नाम व नामाचे प्रकार - मराठी व्याकरण|Nam v namache prakar marathi grammar question|प्रश्नसंच - 1

नाम व नामाचे प्रकार मराठी व्याकरण

Question : 1

' लेखणी ' हे कोणत्या प्रकारचे नाम आहे ?

❶ सामान्यनाम

❷ विशेषनाम

❸ भाववाचक नाम

❹ सर्वनाम

'लेखणी' (Pen) हा शब्द एकाच जातीच्या सर्व वस्तूंना त्यांच्यातील समान गुणधर्मांमुळे दिला जातो. एकाच घटकाचा विशिष्ट बोध न होता संपूर्ण जातीचा बोध होत असल्यामुळे हे सामान्यनाम आहे.

Question : 2

पुढीलपैकी कोणता शब्द सामान्य नाम आहे ?

❶ अरवली

❷ आमराई

❸ आग्यावेताळ

❹ दांडगाई

आमराई (आंब्याच्या झाडांचा समूह) हे समूहवाचक नाम आहे, जे सामान्य नामाचाच एक उपप्रकार मानले जाते. 'अरवली' व 'आग्यावेताळ' ही विशेषनामे आहेत, तर 'दांडगाई' हे भाववाचक नाम आहे.

Question : 3

' सोळा सोमवार ' हे कोणते नाम आहे ?

❶ भाववाचक नाम

❷ विशेष नाम

❸ सामान्य नाम

❹ सर्वनाम

सामान्यतः 'सोमवार' हे एका विशिष्ट वाराचे नाव (विशेषनाम) आहे. परंतु, जेव्हा एखाद्या विशेषनामाचा वापर अनेकवचनी स्वरूपात किंवा व्रत/नियम या अर्थाने विशिष्ट संकल्पासाठी केला जातो (उदा. सोळा सोमवार), तेव्हा ते सामान्यनाम म्हणून कार्य करते.

Question : 4

खालील पर्यायांपैकी सामान्य नाम कोणते ?

❶ गंगा

❷ भारत

❸ हिमालय

❹ रस्ता

रस्ता हा शब्द एकाच वर्गातील किंवा जातीतील सर्व मार्गांना सामान्यपणे लागू होतो. याउलट भारत (देश), हिमालय (पर्वत) आणि गंगा (नदी) ही एका विशिष्ट घटकाचा बोध करून देणारी विशेषनामे आहेत.

Question : 5

खाली दिलेल्या शब्दापैकी विशेषनाम कोणते ते सांगा ?

❶ भारत

❷ राष्ट्र

❸ गाय

❹ नदी

भारत हे एका विशिष्ट देशाचे नाव असल्याने ते विशेषनाम आहे. 'राष्ट्र' आणि 'गाय' या शब्दांमधून संपूर्ण जातीचा बोध होतो, त्यामुळे ती सामान्यनामे आहेत.

Question : 6

प्रज्ञा ही माझी मुलगी आहे . यातील अधोरेखित शब्दाच्या नामाचा प्रकार ओळखा ?

❶ भाववाचक नाम

❷ सामान्य नाम

❸ विशेष नाम

❹ समूहवाचक नाम

वाक्यातील 'प्रज्ञा' हा शब्द एका विशिष्ट मुलीला ओळखण्यासाठी दिलेले वैयक्तिक नाव आहे. ज्या नामामुळे एका विशिष्ट घटकाचाच बोध होतो, त्याला विशेषनाम म्हणतात.

Question : 7

आमची तारा आता कॉलेजात जाते

❶ धातुसाधित नाम

❷ सामान्यनाम

❸ भाववाचक नाम

❹ विशेषनाम

'तारा' हा शब्द आकाशातील ताऱ्यांच्या संदर्भात सामान्यनाम असला, तरी या वाक्यात तो एका विशिष्ट व्यक्तीचे (मुलीचे) नाव म्हणून वापरला आहे. म्हणून येथे तो विशेषनाम म्हणून कार्य करतो.

