नाम व नामाचे प्रकार - मराठी व्याकरण|Nam v namache prakar marathi grammar question|प्रश्नसंच - 2

नाम व नामाचे मराठी व्याकरण

Question : 1

सृष्टीतील कोणत्याही घटकाला ओळखण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या विकारी शब्दाला काय म्हणतात ?

❶ क्रियापद

❷ सर्वनाम

❸ विशेषण

❹ नाम

प्रत्यक्षात असलेल्या किंवा काल्पनिक वस्तूंच्या, घटकांच्या किंवा त्यांच्या गुणधर्मांच्या नावाला व्याकरणामध्ये नाम असे म्हणतात. नाम ही एक विकारी (बदलणारी) शब्दजात आहे

Question : 2

मराठीत नामाचे मुख्य किती प्रकार पडतात

❶ तीन

❷ चार

❸ पाच

❹ दोन

मराठी व्याकरणात नामांचे वर्गीकरण मुख्यत्वे (3) प्रकारांत केले जाते. इतर प्रकार (उदा. पदार्थवाचक, समूहवाचक) हे मुख्य प्रकारांचेच उपभाग मानले जातात

Question : 3

नामाचे मुख्य तीन प्रकार कोणते ?

❶ सर्वनाम , सामान्यनाम , विशेषनाम

❷ सर्वनाम , विशेषनाम , भाववाचक नाम

❸ सामान्यनाम , विशेषनाम , भाववाचक नाम

❹ सर्वनाम , भाववाचक नाम , सामान्यनाम

मराठीतील नामाचे मुख्य तीन प्रकार पुढीलप्रमाणे आहेत : 1) सामान्यनाम (Common Noun), 2) विशेषनाम (Proper Noun), आणि 3) भाववाचक नाम (Abstract Noun). सर्वनाम ही स्वतंत्र शब्दजात आहे

Question : 4

खालील वाक्यातील अधोरेखित शब्दाची जात ओळखा ? गरिबांना सर्वांनी मदत करणे आवश्यक आहे

❶ नाम

❷ विशेषण

❸ उभयान्वयी

❹ केवलप्रयोगी

मूळ शब्द 'गरीब' हे विशेषण असले तरी, जेव्हा विशेषणाचा वापर पुढे कोणतेही नाम न घेता स्वतंत्रपणे केला जातो आणि त्याला विभक्ती प्रत्यय (ना) लागतो, तेव्हा ते विशेषणसाधित नाम म्हणून कार्य करते

Question : 5

कुत्र्याने चावा घेतला ? अधोरेखित शब्दाचे मूळ नाम कोणते

❶ कुत्र्याने

❷ कुत्र्या

❸ कुत्रा

❹ कुत्र्याचा

'कुत्र्याने' हा शब्द तृतीया विभक्ती प्रत्यय (ने) लागून तयार झाला आहे. प्रत्यय काढल्यानंतर आणि सामान्यरूप बाजूला केल्यानंतर त्याचे मूळ प्रातिपदिक किंवा मूळ नाम कुत्रा हे उरते.

Question : 6

पर्यायी उत्तरांतील गटाबाहेरचा शब्द कोणता

❶ सौंदर्य

❷ श्रीमंत

❸ शांतता

❹ चांगली

या प्रश्नात 'शांतता' आणि 'सौंदर्य' ही दोन्ही शुद्ध भाववाचक नामे आहेत. 'श्रीमंत' आणि 'चांगली' ही विशेषणे आहेत. दिलेल्या मूळ की-नुसार 'चांगली' हा शब्द पूर्णपणे विकारी विशेषण (गुणविशेषण) असून तो या गटात वेगळा ठरतो.

Question : 7

खाली दिलेल्या पर्यायातून पदार्थवाचक नावांचा गट ओळखा

❶ पुस्तके , चेंडू , कागद , लेखणी

❷ दूध , साखर , कापड , सोने

❸ स्वर्ग , देव , अप्सरा , नंदनवन

❹ कलप , वर्ग , सैन्य , घड

ज्या वस्तू संख्येत (1, 2, 3...) मोजता येत नाहीत, तर लिटर, मीटर किंवा किलोग्रॅम सारख्या परिमाणांत मोजाव्या लागतात, त्यांना पदार्थवाचक नामे म्हणतात. दूध (द्रव), साखर (वजन), कापड (मीटर) आणि सोने (ग्रॅम) हा गट अचूक आहे.

