्ण व्यंजन किंवा स्वर असेल तर त्यास विसर्ग संधी म्हणतात
2 ) एकमेकांशेजारी येणारे वर्ण हे जर स्वराने जोडले असतील तर त्याला स्वर संधी म्हणतात
3 ) एकत्र येणाऱ्या वर्णातील पहिला वर्ण व्यंजन व दुसरा वर्ण व्यंजन किंवा स्वर असेल तर त्या व्यंजन संधी म्हणतात

❶ फक्त 1

❷ 1 आणि 2

❸ 2 आणि 3

❹ वरील सर्व योग्य

येथे दिलेली तिन्ही विधाने संधीच्या नियमांच्या व्याख्या आहेत.
1) विसर्ग + स्वर/व्यंजन = विसर्ग संधी.
2) स्वर + स्वर = स्वर संधी.
3) व्यंजन + व्यंजन/स्वर = व्यंजन संधी. म्हणून वरील सर्व योग्य आहेत.

Question : 3

खाली तीन गट दिलेले आहेत, त्यातील बरोबर असलेला गट कोणता ?
1 ) स्वरसंधी असलेल्या शब्दांचा गट - प्रीत्यर्थ, प्रत्येक, सदाचार
2 ) व्यंजनसंधी असलेल्या शब्दांचा गट - विपत्काल, आजारी, षट्शास्त्र
3 ) विसर्गसंधी असलेल्या शब्दांचा गट - यशोधन, मनोरंजन, अधोवदन

❶ 1 आणि 2

❷ 2 आणि 3

❸ फक्त 3

❹ वरील सर्व योग्य

गट 1 चुकीचा आहे : कारण 'सदाचार' (सत् + आचार) हा व्यंजनसंधीचा शब्द आहे.
गट 2 आणि 3 बरोबर आहेत : विपत्काल (विपद् + काल), षट्शास्त्र (षष् + शास्त्र) हे व्यंजनसंधीचे आहेत. तसेच यशोधन (यशः + धन), मनोरंजन (मनः + रंजन), अधोवदन (अधः + वदन) हे सर्व विसर्ग उकार संधीचे अचूक शब्द आहेत

Question : 4

स्वर संधी म्हणजे ----------------

❶ एकमेकाशेजारी येणारे दोन स्वर जोडले जाणे

❷ एकत्र येणाऱ्या वर्णातील पहिला विसर्ग व दुसरा वर्ण व्यंजन असतो

❸ एकत्र येणाऱ्या वर्णातील पहिला विसर्ग व दुसरा वर्ण स्वर असतो

❹ एकत्र येणाऱ्या दोन वर्णापैकी एक स्वर व दुसरा व्यंजन जोडणे

जेव्हा संधी होताना एकमेकांशेजारी येणारे दोन्ही वर्ण हे 'स्वर' असतात आणि ते एकमेकांत मिसळतात, तेव्हा त्यास स्वरसंधी म्हणतात.

Question : 5

शीतोष्ण , आत्मोन्नती - हे शब्द संधीच्या कोणत्या प्रकारातील आहेत ?

❶ स्वर संधी

❷ व्यंजन संधी

❸ विसर्गसंधी

❹ यापैकी नाही

हे दोन्ही शब्द स्वरसंधीच्या 'गुणादेश' या नियमातील आहेत.
• शीतोष्ण = शीत + उष्ण (अ + उ = ओ)
• आत्मोन्नती = आत्म + उन्नती (अ + उ = ओ).

Question : 6

शब्दांचा संधीविग्रह आणि एकत्र येणारे स्वर ओळखा : अनाथाश्रम , सहानुभूती , भाषांतर , राजाज्ञा

❶ अ + आ , अ + अ , आ + अ , आ + आ

❷ आ + अ , आ + आ , अ + अ , अ + आ

❸ अ + आ , आ + अ , अ + अ , आ + आ

❹ आ + आ , अ + अ , आ + अ , अ + आ

प्रत्येक शब्दाची सविस्तर फोड पुढीलप्रमाणे आहे :
• अनाथाश्रम: अनाथ + आश्रम = थ (अ) + आ = अ + आ
• सहानुभूती: सह + अनुभूती = ह (अ) + अ = अ + अ
• भाषांतर: भाषा + अंतर = षा (आ) + अ = आ + अ
• राजाज्ञा: राजा + आज्ञा = जा (आ) + आ = आ + आ
त्यामुळे पर्याय 1 हा अनुक्रम बरोबर आहे

