सराव प्रश्नसंच
Question : 1
वाक्यार्थाला बाधा न आणता रचनेत केलेला बदल म्हणजे ------------
📝 स्पष्टीकरण : वाक्याचा अर्थ न बदलता त्याच्या रचनेत केलेला बदल म्हणजेच वाक्यपरिवर्तन होय.
यालाच वाक्य रूपांतर असेही म्हणतात.
उदाहरणार्थ: होकारार्थी वाक्याचे नकारार्थी वाक्यात रूपांतर करणे.
Question : 2
भारतीय क्रिकेट संघाने विश्वचषक जिंकला. या वाक्यातील विधेय कोणते ?
📝 स्पष्टीकरण : वाक्यपृथक्करणात क्रियापदाला विधेय म्हणतात.
दिलेल्या वाक्यात क्रिया दर्शवणारा शब्द जिंकला हा असल्यामुळे ते विधेय आहे.
Question : 3
फळे गोड निघाली. वाक्यातील विधेय पूरक ओळखा ?
📝 स्पष्टीकरण : अकर्मक क्रियापदाच्या वेळी वाक्याचा अर्थ पूर्ण करण्यासाठी कर्त्याव्यतिरिक्त ज्या पूरक शब्दाची गरज असते त्याला विधेय पूरक किंवा विधान पूरक म्हणतात.
येथे गोड हा शब्द वाक्याचा अर्थ पूर्ण करतो.
Question : 4
अधोरेखित शब्दसमूहाचे योग्य उत्तर कोणते ? त्याचा धाकटा मुलगा आज फुटबॉलच्या सामन्यात चांगला खेळला ?
📝 स्पष्टीकरण : कर्त्याविषयी (उद्देशाविषयी) माहिती सांगणारे शब्द कर्त्यापूर्वी आले असल्यास त्यांना उद्देश विस्तार म्हणतात.
येथे मुलगा हा कर्ता (उद्देश) असून त्याचा धाकटा हे शब्द कर्त्याबद्दल विशेष माहिती देतात.
Question : 5
मुसळधार पाऊस पडला. उद्देश विस्तार ओळखा ?
📝 स्पष्टीकरण : वाक्यातील कर्ता म्हणजे उद्देश (पाऊस) आणि कर्त्यापूर्वी येऊन त्याविषयी विशेष माहिती सांगणारा शब्द म्हणजे उद्देश विस्तार (मुसळधार).
Question : 6
मागच्या वर्षी याच वेळेला आपण भेटलो होतो. या वाक्यातील विधेय विस्तार ओळखा ?
📝 स्पष्टीकरण : क्रियेविषयी (विधेयाविषयी) अधिक माहिती सांगणारे काळ, स्थळ, किंवा रीतीदर्शक शब्द म्हणजेच विधेय विस्तार असतात.
मागच्या वर्षी याच वेळेला हे शब्द क्रियेची वेळ दर्शवतात.
Question : 7
धनुर्धारी रामाने बलाढ्य रावणाला बाण मारून ठार केले. या वाक्यातील उद्देश कोणते ?
📝 स्पष्टीकरण : वाक्यात ज्याच्याविषयी सांगितले जाते किंवा जो क्रिया करतो त्याला उद्देश (कर्ता) म्हणतात.
येथे मारणारा राम हा वाक्यातील उद्देश आहे.
Question : 8
अधोरेखित शब्दाचे वाक्यपृथक्करणातील स्थान ओळखा ? गेल्या दोन महिन्यात मी तुम्हाला एकही पत्र लिहिले नाही.
📝 स्पष्टीकरण : वाक्यात ज्याच्यावर क्रिया घडते ते कर्म (पत्र) असते आणि कर्माबद्दल अधिक माहिती सांगणारा शब्द कर्मविस्तार (एकही) असतो.
त्यामुळे एकही पत्र हे कर्म व कर्मविस्तार आहे.
Question : 9
प्रसादला गरम दूध खूप आवडते. या वाक्यातील कर्ता ओळखा ?
📝 स्पष्टीकरण : आवडणारे काय? असा प्रश्न विचारल्यास दूध हे उत्तर मिळते.
येथे विशेषणासह (गरम) विचार करता गरम दूध हा कर्ता/उद्देश विभाग ठरतो.
Question : 10
खालील वाक्यातील विधेय पूरक कोणते ? दशरथाने कैकयीला वर दिले.
📝 स्पष्टीकरण : द्विकर्मक वाक्यात अप्रत्यक्ष कर्माला (कैकयीला) विधान पूरक किंवा विधेय पूरक मानले जाते.
Question : 11
आम्ही जातो आमुच्या गावा. या वाक्यातील उद्देश कोणते ?
📝 स्पष्टीकरण : वाक्यातील जाणारे कोण? असा प्रश्न विचारल्यास आम्ही हे उत्तर येते. कर्ता म्हणजेच उद्देश होय.
Question : 12
शरदाच्या चांदण्यात गुलमोहर मोहक दिसतो - या वाक्यातील विधेयविस्तार वाचक शब्द कोणता आहे ?