Question : 8

पुढील वाक्यातील विशेषनाम ओळखा . ' माधुरी उद्या मुंबईला जाईल '.

❶ माधुरी

❷ उद्या

❸ मुंबईला

❹ जाईल

या वाक्यात 'माधुरी' (व्यक्तीचे नाव) आणि 'मुंबई' (शहराचे नाव) ही दोन विशेषनामे आहेत. मुख्य कर्ता आणि सरळ नाम म्हणून पर्यायांपैकी माधुरी हे अचूक उत्तर ठरते. ('उद्या' हे क्रियाविशेषण असून 'जाईल' हे क्रियापद आहे).

Question : 9

लोकमान्यांनी स्वातंत्र्याची प्रेरणा दिली ?

❶ धातूसाधित नाम

❷ भाववाचक नाम

❸ विशेषनाम

❹ सामान्यनाम

'लोकमान्य' ही पदवी किंवा सामान्य गुणवाचक शब्द असला, तरी या वाक्यात तो एका विशिष्ट थोर व्यक्तीसाठी (बाळ गंगाधर टिळक) रूढ झाला आहे. जेव्हा एखादे सामान्यनाम विशिष्ट व्यक्तीसाठी रूढ होते, तेव्हा ते विशेषनाम ठरते.

Question : 10

नवलाई , गारवा , मित्रत्व , शहाणपणा , देवत्व ही नामाच्या कोणत्या प्रकारात येतात

❶ भाववाचक नाम

❷ सर्वनाम

❸ विशेषण

❹ विशेषनाम

ज्या शब्दांमुळे वस्तू, प्राणी किंवा व्यक्ती यांच्यामधील गुण, धर्म, भावना किंवा अवस्था यांचा बोध होतो, त्यांना भाववाचक नामे म्हणतात. या शब्दांना अनुक्रमे -ाई, -वा, -त्व, -पणा हे प्रत्यय लागलेले आहेत.

Question : 11

' गोड ' या शब्दाचे भाववाचक नाम कोणते

❶ गोड

❷ गोडवा

❸ मधुर

❹ रसाळ

'गोड' हे मूळचे गुणविशेषण आहे. या विशेषणाला '-वा' हा प्रत्यय लागून गोडवा हे अमूर्त भाव दर्शवणारे भाववाचक नाम तयार होते.

Question : 12

' गुलामगिरी ' हे नामाच्या कोणत्या उपप्रकारातील आहे ?

❶ समूहवाचक नाम

❷ सर्वनाम

❸ पदार्थवाचक नाम

❹ भाववाचक नाम

'गुलाम' या सामान्यनामाला '-गिरी' हा प्रत्यय लागून 'गुलामगिरी' हा शब्द बनला आहे. हा शब्द एका विशिष्ट स्थितीचा किंवा अवस्थेचा बोध करून देतो, म्हणून हे भाववाचक नाम आहे.

Question : 13

सौंदर्य , मनुष्यत्व , विश्रांती , श्रीमंती या नावातील नामाचा प्रकार कोणता ते ओळखा

❶ भाववाचक नाम

❷ सामान्यनाम

❸ विशेषनाम

❹ यापैकी नाही

सौंदर्य, मनुष्यत्व, विश्रांती आणि श्रीमंती या संकल्पना डोळ्यांनी पाहता येत नाहीत किंवा त्यांना प्रत्यक्ष स्पर्श करता येत नाही; त्या केवळ कल्पनेने जाणायच्या असतात. गुणांचा व स्थितीचा बोध करून देणारी ही सर्व भाववाचक नामे आहेत.