Question : 7

व्यंजन संधी म्हणजे ---------------

❶ एकमेकाशेजारी याणारी दोन व्यंजने जोडली जाणे

❷ एकत्र येणाऱ्या दोन वर्णापैकी एक स्वर व दुसरा व्यंजन जोडणे

❸ एकत्र येणाऱ्या वर्णातील पहिला विसर्ग व दुसरा वर्ण व्यंजन जोडला जाणे

❹ एकत्र येणाऱ्या वर्णातील पहिला विसर्ग व दुसरा वर्ण स्वर जोडला जाणे

एकत्र येणाऱ्या दोन वर्णांपैकी पहिला वर्ण व्यंजन व दुसरा वर्ण व्यंजन किंवा स्वर असल्यास त्यास व्यंजन संधी म्हणतात

Question : 8

मराठीतील काही शब्दांची संधी होताना एकत्र येणाऱ्या दोन स्वरांपैकी पहिल्या स्वराचा लोप होतो व दुसरा स्वर कायम राहतो अशा प्रकारच्या संधीला --------------- असे म्हणतात

❶ पररूप संधी

❷ पूर्वरूप संधी

❸ अनुरूप संधी

❹ यापैकी नाही

मराठीच्या विशेष संधीमध्ये जेव्हा पहिला स्वर लोप पावतो आणि दुसरा (पर) स्वर कायम राहतो, तेव्हा त्याला पररूप संधी म्हणतात. (उदा. घर + आत = घरात, र (अ) चा लोप झाला व 'आ' कायम राहिला).

Question : 9

मराठीतील काही शब्दांची संधी होताना एकत्र येणाऱ्या दोन स्वरांपैकी पहिला स्वर कायम राहतो व दुसऱ्या स्वराचा लोप होतो अशा प्रकारच्या संधीला ---------------- असे म्हणतात

❶ पूर्वरूप संधी

❷ पररूप संधी

❸ अनुरूप संधी

❹ यापैकी नाही

जेव्हा संधी होताना एकत्र येणाऱ्या दोन स्वरांपैकी पहिला (पूर्व) स्वर कायम राहतो व दुसऱ्या स्वराचा लोप होतो, तेव्हा त्यास पूर्वरूप संधी म्हणतात. (उदा. काही + असा = काहीसा, येथे 'अ' चा लोप झाला).

Question : 10

खालील शब्द कोणत्या संधीची उदाहरणे आहेत
1 ) खिडकी + आत = खिडकीत
2 ) चांगले + असे = चांगलेसे
3 ) नाही + असा = नाहीसा

❶ पूर्वरूप संधी

❷ पररूप संधी

❸ अनुरूप संधी

❹ यापैकी नाही

या सर्व उदाहरणांमध्ये पहिला स्वर (खिडकी मधील ई, चांगले मधील ए, नाही मधील ई) कायम राहिला आहे आणि दुसऱ्या पदातील पहिल्या स्वराचा (आ, अ, अ) लोप झाला आहे. म्हणून ही पूर्वरूप संधी ची उदाहरणे आहेत.

Question : 11

खालील शब्द कोणत्या संधीची उदाहरणे आहेत ?
1 ) लाडू + आत = लाडूत
2 ) आळी + आत = आळीत
3 ) साजे + असा = साजेसा

❶ पूर्वरूप संधी

❷ पररूप संधी

❸ अनुरूप संधी

❹ यापैकी नाही

येथे देखील 'लाडू + आत = लाडूत' (ऊ कायम), 'आळी + आत = आळीत' (ई कायम) आणि 'साजे + असा = साजेसा' (ए कायम) अशी रचना असून दुसऱ्या स्वराचा लोप झाला आहे. त्यामुळे ही देखील पूर्वरूप संधी ची उदाहरणे आहेत.

Question : 12

संधी सोडवा - तेजःपुंज

❶ तेजः + पुंज

❷ तेज + पुंज

❸ तेजः + पूंज

❹ तेज + अपुंज

विसर्ग संधीचा नियम: विसर्गाच्या पुढे 'प' किंवा 'क' आल्यास विसर्ग कायम राहतो. त्यानुसार तेजः + पुंज = तेजःपुंज हा विग्रह अगदी योग्य आहे.

Question : 13

पुढील चुकीचा संधीविग्रह कोणता ते सांगा ?

