अलंकारिक शब्द मराठी व्याकरण प्रश्नसंच
Question : 1
उंबराचे फूल - या अलंकारिक शब्दांसाठी दिलेल्या पर्यायातून योग्य शब्द निवडा
Question : 2
अलंकारिक शब्द व त्यांचे अर्थ यांच्या योग्य जोड्या जुळवा ?
| गट - अ | अलंकारिक शब्द | गट - ब | अर्थ |
| अ) एरंडाचे गुऱ्हाळ | 1) साधा पण गुणी मनुष्य |
| ब) झाकले माणिक | 2) खूप रागीट माणूस |
| क) जमदग्नी | 3) कंटाळवाणे भाषण करणारा |
| ड) गुळाचा गणपती | 4) मंद बुद्धीचा |
◾ एरंडाचे गुऱ्हाळ - कंटाळवाणे भाषण / लांबलचक बोलणे
अर्थ : एरंड या वनस्पतीपासून रस काढणे किंवा त्याचे गुऱ्हाळ चालवणे हे अत्यंत निरस आणि लांबलचक काम मानले जाते. त्यावरून, जर एखादी व्यक्ती कोणतीही महत्त्वाची गोष्ट नसताना खूप लांबलचक, निरस आणि कंटाळवाणे भाषण किंवा बोलणे करत असेल, तर त्याला 'एरंडाचे गुऱ्हाळ' असे म्हणतात.
◾ झाकले माणिक - साधा पण गुणी मनुष्य
अर्थ : 'माणिक' हे एक अत्यंत मौल्यवान रत्न आहे. जर ते कपड्याखाली किंवा धुळीत झाकलेले असेल, तरी त्याचे मूल्य कमी होत नाही. त्याचप्रमाणे, समाजात काही व्यक्ती अत्यंत साध्या राहणीमानाच्या असतात, परंतु त्यांच्याकडे अफाट ज्ञान किंवा गुण असतात. अशा सुप्त गुण असणाऱ्या साध्या माणसाला 'झाकले माणिक' म्हणतात.
◾ जमदग्नी - खूप रागीट माणूस
अर्थ : पौराणिक कथेनुसार, 'जमदग्नी' हे एक ऋषी होते, जे त्यांच्या अत्यंत तीव्र रागासाठी प्रसिद्ध होते. ते खूप लवकर कोपायचे (रागवायचे). यावरून, जी व्यक्ती अत्यंत तापट किंवा छोट्या छोट्या गोष्टींवरून खूप जास्त रागवणारी असते, तिला 'जमदग्नीचा अवतार' किंवा 'जमदग्नी' असे संबोधले जाते.
◾ गुळाचा गणपती - मंद बुद्धीचा / अकार्यक्षम मनुष्य
अर्थ : गुळापासून बनवलेला गणपती हा केवळ एका जागी शांत बसून राहतो, तो स्वतःहून कोणतीही हालचाल किंवा क्रिया करत नाही. याच रूपकावरून, ज्या माणसाला स्वतःची बुद्धी वापरून काम करता येत नाही, जो अत्यंत मंद, सुस्त किंवा काहीही काम न करता निष्क्रिय बसून राहतो, त्याला 'गुळाचा गणपती' म्हटले जाते
अर्थ : एरंड या वनस्पतीपासून रस काढणे किंवा त्याचे गुऱ्हाळ चालवणे हे अत्यंत निरस आणि लांबलचक काम मानले जाते. त्यावरून, जर एखादी व्यक्ती कोणतीही महत्त्वाची गोष्ट नसताना खूप लांबलचक, निरस आणि कंटाळवाणे भाषण किंवा बोलणे करत असेल, तर त्याला 'एरंडाचे गुऱ्हाळ' असे म्हणतात.
◾ झाकले माणिक - साधा पण गुणी मनुष्य
अर्थ : 'माणिक' हे एक अत्यंत मौल्यवान रत्न आहे. जर ते कपड्याखाली किंवा धुळीत झाकलेले असेल, तरी त्याचे मूल्य कमी होत नाही. त्याचप्रमाणे, समाजात काही व्यक्ती अत्यंत साध्या राहणीमानाच्या असतात, परंतु त्यांच्याकडे अफाट ज्ञान किंवा गुण असतात. अशा सुप्त गुण असणाऱ्या साध्या माणसाला 'झाकले माणिक' म्हणतात.
◾ जमदग्नी - खूप रागीट माणूस
अर्थ : पौराणिक कथेनुसार, 'जमदग्नी' हे एक ऋषी होते, जे त्यांच्या अत्यंत तीव्र रागासाठी प्रसिद्ध होते. ते खूप लवकर कोपायचे (रागवायचे). यावरून, जी व्यक्ती अत्यंत तापट किंवा छोट्या छोट्या गोष्टींवरून खूप जास्त रागवणारी असते, तिला 'जमदग्नीचा अवतार' किंवा 'जमदग्नी' असे संबोधले जाते.