Question : 8

पुढील वाक्यातील अधोरेखित शब्दाची शब्दजात सांगा . आमच्या गावात बरेच पाटील आहेत

❶ भाववाचक नाम

❷ विशेषण

❸ विशेषनाम

❹ सामान्य नाम

'पाटील' हे मूळचे एक विशेषनाम (आडनाव) किंवा पदवी असली, तरी जेव्हा एखाद्या विशेषनामाचा वापर अनेकवचनी अर्थाने किंवा समूहासाठी केला जातो ('बरेच पाटील'), तेव्हा ते वाक्यात सामान्यनाम म्हणून कार्य करते.

Question : 9

आम्हाला आजच्या विद्यार्थ्यांत सुदामा नको भीम हवेत . अधोरेखित शब्दांचा प्रकार सांगा

❶ विशेष नाम

❷ समूहवाचक नाम

❸ सामान्य नाम

❹ भाववाचक नाम

या वाक्यात 'सुदामा' व 'भीम' ही पौराणिक पात्रांची वैयक्तिक विशेषनामे असली, तरी ती येथे अनुक्रमे 'कमकुवत/गरीब' आणि 'बलवान' अशा व्यक्तींच्या अंगी असणाऱ्या गुणांचा किंवा लक्षणांचा वर्ग दर्शवत आहेत. विशेषनामांचा असा अनेकवचनी किंवा गुणवाचक वापर झाल्यास ती सामान्यनामे ठरतात.

Question : 10

वानर झाडावर चढले अधोरेखित शब्दाची जात ओळखा ?

❶ धातूसाधित नाम

❷ विशेष नाम

❸ भाववाचक नाम

❹ सामान्य नाम

'वानर' हा शब्द एका विशिष्ट प्राण्याच्या संपूर्ण जातीचा बोध करून देतो, त्यावरून कोणत्याही एका विशिष्ट किंवा ठराविक वानराचा वैयक्तिक बोध होत नाही. म्हणून हे सामान्यनाम आहे.

Question : 11

आपला मुलगा कुंभकर्णच दिसतो या विधानातील अधोरेखित शब्दाच्या नामाचे कार्य ओळखा

❶ सर्वनाम

❷ सामान्यनाम

❸ विशेषनाम

❹ नाम

'कुंभकर्ण' हे एका विशिष्ट व्यक्तीचे नाव (विशेषनाम) आहे. परंतु या वाक्यात ते कुंभकर्णासारख्या 'अतिशय झोपाळू माणसांची जात किंवा गुण' दर्शवण्यासाठी उपमा म्हणून वापरले आहे. त्यामुळे येथे ते सामान्यनामाचे कार्य करत आहे.

Question : 12

एकाच गटातील प्रत्येक वस्तूला समान गुणधर्मामुळे जे एकच नाम दिले जाते त्याला ......... असे म्हणतात

❶ भाववाचक नाम

❷ विशेषनाम

❸ सामान्यनाम

❹ समूहवाचक नाम

व्याकरणानुसार, एकाच जातीच्या किंवा वर्गातील सर्व वस्तूंना त्यांच्यातील समान व ठळक वैशिष्ट्यांमुळे जे नाव दिले जाते, त्याला सामान्यनाम अशी संज्ञा आहे

Question : 13

एकाच जातीच्या पदार्थातील समान गुणधर्मामुळे त्या वस्तूला सर्वसामान्य नाव दिले जाते त्याला काय म्हणतात

❶ सामान्यनाम

❷ विशेषनाम

❸ सर्वनाम

❹ भाववाचक नाम

हा देखील सामान्यनामाचाच मूलभूत नियम आहे. पदार्थांच्या किंवा वस्तूंच्या एकाच वर्गाला मिळणाऱ्या सर्वसाधारण नावाला सामान्यनाम म्हणतात.

Question : 14

सामान्य नामाचे अनेक वचन होऊ शकते ; परंतु विशेषनामाचे व भाववाचक नामाचे अनेक वचन होत नाही हे विधान ..........

❶ सत्य आहे

❷ असत्य आहे

❸ अर्ध सत्य आहे

❹ सांगता येत नाही

हे विधान पूर्णपणे सत्य आहे. सामान्यनामे ही पूर्ण जातीची असल्याने त्यांचे अनेकवचन होते (उदा. नदी-नद्या). विशेषनामे एकाच घटकाची असतात आणि भाववाचक नामे गुणांची असल्याने ती नेहमी एकवचनातच राहतात. जर त्यांचे अनेकवचन केले, तर ती सामान्यनामे बनतात.