❶ पितृ + औदार्य = पितृदार्य

❷ रमा + इच्छा = रमेच्छा

❸ प्रीति + अर्थ = प्रीत्यर्थ

❹ स्व + ईर = स्वैर

दिलेल्या पर्यायांपैकी चुकीचा संधीविग्रह आणि चुकीचा संधीयुक्त शब्द :
अचूक उत्तर : पितृ + औदार्य = पितृदार्य (हा संधीविग्रह व शब्द चुकीचा आहे)
परीक्षाभिमुख सविस्तर स्पष्टीकरण :
पर्याय 1 'पितृ + औदार्य' हा यण्-स्वरसंधीचे उदाहरण आहे. नियमानुसार, 'ऋ' या स्वरापुढे कोणताही विजातीय स्वर आल्यास 'ऋ' बद्दल 'र्' होतो आणि त्यात पुढील स्वर मिसळतो.
नियम : त् + ऋ + औ ➔ त् + र् + औ ➔ त्रौ
योग्य शब्द : पितृ + औदार्य = पित्रौदार्य असा शब्द तयार व्हायला हवा. पर्यायात 'पितृदार्य' असा चुकीचा शब्द दिला आहे

◾इतर पर्यायांचे स्पष्टीकरण (जे बरोबर आहेत) :
▪️रमा + इच्छा = रमेच्छा : हा गुणआदेश स्वरसंधी आहे. (आ + इ = ए) - हे पूर्णपणे बरोबर आहे.
▪️ प्रीति + अर्थ = प्रीत्यर्थ : हा यण्-स्वरसंधी आहे. (इ + अ = य् + अ = य) - हे पूर्णपणे बरोबर आहे.
▪️ स्व + ईर = स्वैर : हा गुणआदेश संधिला असलेला अपवाद आहे. नियमाप्रमाणे 'स्वेर' व्हायला हवे होते, परंतु अपवादामुळे तो 'स्वैर' (वृद्ध्यादेश) असाच शुद्ध लिहिला जातो - हे पूर्णपणे बरोबर आहे

Question : 14

तपोधाम ही संधी पुढीलपैकी कोणत्या प्रकारे सोडवता येईल ?

❶ तपः + धाम

❷ तपो + धाम

❸ तप + उधाम

❹ तप + धाम

विसर्ग उकार संधीचा नियम : विसर्गाच्या मागे 'अ' हा स्वर असून पुढे मृदू व्यंजन (ध) आल्यास विसर्गाचा 'उ' होतो व तो मागील 'अ' मध्ये मिसळून 'ओ' बनतो. त्यानुसार तपः + धाम = तपोधाम असे रूप सिद्ध होते

Question : 15

अनुषंग हा शब्द खालीलपैकी कोणत्या पोट - शब्दांतून बनला आहे ?

❶ अनु + संग

❷ अनु + षंग

❸ अन् + उषंग

❹ अनु + षांग

व्यंजन संधीच्या नियमानुसार, 'अ' किंवा 'आ' शिवाय इतर स्वरांपुढे (येथे 'अनु' मधील 'उ') जर 'स' आला, तर त्या 'स' चा बदल 'ष' मध्ये होतो. म्हणून अनु + संग = अनुषंग हा विग्रह अचूक आहे.

Question : 16

उमेश या शब्दात एकत्र येणारे स्वर कोणते ?

❶ आ + ई

❷ अ + इ

❸ अ + उ

❹ आ + ऊ

उमेश या शब्दाचा विग्रह उमा + ईश असा होतो. यात पहिल्या शब्दाच्या शेवटी 'मा' (आ) आणि दुसऱ्या शब्दाच्या सुरुवातीला 'ई' एकत्र येऊन 'ए' हा गुणादेश होतो.

Question : 17

उल्लंघन या शब्दातील संधीचा विग्रह खालील पर्यायातून ओळखा ?

❶ उत् + लंघन

❷ उल् + लंघन

❸ उल्लन + घन

❹ उल्ल + अंघन

'त' च्या संधीचा नियम : 'त' किंवा 'द' च्या पुढे 'ल' आल्यास 'त/द' बद्दल 'ल' होतो. त्या नियमाने उत् + लंघन = उल्लंघन (त् + ल = ल्ल) हे रूप बनते.

Question : 18

संधी करा : वृक्ष + औदार्य

❶ वृक्षौदार्य

❷ व्रक्षोदार्य

❸ वृक्षऔदार्य

❹ वृक्षोदार्य

वृद्धयादेश स्वरसंधीचा नियम: 'अ' किंवा 'आ' यांच्या पुढे 'ओ' किंवा 'औ' आल्यास त्या दोघांबद्दल 'औ' होतो. येथे क्ष (अ) + औ = औ होऊन वृक्षौदार्य हा शब्द तयार होतो.