◾ गुळाचा गणपती - मंद बुद्धीचा / अकार्यक्षम मनुष्य
अर्थ : गुळापासून बनवलेला गणपती हा केवळ एका जागी शांत बसून राहतो, तो स्वतःहून कोणतीही हालचाल किंवा क्रिया करत नाही. याच रूपकावरून, ज्या माणसाला स्वतःची बुद्धी वापरून काम करता येत नाही, जो अत्यंत मंद, सुस्त किंवा काहीही काम न करता निष्क्रिय बसून राहतो, त्याला 'गुळाचा गणपती' म्हटले जाते
Question : 3
अक्षरशत्रू - या अलंकारिक शब्दाचा योग्य अर्थ ओळखा
Question : 4
अकरावा रुद्र - - - - - - - -
Question : 5
अडवा विंचू म्हणजे - - - - - - -
Question : 6
योग्य अर्थ असलेला पर्याय निवडा - 'अरण्यरुदन'
Question : 7
'अंडी उबविणे' या वाक्प्रचाराचा अर्थ सांगा
Question : 8
'अर्धचंद्र देणे' या वाक्प्रचाराचा अचूक अर्थ सांगा
Question : 9
'इडापिडा टळणे' या शब्दांसाठी योग्य पर्याय निवडा
Question : 10
'उजव्या सोंडेचा गणपती' म्हणजे - - - - - - - -
Question : 11
'उचलबांगडी करणे' या वाक्प्रचाराचा योग्य अर्थ असलेला पर्याय निवडा
Question : 12
'कळसूत्री बाहुली' - - - - - - - -
Question : 13
'कर्णाचा अवतार' या अलंकारिक शब्दाचा योग्य अर्थ असलेला पर्याय निवडा
Question : 14
'कळीचा नारद' या शब्दाचा योग्य अर्थ काय ?
Question : 15
'खापर फोडणे' या वाक्प्रचाराचा योग्य अर्थ ओळखा
Question : 16
'गरिब गाय' या शब्दाचा योग्य अर्थ ओळखा
Question : 17
'गाजर पारखी' या शब्दाचा योग्य अर्थ ओळखा
'गाजर पारखी' या अलंकारिक शब्दाचा योग्य अर्थ 'कसलीही पारख नसलेला मूर्ख माणूस' किंवा 'गुणाची किंमत न जाणणारा माणूस' असा होतो
Question : 18
'चोरावर मोर' या शब्दाचा योग्य अर्थ ओळखा
चोरावर मोर - एकापेक्षा एक सव्वाशेर असणे / एकावर एक मात करणारा
स्पष्टीकरण : 'चोरावर मोर' या अलंकारिक शब्दाचा/म्हणीचा योग्य अर्थ 'एकापेक्षा एक सव्वाशेर असणे' किंवा 'एका लबाड माणसावर दुसऱ्या जास्त लबाड माणसाने मात करणे' असा होतो
सर्वसाधारणपणे, जेव्हा एखादी व्यक्ती दुसऱ्याला फसवण्याचा किंवा त्याच्यावर मात करण्याचा प्रयत्न करते आणि दुसरी व्यक्ती तिच्यापेक्षाही अधिक हुशार किंवा लबाड निघून पहिल्या व्यक्तीलाच भारी पडते, तेव्हा 'चोरावर मोर' ही म्हण वापरली जाते.
स्पष्टीकरण : 'चोरावर मोर' या अलंकारिक शब्दाचा/म्हणीचा योग्य अर्थ 'एकापेक्षा एक सव्वाशेर असणे' किंवा 'एका लबाड माणसावर दुसऱ्या जास्त लबाड माणसाने मात करणे' असा होतो
सर्वसाधारणपणे, जेव्हा एखादी व्यक्ती दुसऱ्याला फसवण्याचा किंवा त्याच्यावर मात करण्याचा प्रयत्न करते आणि दुसरी व्यक्ती तिच्यापेक्षाही अधिक हुशार किंवा लबाड निघून पहिल्या व्यक्तीलाच भारी पडते, तेव्हा 'चोरावर मोर' ही म्हण वापरली जाते.
Question : 19
अलंकारिक शब्द व त्यांचे अर्थ यांच्या योग्य जोड्या जुळवा
| गट - अ | अलंकारिक शब्द | गट - ब | अर्थ |
| अ) घरकोंबडा | 1) ढोंगी मनुष्य |
| ब) बोकेसंन्याशी | 2) चैनखोर माणूस |
| क) खुशालचेंडू | 3) घराबाहेर न पडणारा |
| ड) पाताळयंत्री | 4) कारस्थान करणारा |
◾ घरकोंबडा - घराबाहेर न पडणारा
अर्थ : कोंबडा जसा नेहमी घराच्या आजूबाजूला किंवा खुराड्यातच फिरत राहतो, तशीच जी व्यक्ती नेहमी घरातच पडून राहते, जिला घराबाहेर पडायला, समाजात मिसळायला किंवा प्रवास करायला अजिबात आवडत नाही, त्याला 'घरकोंबडा' म्हणतात.