📝 स्पष्टीकरण : दिसण्याची क्रिया कोठे घडते? शरदाच्या चांदण्यात.
क्रियापदाबद्दल अधिक माहिती देणारे हे स्थल/कालवाचक शब्द विधेयविस्तार आहेत.
Question : 13
रामूला शेळीचे दूध आवडते. या वाक्यातील 'दूध' हा शब्द व्याकरणिकदृष्ट्या काय दर्शवितो ?
📝 स्पष्टीकरण : 'आवडणारे काय?' तर दूध.
आवडणे या अकर्मक धातूचा दूध हा वाक्यातील कर्ता आहे.
Question : 14
श्रीकृष्णाने अर्जुनाला गीता सांगितली. या वाक्यातील प्रत्यक्ष कर्म कोणते ?
📝 स्पष्टीकरण : द्विकर्मक क्रियापद असणाऱ्या वाक्यात वस्तुवाचक कर्म प्रत्यक्ष कर्म असते (गीता) आणि व्यक्तिवाचक कर्म अप्रत्यक्ष कर्म असते (अर्जुनाला).
Question : 15
पांढरी टोपी घातलेला मुलगा खोड्या करतो. या वाक्यातील मूळ उद्देश काय आहे ?
📝 स्पष्टीकरण : वाक्यातील मूळ कर्ता म्हणजेच मूळ उद्देश होय.
येथे करणारा मुलगा हा मूळ उद्देश आहे.
Question : 16
पुढील वाक्यातील अधोरेखित शब्दाचे वाक्यपृथक्करणातील स्थान ओळखा ? माझ्या मोठ्या भावाचा मुलगा सचिन माझा पुतण्या आहे.
📝 स्पष्टीकरण : 'मुलगा' या मूळ कर्त्याविषयी (उद्देशाविषयी) माहिती देणारे शब्द कर्त्याच्या आधी आले आहेत, म्हणून ते उद्देश विस्तार आहेत.
Question : 17
गीताने सुरेल गाणे म्हटले. कर्मविस्तार सांगा ?
📝 स्पष्टीकरण : वाक्यातील कर्म गाणे हे असून कर्माविषयी विशेष माहिती सांगणारा शब्द सुरेल हा कर्मविस्तार आहे.
Question : 18
पांढरे स्वच्छ दात मुखास शोभा देतात - या वाक्यातील उद्देश ओळखा ?
📝 स्पष्टीकरण : देणारे काय? तर दात.
म्हणून दात हा वाक्यातील मुख्य कर्ता (उद्देश) आहे.
Question : 19
कोकिळेने मधुर आवाजाने वसंत ऋतूचे स्वागत केले. या वाक्यातील विधेय कोणते ते सांगा ?
📝 स्पष्टीकरण : वाक्यातील क्रियापद म्हणजेच विधेय होय.
येथे केले हे वाक्याचे विधेय आहे.
Question : 20
एकमेकांशी संबंध असलेली दोन किंवा अधिक केवल वाक्य दिली असता ती एकत्र करून त्याचे वाक्य बनविणे यास काय म्हणतात ?
📝 स्पष्टीकरण : दोन किंवा अधिक वाक्ये एकत्र करून त्यांचे एक वाक्य बनवण्याच्या क्रियेला वाक्य संश्लेषण किंवा वाक्य संकलन म्हणतात.
Question : 21
वाक्यात येणाऱ्या प्रत्येक शब्दाची व्याकरण विषयक संपूर्ण माहिती सांगता येणे याला काय म्हणतात ?
📝 स्पष्टीकरण : वाक्यातील प्रत्येक पदाचे (शब्दाचे) प्रकार, लिंग, वचन, विभक्ती, किंवा इतर व्याकरणिक कार्य स्पष्ट करून सांगण्याला पदपरिस्फोट किंवा व्याकरण सांगणे म्हणतात.
Question : 22
पुढील विधाने वाचून योग्य पर्याय निवडा —
1). प्रत्येक वाक्य हे संपूर्ण विधान असते.
2). बोलणारा ज्याच्या विषयी बोलतो त्याला विधेय असे म्हणतात.
3). बोलणारा उद्देश याविषयी जे बोलतो त्याला उद्देश असे म्हणतात.
1). प्रत्येक वाक्य हे संपूर्ण विधान असते.
2). बोलणारा ज्याच्या विषयी बोलतो त्याला विधेय असे म्हणतात.
3). बोलणारा उद्देश याविषयी जे बोलतो त्याला उद्देश असे म्हणतात.
📝 स्पष्टीकरण : विधान 1 बरोबर आहे.
विधान 2 चूक आहे कारण ज्याच्याविषयी बोलतो त्याला उद्देश (कर्ता) म्हणतात.
विधान 3 चूक आहे कारण उद्देशाविषयी जे बोलले जाते त्याला विधेय म्हणतात.
विधान 3 चूक आहे कारण उद्देशाविषयी जे बोलले जाते त्याला विधेय म्हणतात.
Question : 23
वाक्यात ज्याच्या विषयी काही सांगितले जाते त्याला काय म्हणतात ?