Question : 19

रंग + छटा = ?

❶ रंगच्छटा

❷ रंगछटा

❸ रंन्गछटा

❹ रंग्नच्छटा

'छ' च्या संधीचा नियम : कोणत्याही स्वराच्या पुढे 'छ' आल्यास त्या दोघांच्या मध्ये 'च्' चा आगम होतो (स्वर + च् + छ). येथे रंग (अ) + छटा = रंगच्छटा असे रूप तयार होते

Question : 20

कोटि + अवधि हा कोणत्या संधीयुक्त शब्दाचा विग्रह आहे ?

❶ कोट्यवधि

❷ कोट्यावधि

❸ कोट्यावधी

❹ कोट्यवधी

यणादेश स्वरसंधीचा नियम : 'इ' किंवा 'ई' च्या पुढे कोणताही विजातीय स्वर (अ) आल्यास 'इ/ई' बद्दल 'य्' होतो. त्यानुसार कोटि (इ) + अवधि (अ) = त् + य् + अ = त्य होऊन कोट्यवधि (शुद्धलेखनानुसार रस्व 'धि') हा शब्द बनतो.

Question : 21

योग्य विधान / विधाने ओळखा ?
1 ) संधी होताना एका वर्णाच्या ऐवजी दुसरा वर्ण येणे याला आदेश म्हणतात
2 ) दोन स्वर एकत्र येऊन ए, ओ, अर् तयार झाल्यास त्याला गुणादेश म्हणतात
3 ) दोन स्वर एकत्र येऊन ऐ, औ तयार झाल्यास त्याला वृद्धयादेश म्हणतात

❶ फक्त 1

❷ फक्त 2

❸ 2 आणि 3

❹ वरील सर्व योग्य

दिलेली तिन्ही विधाने व्याकरणाच्या दृष्टीने पूर्णपणे योग्य आहेत. वर्ण बदलण्याला 'आदेश' म्हणतात, ए/ओ/अर् च्या बदलाला 'गुणादेश' आणि ऐ/औ च्या बदलाला 'वृद्धयादेश' संज्ञा आहे.

Question : 22

पुढील विधानापैकी योग्य विधान/ने निवडा ?
अ ) इ, उ, ऋ याबद्दल अनुक्रमे य, व, र असे आदेश होतात त्यांना संप्रसारण म्हणतात
ब ) य, व, र याबद्दल अनुक्रमे इ, उ, ऋ आल्यास यणादेश - ( यण् + आदेश ) असे म्हणतात

❶ फक्त अ

❷ फक्त ब

❸ अ आणि ब

❹ वरीलपैकी एकही नाही

दोन्ही विधाने चुकीची आहेत : कारण येथे व्याख्यांची परस्परांशी अदलाबदल केली आहे.
◾ 'इ, उ, ऋ' बद्दल 'य, व, र' येण्याला यणादेश म्हणतात.
◾ 'य, व, र' बद्दल 'इ, उ, ऋ' येण्याला संप्रसारण म्हणतात.

Question : 23

योग्य जोड्या जुळवा
अ गट : 1) संधी, 2) उपसर्ग, 3) वचन, 4) कारकार्थ
ब गट : A) एकत्व किंवा अनेकत्वाचा बोध, B) नामांचा, सर्वनामांचा क्रियापदाशी संबंध, C) दोन शब्दांचा (वर्णांचा) अर्थपूर्ण संयोग, D) शब्दाआधी जोडली जाणारी अक्षरे

❶ 1-C , 2-D , 3-A , 4-B

❷ 1-A , 2-B , 3-C , 4-D

❸ 1-D , 2-A , 3-B , 4-C

❹ 1-B , 2-C , 3-D , 4-A

अचूक व्याकरणिक जोड्या पुढीलप्रमाणे ठरतात :
• 1) संधी = C) दोन वर्णांचा/शब्दांचा संयोग
• 2) उपसर्ग = D) शब्दाआधी जोडली जाणारी अक्षरे
• 3) वचन = A) एकत्व किंवा अनेकत्वाचा बोध
• 4) कारकार्थ = B) नामांचा/सर्वनामांचा क्रियापदाशी संबंध
त्यामुळे पर्याय 1 योग्य आहे

