वर्णमाला मराठी व्याकरण प्रश्न | Varnmala Marathi Grammar Questions | प्रश्नसंच - 1

Question : 1

तोंडावाटे निघणाऱ्या मूलध्वनींना काय म्हणतात ?

❶ वाक्य

❷ शब्द

❸ स्वर

❹ वर्ण

📝 स्पष्टीकरण : तोंडावाटे निघणाऱ्या मूलध्वनींना 'वर्ण' म्हणतात.
वर्ण हे भाषेतील सर्वात लहान ध्वनी घटक आहेत, ज्यांचे अधिक तुकडे करता येत नाहीत

Question : 2

मूळ वर्णमालेत वर्णांची संख्या किती होती ?

❶ 48

❷ 34

❸ 52

❹ 54

📝 स्पष्टीकरण : मराठीच्या मूळ वर्णमालेत एकूण 48 वर्ण होते.
यात 12 स्वर, 2 स्वरादी आणि 34 व्यंजनांचा समावेश होता.

Question : 3

मराठी भाषेतील आधुनिक वर्णमालेत सध्या किती वर्णांचा समावेश होतो ?

❶ 48

❷ 34

❸ 52

❹ 54

📝 स्पष्टीकरण : महाराष्ट्र शासनाच्या 6 नोव्हेंबर 2009 च्या निर्णयानुसार मराठीच्या आधुनिक वर्णमालेत सध्या एकूण 52 वर्ण आहेत.
यात इंग्रजी स्वर 'ॲ' व 'ऑ' तसेच 'क्ष' व 'ज्ञ' या विशेष संयुक्त व्यंजनांचा समावेश केल्याने ही संख्या 48 वरून 52 झाली आहे.

Question : 4

मराठी भाषेतील आधुनिक वर्णमालेत एकूण ........ स्वर , ........ स्वरादी व ........ व्यंजने आहेत

❶ 12 , 2 , 48

❷ 14 , 2 , 34

❸ 14 , 2 , 52

❹ 12 , 2 , 50

📝 स्पष्टीकरण : आधुनिक मराठी वर्णमालेची विभागणी खालीलप्रमाणे आहे :
- 14 स्वर (12 मूळ + 2 इंग्रजी स्वर ॲ, ऑ)
- 2 स्वरादी (अं, अः)
- 34 व्यंजने
याव्यतिरिक्त वर्णमालेत 2 विशेष संयुक्त व्यंजने (क्ष, ज्ञ) देखील समाविष्ट आहेत .
(14 स्वर + 2 स्वरादी + 34 व्यंजन + 2 संयुक्त व्यंजन) = 52

Question : 5

अलीकडे मराठी भाषेतील खालीलपैकी कोणत्या वर्णाचा वापर नाहीसा झाला आहे ?

❶ ऌ

❷ ज्ञ्

❸ क्ष्

❹ ळ्

📝 स्पष्टीकरण : मराठी भाषेत 'ऌ' या स्वराचा वापर आता जवळजवळ नाहीसा झाला आहे.
सध्या केवळ 'क्लृप्ती' या एकाच शब्दात हा वर्ण पाहायला मिळतो.

Question : 6

खालीलपैकी कोणत्या वर्णाच्या पूर्वी स्वर आहे ?

❶ अ

❷ अं

❸ ॲ

❹ अः

📝 स्पष्टीकरण : 'अः' (विसर्ग) हा स्वरादी आहे.
स्वरादी म्हणजे 'ज्याच्या आधी स्वर आहे असा'. 'अः' चा उच्चार करताना आधी 'अ' हा स्वर येतो आणि नंतर विसर्ग होतो.

Question : 7

खालीलपैकी कोणता वर्ण संयुक्त वर्ण नसूनही त्याचे उच्चारस्थान दोन ठिकाणी आहे ?

❶ व्

❷ प्

❸ य्

❹ स्

📝 स्पष्टीकरण : 'व्' (व) हा वर्ण संयुक्त नसला तरी त्याचे उच्चारस्थान 'दंत्योष्ठ्य' आहे.
म्हणजेच याचा उच्चार करताना दात आणि ओठ (दंत + ओष्ठ) या दोन्ही अवयवांचा उपयोग होतो.