Question : 15

सामान्य नाम ......... असते

❶ व्यक्तिवाचक

❷ जातीवाचक

❸ विशेषण वाचक

❹ क्रियापद वाचक

सामान्यनामामुळे एखाद्या विशिष्ट घटकाचा वैयक्तिक बोध न होता त्या संपूर्ण वर्गाचा किंवा जातीचा बोध होतो, म्हणूनच सामान्यनाम हे नेहमी जातीवाचक असते.

Question : 16

पुढील विधाने पहा
1 ) नामाच्या तीन प्रकारापैकी फक्त सामान्य नामाचेच अनेक वचन होते
2 ) विशेष नाम हे एकाच व्यक्तीचे नाव असल्यामुळे त्याचे अनेक वचन होत नाही

❶ दोन्ही बरोबर

❷ 1 बरोबर 2 चूक

❸ 2 बरोबर 1 चूक

❹ दोन्ही चूक

दोन्ही विधाने अगदी बरोबर आहेत. मराठी व्याकरणात मूळ स्वरूपात फक्त सामान्यनामाचेच अनेकवचन रूप तयार होऊ शकते; विशेषनाम वैयक्तिक आणि अद्वितीय असल्यामुळे त्याचे अनेकवचन केले जात नाही.

Question : 17

नामाच्या ............ या प्रकाराचेच फक्त अनेक वचन होते

❶ भाववाचक नाम

❷ विशेष नाम

❸ सामान्य नाम

❹ कल्पक नाम

मराठी नाम नियमांनुसार, अनेकवचनाची संकल्पना फक्त सामान्य नामालाच लागू होते. विशेषनाम किंवा भाववाचक नामाचे अनेकवचन केल्यास त्यांचे मूळ व्याकरणिक स्वरूप बदलून ते सामान्यनामाच्या श्रेणीत रूपांतरित होतात.

Question : 18

योग्य विधान/ने ओळखा ?
1 ) सामान्यनाम व्यक्तिवाचक असते
2 ) विशेषनाम जातिवाचक असते

❶ 1 आणि 2

❷ फक्त 1

❸ फक्त 2

❹ वरीलपैकी एकही नाही

येथे दिलेली दोन्ही विधाने उलटी (चुकीची) लिहिलेली आहेत. कारण नियम असा आहे की सामान्यनाम हे नेहमी जातिवाचक असते आणि विशेषनाम हे नेहमी व्यक्तिवाचक असते. त्यामुळे उत्तराचा योग्य पर्याय दोन्ही नाही हा आहे.

Question : 19

पुढील विधाने वाचा ?
1 ) कृष्णा , गोदावरी , भीमा ही नद्यांची नावे विशेषनामे आहेत परंतु नदी हे सामान्यनाम असून जातिवाचक आहे
2 ) राम , लक्ष्मण ही मुलांची विशेषनामे नाहीत परंतु मुलगा हे सामान्यनाम असून व्यक्तिवाचक आहे
3 ) सामान्यनामाचे अनेकवचन होत नाही
4 ) विशेषनामाचे अनेकवचन होते

❶ फक्त 1 योग्य

❷ 2 आणि 3 योग्य

❸ 1 , 3 आणि 4 योग्य

❹ वरील सर्व योग्य

विश्लेषण:
◾विधान 1 अगदी योग्य आहे : 'कृष्णा, गोदावरी' ही ठराविक नद्यांची नावे असल्याने ती विशेषनामे आहेत आणि 'नदी' हा पूर्ण वर्ग दर्शवणारा शब्द असल्याने सामान्यनाम (जातिवाचक) आहे.
◾ विधान 2 चुकीचे आहे कारण राम आणि लक्ष्मण ही विशेषनामे आहेत.
◾ विधाने 3 आणि 4 देखील व्याकरणाच्या दृष्टीने चुकीची आहेत. त्यामुळे फक्त 1 योग्य हा पर्याय अचूक आहे.