Question : 14

' वर्गात विनोद नेहमी दांडगाई करतो ' या वाक्यातील भाववाचक नाम ओळखा

❶ नेहमी

❷ दांडगाई

❸ विनोद

❹ वर्ग

या वाक्यात 'दांडगा' या विशेषणापासून 'ई' प्रत्यय लागून दांडगाई हा अवगुणाचा बोध करून देणारा शब्द बनला आहे, जो वाक्यातील भाववाचक नाम आहे. ('विनोड' हे विशेषनाम असून 'वर्ग' हे सामान्यनाम आहे).

Question : 15

पुढीलपैकी कोणत्या उदाहरणात भाववाचक नामांचा विशेषनामासारखा उपयोग केला आहे ?

❶ माधुरी उद्या मुंबईला जाईल

❷ मी आत्ताच नगरहून आलो

❸ आमची बेबी आता कॉलेजात जाते

❹ शेजारची तारा यंदा B.A झाली

Question : 16

शब्दाचा प्रकार ओळखा ' सौंदर्य '

❶ क्रियापद

❷ सर्वनाम

❸ भाववाचक

❹ क्रियाविशेषण

'सुंदर' या विशेषणाला 'य' प्रत्यय लागून आद्यक्षरात वृद्धी होते आणि सौंदर्य हा गुणवाचक शब्द सिद्ध होतो. हा अमूर्त गुण दर्शवणारा शब्द असल्याने भाववाचक नाम आहे.

Question : 17

भाववाचक नामाबाबत खालीलपैकी चुकीची जोडी शोधा

❶ नवल - नवेली

❷ शूर - शौर्य

❸ गंभीर - गांभीर्य

❹ सुंदर - सौंदर्य

'नवल' या शब्दाचे भाववाचक नाम 'नवलाई' असे होते. 'नवेली' हे स्त्रीलिंगी विशेषण रूप आहे, त्यामुळे 'नवल - नवेली' ही जोडी चुकीची आहे. इतर सर्व पर्यायांत विशेषण व त्याचे भाववाचक नाम यांची जोडी योग्य आहे.

Question : 18

पुढील शब्दातील भाववाचक नाम ओळखा

❶ दारिद्रय

❷ श्रीमंती

❸ गवई

❹ कवयित्री

Question : 19

त्याची छी - तू झाली . अधोरेखित नामाचा प्रकार ओळखा

❶ अव्ययसाधित नाम

❷ विशेषनाम

❸ सामान्यनाम

❹ धर्मीवाचक नाम

'छी' आणि 'तू' हे मूळचे तिरस्कारदर्शक केवलप्रयोगी अव्यय आहेत. परंतु या वाक्यात त्यांच्यापुढे क्रियापद येऊन त्यांचा वापर नाम म्हणून (फजिती किंवा निंदा या अर्थाने) केला गेला आहे. म्हणून हे अव्ययसाधित नाम आहे.

Question : 20

' या वयात तुला असे बोलणे शोभत नाही ' या वाक्यातील अधोरेखित शब्दाची जात ओळखा

❶ विशेषनाम

❷ धातुसाधित नाम

❸ भाववाचक नाम

❹ सामान्यनाम

'बोलणे' हा शब्द 'बोल' या मूळ धातूला 'णे' प्रत्यय लागून तयार झाला आहे आणि तो वाक्यात क्रिया न दर्शवता एका क्रियेचे नाव (नाम) म्हणून काम करत आहे. म्हणूनच याला धातुसाधित नाम (Verbal Noun) म्हणतात.

Question : 21

शब्दाच्या अर्थात बदल न करता शब्दाची जात बदला - ' शहाण्याला शब्दाचा मार '

❶ शहाण्या माणसाला शब्दाचा मार समजतो

❷ शब्दाचा मार शहाण्याला समजतो

❸ शहाण्याला शब्दाचा मार समजतोच

❹ यापैकी नाही

मूळ वाक्यात 'शहाण्याला' हे विशेषण स्वतंत्रपणे नामाचे काम करत आहे (विशेषणसाधित नाम). पर्याय 1 मध्ये 'शहाण्या' हे विशेषण असून पुढे 'माणसाला' हे मुख्य नाम जोडले आहे, ज्यामुळे अर्थ न बदलता शब्दाची जात विशेषणात बदलली जाते.