Question : 8

वर्णमालेतील पुढीलपैकी कोणते/ती वर्णाक्षर लुप्त होण्याच्या मार्गावर आहे/त
1 ) ऋ
2 ) ञ
3 ) ऌ

❶ फक्त 3

❷ 2 आणि 3

❸ 1 आणि 2

❹ वरील सर्व

📝 स्पष्टीकरण : मराठी भाषेत 'ऋ', 'ञ' आणि 'ऌ' या तिन्ही वर्णांचा वापर अत्यंत मर्यादित झाला असून ते लुप्त होण्याच्या मार्गावर आहेत.
'ऌ' चा वापर फक्त क्लृप्ती मध्ये होतो, 'ञ' चा वापर च-वर्ग अनुनासिकापुरता मर्यादित आहे, तर 'ऋ' चे उच्चारण बऱ्याचदा 'रु' सारखे केले जाते.

Question : 9

मराठी वर्णमालेत एकूण किती मृदू वर्ण आहेत ?

❶ 35

❷ 48

❸ 13

❹ 52

📝 स्पष्टीकरण : मराठी वर्णमालेत एकूण 35 मृदू वर्ण आहेत

Question : 10

संयुक्त स्वर हे ________ असतात

❶ दीर्घ उच्चाराचे

❷ ऱ्हस्व उच्चाराचे

❸ कमी लांबीच्या उच्चाराचे

❹ यापैकी नाही

📝 स्पष्टीकरण : संयुक्त स्वर हे दीर्घ स्वर असतात
​मराठी व्याकरणात दोन किंवा अधिक स्वर एकत्र येऊन तयार होणाऱ्या स्वरांना 'संयुक्त स्वर' म्हणतात .
हे स्वर दोन स्वरांचे मिळून बनलेले असल्यामुळे त्यांचा उच्चार करायला जास्त वेळ लागतो, म्हणून ते नेहमी दीर्घ मानले जातात.
​मराठीत एकूण 4 संयुक्त स्वर आहेत त्यांची रचना खालीलप्रमाणे आहे : ◾​ए = अ + इ/ई
◾​ऐ = आ + इ/ई
◾​ओ = अ + उ/ऊ
◾​औ = आ + उ/ऊ

Question : 11

ज्यांचा उच्चार दुसऱ्या कोणत्याही वर्णाच्या सहाय्याशिवाय होऊ शकतो त्यांना काय म्हणतात ?

❶ स्वर

❷ महाप्राण

❸ व्यंजन

❹ वर्ण

📝 स्पष्टीकरण : ज्या वर्णांचा उच्चार दुसऱ्या कोणत्याही वर्णाच्या मदतीशिवाय स्वतंत्रपणे होतो, त्यांना 'स्वर' म्हणतात.
स्वर हे पूर्ण उच्चाराचे वर्ण असतात कारण त्यांच्या उच्चारात हवेचा मार्ग अडवला जात नाही

Question : 12

मराठी भाषेच्या शास्त्रीय वर्णमालेत एकूण किती स्वर आहेत ?

❶ 12

❷ 11

❸ 10

❹ 14

📝 स्पष्टीकरण : मराठीच्या आधुनिक व शास्त्रीय वर्णमालेत एकूण 14 स्वर आहेत.
पारंपारिक 12 स्वरांमध्ये इंग्रजीच्या प्रभावामुळे 'ॲ' आणि 'ऑ' या दोन नवीन स्वरांचा समावेश करण्यात आला आहे.

Question : 13

पुढे काही विधाने दिली आहेत . त्या आधारे योग्य पर्याय निवडा
अ ) स्वर हे पूर्ण उच्चाराचे वर्ण आहेत
ब ) व्यंजने ही अपूर्ण उच्चारांची आहेत

❶ अ आणि ब बरोबर

❷ फक्त ब बरोबर

❸ अ आणि ब चूक

❹ फक्त अ बरोबर

📝 स्पष्टीकरण : दोन्ही विधाने योग्य आहेत.
- स्वरांचा उच्चार स्वतंत्रपणे होत असल्याने ते पूर्ण उच्चाराचे वर्ण असतात.
- व्यंजनांचा उच्चार पूर्ण करण्यासाठी शेवटी स्वराचे साहाय्य घ्यावे लागते, म्हणून ती अपूर्ण उच्चाराची असतात आणि म्हणूनच त्यांचा पाय मोडून (क्, ख्) लिहिला जातो.