📝 स्पष्टीकरण : वाक्यात ज्याच्याविषयी विधान केले जाते किंवा माहिती दिली जाते त्याला उद्देश (कर्ता) म्हणतात.
Question : 24
वाक्यात दर्शविलेल्या क्रियेला प्रत्यक्षपणे किंवा अप्रत्यक्षपणे जबाबदार असणाऱ्या नामपदबंधास काय म्हणतात ?
📝 स्पष्टीकरण : वाक्यातील क्रिया करणारा किंवा क्रियेला कारणीभूत ठरणारा घटक म्हणजेच कर्ता होय.
Question : 25
जो क्रिया करतो त्याला क्रियापद म्हणतात, तर क्रिया दाखविणाऱ्या शब्दाला कर्ता म्हणतात. या वाक्याचा -------------
📝 स्पष्टीकरण : जो क्रिया करतो त्याला कर्ता म्हणतात आणि क्रिया दाखवणाऱ्या शब्दाला क्रियापद म्हणतात.
येथे दोन्ही व्याख्या उलट दिल्याने पूर्ण विधान चूक आहे.
Question : 26
उद्देश्यांग म्हणजे काय --------------
📝 स्पष्टीकरण : वाक्याचे मुख्य दोन भाग पडतात: उद्देश्यांग आणि विधेयांग.
उद्देश्यांगामध्ये कर्ता व त्याच्याशी संबंधित विशेष माहिती (उद्देश विस्तार) यांचा समावेश होतो.
Question : 27
पुढील विधाने वाचून योग्य विधान/ने असलेला पर्याय निवडा ?
i) वस्तूवाचक कर्मांना प्रत्यक्ष कर्म म्हणतात.
ii) व्यक्तिवाचक कर्मांना अप्रत्यक्ष कर्म म्हणतात.
i) वस्तूवाचक कर्मांना प्रत्यक्ष कर्म म्हणतात.
ii) व्यक्तिवाचक कर्मांना अप्रत्यक्ष कर्म म्हणतात.
📝 स्पष्टीकरण : द्विकर्मक वाक्यात क्रियेचा थेट परिणाम होणारी वस्तू म्हणजेच प्रत्यक्ष कर्म असते (उदा. पुस्तक, आंबा) आणि क्रिया प्राप्त करणारी व्यक्ति म्हणजेच अप्रत्यक्ष कर्म असते.
त्यामुळे दोन्ही विधाने योग्य आहेत.
Question : 28
पुढील विधाने वाचा —
1). मूळ उद्देश्य वाक्यात नेहमी एकेरी असतो.
2). विधेय विस्तारक म्हणजे क्रियाविशेषण होय.
3). संयुक्त क्रियापदामध्ये एक क्रियापद प्रत्यक्ष क्रियेचे निदर्शक असते तर दुसरे त्याला सहाय्य करणारे असते.
1). मूळ उद्देश्य वाक्यात नेहमी एकेरी असतो.
2). विधेय विस्तारक म्हणजे क्रियाविशेषण होय.
3). संयुक्त क्रियापदामध्ये एक क्रियापद प्रत्यक्ष क्रियेचे निदर्शक असते तर दुसरे त्याला सहाय्य करणारे असते.
📝 स्पष्टीकरण : वाक्यात एकापेक्षा जास्त कर्ते (उदा. राम आणि लक्ष्मन वनात गेले) असू शकतात, त्यामुळे मूळ उद्देश्य नेहमी एकेरी असतोच असे नाही (विधान 1 चूक आहे).
विधान 2 आणि 3 बरोबर आहेत.
Question : 29
विधान पूरक म्हणजे काय -
1). कर्ता आणि क्रियापद या दोन शब्दांनी विधान पूर्ण होत नाही त्यास आणखी एका शब्दाची गरज असते त्यास पूरक म्हणतात.
2). सकर्मक धातूचे विधान कर्माशिवाय पूर्ण होत नाही म्हणून कर्मासही पूरक म्हणतात.
3). क्रियापदामुळे वाक्यास पूर्णत्व येते म्हणून क्रियापदाला विधानपूरक म्हणतात.
1). कर्ता आणि क्रियापद या दोन शब्दांनी विधान पूर्ण होत नाही त्यास आणखी एका शब्दाची गरज असते त्यास पूरक म्हणतात.
2). सकर्मक धातूचे विधान कर्माशिवाय पूर्ण होत नाही म्हणून कर्मासही पूरक म्हणतात.
3). क्रियापदामुळे वाक्यास पूर्णत्व येते म्हणून क्रियापदाला विधानपूरक म्हणतात.
📝 स्पष्टीकरण : दिलेल्या सर्व व्याख्या विधान पूरकाच्या संकल्पनेशी सुसंगत आहेत, म्हणून वरील सर्व बरोबर हा पर्याय योग्य आहे.
Question : 30
विधेय म्हणजे ----------------
📝 स्पष्टीकरण : वाक्यपृथक्करणात क्रियापदाला विधेय म्हटले जाते.
Your Scorecard
Total Questions
0
Solved Question
0
Correct
0
Wrong
0
Final Score : 0 / 0