Question : 22

पुढील विधाने वाचा
1 ) विशेषनामे व भाववाचक नामे ही एकवचनी असतात
2 ) सामान्यनामाचे अनेकवचन शक्य नसते
3 ) सामान्यनामे कधीकधी विशेष नामाचे कार्य करतात

❶ 1 आणि 3 योग्य

❷ 2 आणि 3 योग्य

❸ फक्त 2 योग्य

❹ वरील सर्व योग्य

विधान 1 बरोबर आहे : विशेषनामे व भाववाचक नामे मुळात एकाच घटकाचा किंवा गुणाचा बोध करत असल्याने ती नेहमी एकवचनातच असतात.
विधान 2 चुकीचे आहे : कारण सामान्यनामांचे अनेकवचन सहज शक्य असते (उदा. मुलगा - मुले, नदी - नद्या).
विधान 3 बरोबर आहे : सामान्यनामे कधीकधी एखाद्या व्यक्तीसाठी किंवा घटकासाठी रूढ होऊन विशेषनाम बनतात. म्हणून 1 आणि 3 योग्य हा पर्याय अचूक आहे

Question : 23

योग्य विधाने निवडा ?
1 ) नाम हे लिंग , वचन व विभक्तीनुसार बदलते
2 ) सामान्यनाम , विशेषनाम , व भाववाचक नाम हे नामाचे मुख्य तीन प्रकार आहेत
3 ) नाम हे अविकारी असते

❶ फक्त 3

❷ फक्त 1

❸ 1 आणि 2

❹ वरील सर्व

नाम हे विकारी (बदलणारे) शब्दरूप आहे, ते लिंग, वचन आणि विभक्तीच्या प्रत्ययांनुसार बदलते, त्यामुळे विधान 1 बरोबर आणि विधान 3 चुकीचे आहे. तसेच नामाचे मुख्य तीन प्रकार सामान्य, विशेष व भाववाचक नाम हेच आहेत (विधान 2 बरोबर). म्हणून 1 आणि 2 हे उत्तर योग्य ठरते.

Question : 24

सुयोग्य शब्दजाती ओळखा
1 ) सामान्यनाम - शाळा , सोने , दूध , साखर
2 ) विशेषनाम - नलिनी , हरी , लय , गंगा
3 ) भाववाचक नाम - कीर्ती , वात्सल्य , वार्धक्य , उड्डाण
4 ) धातुसाधित नाम - कर , वागणे , हसू , देणाऱ्याने

❶ 1 आणि 3

❷ 2 आणि 4

❸ 1 , 3 आणि 4

❹ वरील सर्व योग्य

दिलेले चारही गट व्याकरण नियमांनुसार अगदी अचूक वर्गीकरण दर्शवतात. पदार्थवाचक नामे (सोने, दूध, साखर) ही सामान्य नामातच समाविष्ट होतात आणि धातूंपासून बनलेली नामे धातुसाधित नामे असतात. म्हणूनच वरील सर्व योग्य पर्याय निवडणे अचूक आहे.

Question : 25

पर्यायी उत्तरातून अचूक उत्तर शोधा - काही नामे नेहमी अनेकवचनी आढळतात

❶ डोहाळे

❷ दारे

❸ घरे

❹ माणसे

मराठी व्याकरणात काही नामे निसर्गतः किंवा रूढीने नेहमी अनेकवचनातच वापरली जातात (उदा. डोहाळे, क्लेश, रोमांच, गोवर). 'दारे', 'घरे', 'माणसे' ही मूळ एकवचनी नामांची (दार, घर, माणूस) केलेली अनेकवचनी रूपे आहेत. त्यामुळे डोहाळे हे अचूक उत्तर आहे.

Your Scorecard

Total Questions 0

Solved Question 0

Correct 0

Wrong 0

Final Score :   0 / 0