Question : 14

खालीलपैकी योग्य विधान/ने असलेला पर्याय निवडा ?
1 ) मराठी भाषेतील आधुनिक वर्णमालेत एकूण 14 स्वर आहेत
2 ) ज्या वर्णांचा उच्चार दुसऱ्या वर्णाच्या मदतीशिवाय होतो त्यास स्वर म्हणतात
3 ) स्वरांच्या उच्चारांच्या वेळी हवेचा मार्ग अडविलेला नसतो
4 ) स्वर स्वतंत्र उच्चाराचे असतात

❶ 1 , 2 आणि 3

❷ 1 , 3 आणि 4

❸ 2 , 3 आणि 4

❹ वरील सर्व

📝 स्पष्टीकरण : दिलेली सर्व विधाने योग्य (सत्य) आहेत.
स्वरांच्या बाबतीत हे सर्व गुणधर्म लागू होतात: त्यांची संख्या 14 आहे, उच्चार स्वतंत्र असतो, आणि उच्चार करताना जीभ, ओठ किंवा टाळू द्वारे हवेचा मार्ग अडवला जात नाही

Question : 15

मराठी वर्णमालेतील स्वरांचे प्रकार किती आहेत ?

❶ तीन

❷ चार

❸ पाच

❹ दोन

📝 स्पष्टीकरण : पारंपारिक व्याकरणानुसार स्वरांचे मुख्य 3 प्रकार मानले जातात:
1. ऱ्हस्व स्वर: ज्यांच्या उच्चाराला कमी वेळ लागतो (उदा. अ, इ, उ, ऋ, ऌ)
2. दीर्घ स्वर: ज्यांच्या उच्चाराला जास्त वेळ लागतो (उदा. आ, ई, ऊ)
3. संयुक्त स्वर: दोन स्वर एकत्र येून बनलेले (उदा. ए, ऐ, ओ, औ)
टिप: आधुनिक व्याकरणात इंग्रजी स्वरांचा (ॲ, ऑ) समावेश केल्यास 4 प्रकार होतात, परंतु मूळ मुख्य प्रकार 3 मानले जातात.

Question : 16

संयुक्त स्वरांच्या बाबतीत खालीलपैकी चुकीची जोडी ओळखा ?
1 . ए = अ + इ / ई
2 . ऐ = आ + इ / ई
3 . ओ = अ + उ / ऊ
4 . औ = आ + उ / ऊ

❶ फक्त 4

❷ फक्त 3

❸ 2 आणि 4

❹ वरीलपैकी नाही

📝 स्पष्टीकरण : दिलेल्या सर्व जोड्या योग्य आहेत, त्यामुळे चुकीची जोडी 'वरीलपैकी नाही'.
संयुक्त स्वरांची रचना अशीच होते आणि या नियमांना मराठी व्याकरणात गुणादेश व वृद्ध्यादेश संधी नियमांत महत्त्व आहे

Question : 17

मराठी वर्णमालेत एकूण किती कठोर वर्ण आहेत ?

❶ 35

❷ 48

❸ 13

❹ 52

📝 स्पष्टीकरण : मराठी वर्णमालेत एकूण 13 कठोर वर्ण आहेत.
स्पर्श व्यंजनांमधील पहिले दोन स्तंभ (क, ख, च, छ, ट, ठ, त, थ, प, फ = 10) आणि 3 उष्मे/घर्षक (श, ष, स) मिळून एकूण 13 कठोर वर्ण बनतात.

Question : 18

पुढीलपैकी अल्पप्राण व्यंजन कोणते ते निवडा ?

❶ ख्

❷ भ्

❸ ध्

❹ प्

📝 स्पष्टीकरण : ज्या व्यंजनांच्या उच्चारावेळी कमी प्रमाणात श्वास (प्राणवायू) बाहेर पडतो, त्यांना अल्पप्राण व्यंजन म्हणतात.
मराठीतील अल्पप्राण व्यंजन : क, ग, ङ, च, ज, ञ, ट, ड, ण, त, द, न, प, ब, म, य, र, ल, व, ळ

Question : 19

ड् आणि ढ् ही कोणती व्यंजने आहेत ?