Question : 24

योग्य जोड्या लावा
गट - अ ( संधी ) : 1) मनोराज्य, 2) दुरात्मा, 3) जगन्नाथ, 4) चांगलेसे
गट - ब ( प्रकार ) : A) विसर्ग संधी, B) अनुनासिक संधी, C) पूर्वरूप संधी, D) विसर्ग उकार संधी

❶ 1-C , 2-B , 3-A , 4-D

❷ 1-A , 2-B , 3-C , 4-D

❸ 1-D , 2-A , 3-B , 4-C

❹ 1-B , 2-C , 3-D , 4-A

योग्य विश्लेषणानुसार :
• 1) मनोराज्य = मनः + राज्य (D - विसर्ग उकार संधी)
• 2) duरात्मा = दुः + आत्मा (A - विसर्ग संधी / विसर्ग र-संधी)
• 3) जगन्नाथ = जगत् + नाथ (B - अनुनासिक व्यंजन संधी)
• 4) चांगलेसे = चांगले + असे (C - मराठीची पूर्वरूप संधी)
त्यामुळे पर्याय 3 (1-D, 2-A, 3-B, 4-C) अगदी अचूक आहे

Question : 25

सहानुभूती या शब्दाची संधी खालीलपैकी कोणत्या पोट शब्दांनी केली जाते ?

❶ सह + अनुभूती

❷ सहा + अनुभूती

❸ सहानु + भूती

❹ सहा + नुभूती

सह + अनुभूती या पोटशब्दांपासून 'सहानुभूती' हा शब्द बनतो. येथे ह (अ) + अ = 'आ' हा दीर्घत्व स्वरसंधीचा नियम लागू होतो

Question : 26

मुनीच्छा हा शब्द खालीलपैकी कोणत्या पोट - शब्दांतून बनला आहे ?

❶ मुनि + इच्छा

❷ मुनी + इच्छा

❸ मूनी + ईच्छा

❹ मूनि + इच्छा

दीर्घत्व स्वरसंधीच्या नियमानुसार दोन समान स्वर एकत्र येऊन दीर्घ स्वर बनतो. मूळ शब्द रस्व 'मुनि' आणि 'इच्छा' असा असतो. म्हणजेच मुनि + इच्छा = मुनीच्छा (इ + इ = ई) हे अचूक रूप आहे.

Question : 27

कवीच्छा या शब्दात एकत्र येणारे स्वर कोणते ?

❶ इ + इ

❷ ई + ई

❸ इ + ई

❹ ई + इ

कवीच्छा या शब्दाची फोड कवि + इच्छा अशी होते. यात पहिल्या शब्दाच्या शेवटी 'वि' (रस्व इ) आणि दुसऱ्या शब्दाच्या सुरुवातीला रस्व 'इ' एकत्र येतात (इ + इ = ई).

Question : 28

कलानंद या शब्दात एकत्र येणारे स्वर कोणते ?

❶ आ + आ

❷ अ + आ

❸ अ + अ

❹ आ + अ

कलानंद या शब्दाचा अचूक विग्रह कला + आनंद असा होतो, म्हणजेच ला (आ) + आ = आ असे स्वर एकत्र येतात

Question : 29

कवीश्वर ही संधी कशी सोडवली जाईल ?

❶ कवि + ईश्वर

❷ कवी + इश्वर

❸ कवि + श्वर

❹ कवि + इश्वर

सजातीय दीर्घत्व संधीच्या नियमाने, मूळ रस्व शब्द 'कवि' आणि दीर्घ 'ईश्वर' एकत्र येऊन कवि + ईश्वर = कवीश्वर (इ + ई = ई) असा योग्य विग्रह तयार होतो.

Question : 30

परीक्षा या शब्दात एकत्र येणारे स्वर कोणते ?

❶ इ + इ

❷ इ + ई

❸ ई + ई

❹ ई + इ

परीक्षा या शब्दाचा मूळ विग्रह संस्कृत नियमानुसार परि + ईक्षा असा होतो. यात पहिल्या शब्दाच्या शेवटी रस्व 'रि' (इ) आणि दुसऱ्या शब्दाच्या सुरुवातीला दीर्घ 'ई' एकत्र येऊन दीर्घ 'री' बनतो. त्यामुळे योग्य पर्याय 2 - इ + ई

Your Scorecard

Total Questions 0

Solved Question 0

Correct 0

Wrong 0

Final Score :   0 / 0