Question : 20

पुढील विधाने वाचा ?
1 ) विशेषनामे व भाववाचक नामे ही अनेकवचनी असतात
2 ) सामान्यनामाचे अनेकवचन शक्य नसते
3 ) विशेषनामे कधीकधी सामान्य नामाचे कार्य करतात
4 ) पदार्थवाचक नाम व समूहवाचक नाम हे सामान्य नामाचे दोन प्रकार आहेत

❶ फक्त 2 योग्य

❷ 1 आणि 2 योग्य

❸ 3 आणि 4 योग्य

❹ वरील सर्व योग्य

विश्लेषण:
◾ विधान 1 व 2 चुकीची आहेत (कारण विशेषनामे एकवचनी असतात व सामान्यनामाचे अनेकवचन सहज शक्य असते).
◾ विधान 3 योग्य आहे : विशेषनामे उपमेसाठी वापरल्यास ती सामान्यनामासारखे कार्य करतात (उदा. तो आमच्या गल्लीतील भीम आहे).
◾ विधान 4 योग्य आहे : मराठीत पदार्थवाचक आणि समूहवाचक नामे ही सामान्य नामाचेच उपप्रकार मानली जातात. म्हणूनच 3 आणि 4 योग्य हा पर्याय अचूक आहे.

Question : 21

ज्या नामांनी एकाच जातीतील प्राण्याचा , पदार्थाचा किंवा त्याच्या समूहाचा बोध होतो त्यांना .............. म्हणतात

❶ विशेषनाम

❷ सामान्यनाम

❸ सर्वनाम

❹ भाववाचक नाम

ज्या नामामुळे एकाच वर्गातील किंवा जातीतील घटकांचा, प्राण्यांचा किंवा त्यांच्या एकत्रित समूहाचा सर्वसामान्य बोध होतो, त्यांना व्याकरण नियमांनुसार सामान्यनाम म्हटले जाते.

Question : 22

विशेष नाम हे ........... असते

❶ व्यक्तिवाचक

❷ जातीवाचक

❸ विशेषण वाचक

❹ क्रियापद वाचक

विशेषनाम हे संपूर्ण जातीचा बोध न करून देता, त्या जातीतील एका विशिष्ट आणि ठराविक वस्तूचा, ठिकाणाचा किंवा व्यक्तीचा वैयक्तिक बोध करून देते, म्हणून ते व्यक्तिवाचक असते.

Question : 23

वस्तूच्या अंगाचा गुण-धर्म म्हणजे भाव व्यक्त करणाऱ्या नामाला काय म्हणतात

❶ गुणविशेषण नाम

❷ सामान्यनाम

❸ विशेषनाम

❹ भाववाचक नाम

ज्या नामामुळे प्राण्यांमधील किंवा वस्तूंमधील अमूर्त गुण, धर्म, स्वभाव किंवा विशिष्ट भाव भावनांचा बोध होतो, ज्यांना डोळ्यांनी पाहता येत नाही, त्यांना भाववाचक नाम म्हणतात.

Question : 24

सामान्यनामे व विशेषनामे यांना ' आई , ई , की , गिरी , ता , त्व , पण , पणा , य , व ' यासारखे प्रत्यय लावून ........... नावे तयार करता येतात

❶ भाववाचक

❷ समुदायवाचक

❸ धर्मीवाचक

❹ काल्पनिक

मूळ शब्द किंवा विशेषणांना हे प्रत्यय जोडल्यास अमूर्त गुणांचे रूप तयार होते (उदा. शहाणा → शहाणपणा, पाटील → पाटिलकी, गोड → गोडवा). या प्रकारे तयार होणाऱ्या नामांना भाववाचक नामे म्हणतात.

Question : 25

भाववाचक नाम हे ---------------- असते

❶ व्यक्तिवाचक

❷ जातीवाचक

❸ धर्मीवाचक नाम

❹ यापैकी नाही

व्याकरण शास्त्रीय परिभाषेत नामे ज्यांचे अस्तित्व दर्शवतात त्यांना 'धर्मी' (व्यक्ती किंवा वस्तू) म्हणतात आणि गुणांना 'धर्म' म्हणतात. सामान्यनामे व विशेषनामे ही 'धर्मीवाचक' असतात, तर भाववाचक नामे ही 'धर्मवाचक' (गुण किंवा अवस्था दर्शवणारी) असतात. ती व्यक्तिवाचक किंवा जातीवाचक नसतात. म्हणून दिलेल्या पर्यायांतून यापैकी नाही हा पर्याय अगदी योग्य ठरतो.

Your Scorecard

Total Questions 0

Solved Question 0

Correct 0

Wrong 0

Final Score :   0 / 0