❶ कठोर व्यंजन

❷ मृदू व्यंजन

❸ संयुक्त व्यंजन

❹ महाप्राण व्यंजन

📝 स्पष्टीकरण : ड् आणि ढ् ही मृदू व्यंजने असून, त्यांच्या उच्चारानुसार ती मृदू स्पर्श व्यंजने या प्रकारात मोडतात

Question : 20

' ऐ ' हा संयुक्त स्वर कोणत्या दोन स्वरांनी बनलेला आहे ?

❶ अ + उ किंवा ऊ

❷ आ + उ किंवा ऊ

❸ अ + इ किंवा ई

❹ आ + इ किंवा ई

📝 स्पष्टीकरण : 'ऐ' हा संयुक्त स्वर 'आ + इ' किंवा 'आ + ई' या दोन स्वरांच्या एकत्र येण्याने तयार होतो
मराठीत एकूण 4 संयुक्त स्वर आहेत . ते खालील स्वरांच्या एकत्र येण्याने बनतात :
◾ ए = अ + इ / ई
◾ ऐ = आ + इ / ई
◾ ओ = अ + उ / ऊ
◾ औ = आ + उ / ऊ

Question : 21

मराठी वर्णमालेत इंग्रजी भाषेतून कोणते दोन स्वर स्वीकारले आहेत ?

❶ ॲ व ऑ

❷ ऋ व ऌ

❸ उ व औ

❹ ए व ऐ

📝 स्पष्टीकरण : आधुनिक मराठी वर्णमालेत इंग्रजी भाषेतून 'ॲ' आणि 'ऑ' हे दोन स्वर स्वीकारण्यात आले आहेत.
अरविंद मंगरूळकर यांनी या स्वरांचा वर्णमालेत समावेश करण्याची शिफारस केली होती.

Question : 22

ॲ आणि ऑ हे दोन स्वर मराठी भाषेत कोणत्या भाषेतून आले आहे ?

❶ इंग्रजी

❷ हिंदी

❸ तेलुगु

❹ संस्कृत

📝 स्पष्टीकरण : 'ॲ' आणि 'ऑ' हे दोन स्वर इंग्रजी भाषेतून मराठीत आले आहेत.
इंग्रजी शब्दांचे मराठीत अचूक उच्चार करता यावेत म्हणून शासन निर्णयाद्वारे त्यांना 'दत्तक स्वर' म्हणून वर्णमालेत स्थान मिळाले.

Question : 23

स्वरांच्या ऱ्हस्व व दीर्घ उच्चारानुसार शब्दांचे अर्थ बदलू शकतात त्यानुसार खाली काही शब्द दिले आहेत त्यापैकी चूकीची जोडी ओळखा ?

❶ पाणि - हात

❷ सुत - मुलगा

❸ पिक - धान्य

❹ शिर - डोके

📝 स्पष्टीकरण : 'पिक - धान्य' ही जोडी चुकीची आहे .
- 'पिक' (ऱ्हस्व 'इ') चा अर्थ 'कोकिळ / कोकिळा' असा होतो .
- तर 'पीक' (दीर्घ 'ई') चा अर्थ शेतातील 'धान्य' असा होतो .

Question : 24

स्वरांच्या ऱ्हस्व व दीर्घ उच्चारानुसार शब्दांचे अर्थ बदलू शकतात त्यानुसार खाली काही शब्द दिले आहेत त्यापैकी चूकीची जोडी ओळखा ?

❶ दिन - दिवस

❷ चंचु - चोच

❸ सुर - आवाज

❹ शीर - रक्तवाहिनी

📝 स्पष्टीकरण : 'सुर - आवाज' ही जोडी चुकीची आहे.
- 'सुर' (ऱ्हस्व 'उ') चा अर्थ 'देव' असा होतो.
- तर 'सूर' (दीर्घ 'ऊ') चा अर्थ 'गाण्यातील आवाज / ध्वनी' असा होतो. त्यामुळे ही जोडी चुकीची ठरते

Question : 25

स्वरांच्या ऱ्हस्व व दीर्घ उच्चारानुसार शब्दांचे अर्थ बदलू शकतात त्यानुसार खाली काही शब्द दिले आहेत त्यापैकी चूकीची जोडी ओळखा ?