◾ बोकेसंन्याशी - ढोंगी मनुष्य
अर्थ : बोका (मांजर) डोळे मिटून संन्याशासारखा गप्प बसतो, जणू काही तो खूप शांत आणि निष्पाप आहे; पण प्रत्यक्षात त्याचे पूर्ण लक्ष उंदरावर (शिकारीवर) असते. यावरून, वरून अतिशय साधू किंवा चांगला असल्याचा आव आणणारा, पण मनात कपट ठेवणारा जो ढोंगी किंवा ढोंगी साधू असतो, त्याला 'बोकेसंन्याशी' म्हणतात.
◾ खुशालचेंडू - चैनखोर माणूस
अर्थ :ज्या माणसाला भविष्याची किंवा कोणत्याही कामाची अजिबात काळजी नसते, जो केवळ स्वतःच्या सुखात, चैनीत आणि आनंदात आयुष्य जगतो, अशा कोणत्याही प्रकारची जबाबदारी न घेणाऱ्या आरामप्रिय व्यक्तीला 'खुशालचेंडू' म्हटले जाते.
◾ पाताळयंत्री - कारस्थान करणारा
अर्थ :'पाताळ' म्हणजे अत्यंत खोल जागा आणि 'यंत्र' म्हणजे गुप्त योजना. जी व्यक्ती इतरांचे नुकसान करण्यासाठी किंवा स्वतःच्या स्वार्थासाठी पडद्यामागून अत्यंत गुप्तपणे कुटिल डावपेच, कारस्थाने किंवा कपट रचत असते, अशा दुष्ट बुद्धीच्या माणसाला 'पाताळयंत्री' म्हणतात.
अर्थ : कोंबडा जसा नेहमी घराच्या आजूबाजूला किंवा खुराड्यातच फिरत राहतो, तशीच जी व्यक्ती नेहमी घरातच पडून राहते, जिला घराबाहेर पडायला, समाजात मिसळायला किंवा प्रवास करायला अजिबात आवडत नाही, त्याला 'घरकोंबडा' म्हणतात.
◾ बोकेसंन्याशी - ढोंगी मनुष्य
अर्थ : बोका (मांजर) डोळे मिटून संन्याशासारखा गप्प बसतो, जणू काही तो खूप शांत आणि निष्पाप आहे; पण प्रत्यक्षात त्याचे पूर्ण लक्ष उंदरावर (शिकारीवर) असते. यावरून, वरून अतिशय साधू किंवा चांगला असल्याचा आव आणणारा, पण मनात कपट ठेवणारा जो ढोंगी किंवा ढोंगी साधू असतो, त्याला 'बोकेसंन्याशी' म्हणतात.
◾ खुशालचेंडू - चैनखोर माणूस
अर्थ :ज्या माणसाला भविष्याची किंवा कोणत्याही कामाची अजिबात काळजी नसते, जो केवळ स्वतःच्या सुखात, चैनीत आणि आनंदात आयुष्य जगतो, अशा कोणत्याही प्रकारची जबाबदारी न घेणाऱ्या आरामप्रिय व्यक्तीला 'खुशालचेंडू' म्हटले जाते.
◾ पाताळयंत्री - कारस्थान करणारा
अर्थ :'पाताळ' म्हणजे अत्यंत खोल जागा आणि 'यंत्र' म्हणजे गुप्त योजना. जी व्यक्ती इतरांचे नुकसान करण्यासाठी किंवा स्वतःच्या स्वार्थासाठी पडद्यामागून अत्यंत गुप्तपणे कुटिल डावपेच, कारस्थाने किंवा कपट रचत असते, अशा दुष्ट बुद्धीच्या माणसाला 'पाताळयंत्री' म्हणतात.
Question : 20
अलंकारिक शब्द व त्यांचे अर्थ यांची अयोग्य जोडी असलेला पर्याय निवडा
Question : 21
'शब्दांचे बुडबुडे' या अलंकारिक शब्दाचा नेमका अर्थ काय आहे ?
Question : 22
'खडाष्टक' या अलंकारिक शब्दाचा अर्थ काय आहे ?
Question : 23
'कर्णाचा अवतार' या शब्दाने कोणत्या व्यक्तीचे वर्णन केले जाते ?
Question : 24
'कचखाऊ' या अलंकारिक शब्दाचा योग्य अर्थ निवडा
Question : 25
'शुक्राचार्य' या अलंकारिक शब्दातून कोणता अर्थ सूचित होतो
Your Scorecard
Total Questions
0
Solved Question
0
Correct
0
Wrong
0
Final Score : 0 / 0