❶ पाणि - हात

❷ दीन - गरीब

❸ सुत - मुलगा

❹ मीलन - एकत्र येणे

📝 स्पष्टीकरण : 'मीलन - एकत्र येणे' ही जोडी चुकीची आहे.
- शुद्ध शब्द ◾ 'मिलन' (ऱ्हस्व 'इ') असा असून त्याचा अर्थ ' एकत्र येणे' असा होतो. तर
◾ 'मीलन' (दिर्घ 'ई') याचा अर्थ 'मिटणे' असा होतो.
- मराठीत शब्दांचे अर्थ ऱ्हस्व-दीर्घ वेलांटी व उकारावर अवलंबून असतात (उदा. सुत=मुलगा, सूत=धागा).

Your Scorecard

Total Questions 0

Solved Question 0

Correct 0

Wrong 0

Final Score :   0 / 0

---

मराठी व्याकरण सराव पेपर सोडवण्यासाठी खालील लिंकवर क्लिक करा

मराठी भाषेचा उगम व व्याकरण	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2
वर्णमाला	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2 प्रश्नसंच - 3 प्रश्नसंच - 4 प्रश्नसंच - 5 प्रश्नसंच - 6 प्रश्नसंच - 7
संधी आणि संधीचे प्रकार	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2
शब्दांच्या जाती	प्रश्नसंच - 1
नाम व नामाचे प्रकार	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2
नामाचा वचनविचार	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2
नामाचा लिंगविचार	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2
विभक्ती कारकार्थ व उपपदार्थ	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2
सामान्यरूप	प्रश्नसंच - 1
सर्वनाम आणि सर्वनामाचे प्रकार	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2
विशेषण आणि विशेषणाचे प्रकार	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2
क्रियापद व क्रियापदाचे प्रकार	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2
क्रियापदाचे काळ व अर्थ	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2
क्रियाविशेषण अव्यय	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2
शब्दयोगी अव्यय	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2 प्रश्नसंच - 3
उभयान्वयी अव्यय	प्रश्नसंच - 1
केवलप्रयोगी अव्यय	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2
प्रयोग व प्रकार	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2
वाक्यांचे प्रकार - वाक्य रूपांतर	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2 प्रश्नसंच - 3
समास व समासाचे प्रकार	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2 प्रश्नसंच - 3 प्रश्नसंच - 4
अलंकार व अलंकाराचे प्रकार	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2
रस व प्रकार	प्रश्नसंच - 1
वृत्ते आणि प्रकार	प्रश्नसंच - 1
शब्दसिद्धी	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2
वाक्यपृथक्करण	प्रश्नसंच - 1
शब्दसिद्धी - सिद्ध शब्द	प्रश्नसंच - 1
शब्दसिद्धी - साधित शब्द	प्रश्नसंच - 2
शब्दांच्या शक्ती / शब्दशक्ती	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2
विरामचिन्हे	प्रश्नसंच - 1
शुद्धलेखन	प्रश्नसंच - 1
शुद्ध - अशुद्ध शब्द	प्रश्नसंच - 1
समूहदर्शक शब्द	प्रश्नसंच - 1
ध्वनिदर्शक शब्द	प्रश्नसंच - 1
शब्दसमूहाबद्दल एक शब्द	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2 प्रश्नसंच - 3 प्रश्नसंच - 4
म्हणी व त्यांचे अर्थ	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2 प्रश्नसंच - 3
वाक्प्रचार व अर्थ	प्रश्नसंच - 1
समानार्थी शब्द	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2 प्रश्नसंच - 3
विरुद्धार्थी शब्द	प्रश्नसंच - 1
अलंकारिक शब्द	प्रश्नसंच - 1
साहित्यिक व त्यांची टोपण नावे	प्रश्नसंच - 1
संत व त्यांची मूळ गावे	प्रश्नसंच - 1
संत साहित्य	प्रश्नसंच - 1
साहित्य व साहित्यकार	प्रश्नसंच - 1 प्रश्नसंच - 2

---

🔊 महत्त्वाची सूचना : जर तुम्हाला या प्रश्नसंचामध्ये काही त्रुटी आढळल्‍या असतील किंवा एखाद्या प्रश्नाचे उत्तर चुकीचे दिले आहे, असे वाटत असल्‍यास, आम्हाला चुकीच्या प्रश्न क्रमांकासह योग्य उत्तर कमेंट करा

🌐 दररोज नवनवीन प्रश्नसंच सोडविण्यासाठी MPSC Battle या संकेतस्थळाला दररोज आवश्य भेट द्या

© MPSC Battle — Marathi Grammar Practice Question | Marathi Vyakaran Sarav Paper