मराठी व्याकरण प्रश्न
Question : 1
मराठीतील मूळ सर्वनामापैकी लिंग व वचनाप्रमाणे बदलणाऱ्या सर्वनामांचा गट ओळखा ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर पर्याय 1 आहे. मी, तू, तो, हा, जो ही मराठीतील अशी मूळ सर्वनामे आहेत ज्यांच्या रूपात लिंग व वचनानुसार बदल होऊ शकतो.
उदाहरणार्थ, तोचे स्त्रीलिंगी रूप ती आणि अनेकवचनी रूप ते असे होते. हाचे रूप ही, हे असे बदलते. तसेच जोचे रूप जी, जे असे बदलते.
मी आणि तू यांची रूपे लिंगानुसार बदलत नसली तरी वाक्यातील पुरुष आणि वचनानुसार त्यांचा वापर होतो. इतर पर्यायांतील कोण, काय, आपण, स्वतः यांमध्ये अपेक्षित लिंग-वचनपरिवर्तन होत नाही.
Key Points :
◾ तो-ती-ते, हा-ही-हे, जो-जी-जे ही रूपे लक्षात ठेवा.
◾ सर्वनामांचे रूप अनेकदा संबंधित नामाच्या लिंग व वचनानुसार ठरते.
◾ परीक्षेत मी, तू, तो, हा, जो हा गट महत्त्वाचा आहे.
उदाहरणार्थ, तोचे स्त्रीलिंगी रूप ती आणि अनेकवचनी रूप ते असे होते. हाचे रूप ही, हे असे बदलते. तसेच जोचे रूप जी, जे असे बदलते.
मी आणि तू यांची रूपे लिंगानुसार बदलत नसली तरी वाक्यातील पुरुष आणि वचनानुसार त्यांचा वापर होतो. इतर पर्यायांतील कोण, काय, आपण, स्वतः यांमध्ये अपेक्षित लिंग-वचनपरिवर्तन होत नाही.
Key Points :
◾ तो-ती-ते, हा-ही-हे, जो-जी-जे ही रूपे लक्षात ठेवा.
◾ सर्वनामांचे रूप अनेकदा संबंधित नामाच्या लिंग व वचनानुसार ठरते.
◾ परीक्षेत मी, तू, तो, हा, जो हा गट महत्त्वाचा आहे.
Question : 2
वाक्यात सर्वनामाचा वापर अशावेळी केला जातो ---------
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर पर्याय 2 आहे. वाक्यात एखाद्या नामाची वारंवार पुनरावृत्ती होऊ नये म्हणून त्या नामाच्या जागी सर्वनामाचा वापर केला जातो. उदाहरणार्थ, सचिन शाळेत गेला. सचिनने अभ्यास केला. सचिनने परीक्षा दिली. या वाक्यांमध्ये सचिन या नामाची पुनरावृत्ती टाळण्यासाठी तो हे सर्वनाम वापरता येते.
सर्वनामाचा मुख्य उद्देश नामाची जागा घेणे हा आहे. त्यामुळे नामाची पुनरावृत्ती टाळणे हे सर्वनामाचे प्रमुख कार्य मानले जाते. इतर पर्याय सर्वनामाच्या मुख्य कार्याशी संबंधित नाहीत.
Key Points :
◾ सर्वनाम म्हणजे नामाऐवजी येणारा विकारी शब्द.
◾ सर्वनामाचा प्रमुख उपयोग नामाची पुनरावृत्ती टाळणे हा आहे.
◾ उदाहरण : राहुल आला. तो बसला.
सर्वनामाचा मुख्य उद्देश नामाची जागा घेणे हा आहे. त्यामुळे नामाची पुनरावृत्ती टाळणे हे सर्वनामाचे प्रमुख कार्य मानले जाते. इतर पर्याय सर्वनामाच्या मुख्य कार्याशी संबंधित नाहीत.
Key Points :
◾ सर्वनाम म्हणजे नामाऐवजी येणारा विकारी शब्द.
◾ सर्वनामाचा प्रमुख उपयोग नामाची पुनरावृत्ती टाळणे हा आहे.
◾ उदाहरण : राहुल आला. तो बसला.
Question : 3
एखाद्याला उद्देशून लिहिलेल्या पत्रात कोणत्या सर्वनामाचा वापर करतात ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर पर्याय 2 आहे. एखाद्या व्यक्तीला थेट उद्देशून लिहिताना द्वितीय पुरुषवाचक सर्वनाम वापरले जाते. द्वितीय पुरुषवाचक सर्वनामांमध्ये तू, तुम्ही, आपण यांचा संदर्भानुसार वापर होतो. उदाहरणार्थ, तू कसा आहेस?, तुम्ही पत्र लिहा. या वाक्यांत समोरच्या व्यक्तीला उद्देशून संबोधन केले आहे.
प्रथम पुरुषवाचक सर्वनामे बोलणाऱ्याचा निर्देश करतात, तर तृतीय पुरुषवाचक सर्वनामे ज्याच्याविषयी बोलले जाते त्याचा निर्देश करतात.
Key Points :
◾ प्रथम पुरुष : मी, आम्ही.
◾ द्वितीय पुरुष : तू, तुम्ही, आपण.
◾ तृतीय पुरुष : तो, ती, ते.
प्रथम पुरुषवाचक सर्वनामे बोलणाऱ्याचा निर्देश करतात, तर तृतीय पुरुषवाचक सर्वनामे ज्याच्याविषयी बोलले जाते त्याचा निर्देश करतात.
Key Points :
◾ प्रथम पुरुष : मी, आम्ही.
◾ द्वितीय पुरुष : तू, तुम्ही, आपण.
◾ तृतीय पुरुष : तो, ती, ते.
Question : 4
पुढील विधानांपैकी योग्य विधान किंवा विधाने निवडा :
(अ) 'मी' हे प्रथम पुरुषवाचक सर्वनाम आहे
(ब) 'तो' हे द्वितीय पुरुषवाचक सर्वनाम आहे
(क) 'आपण' हे तृतीय पुरुषवाचक सर्वनाम म्हणून वापरले जाते
(अ) 'मी' हे प्रथम पुरुषवाचक सर्वनाम आहे
(ब) 'तो' हे द्वितीय पुरुषवाचक सर्वनाम आहे
(क) 'आपण' हे तृतीय पुरुषवाचक सर्वनाम म्हणून वापरले जाते
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर पर्याय 3 आहे. विधान (अ) 'मी' हे प्रथम पुरुषवाचक सर्वनाम योग्य आहे, कारण बोलणारा स्वतःचा निर्देश करताना 'मी' वापरतो. विधान (ब) चुकीचे आहे, कारण 'तो' हे तृतीय पुरुषवाचक सर्वनाम आहे. विधान (क) योग्य आहे, कारण 'आपण' या सर्वनामाचा काही संदर्भांत तृतीय पुरुषवाचक अर्थानेही वापर होऊ शकतो.
पुरुषवाचक सर्वनामांचे वर्गीकरण करताना बोलणारा, ऐकणारा आणि ज्याच्याविषयी बोलले जाते यांचा विचार केला जातो. त्यामुळे विधानांची अचूक तपासणी करणे महत्त्वाचे आहे.
Key Points :
◾ मी = प्रथम पुरुषवाचक.
◾ तो = तृतीय पुरुषवाचक.
◾ आपणचा वापर संदर्भानुसार विविध पुरुषार्थांनी होऊ शकतो.
पुरुषवाचक सर्वनामांचे वर्गीकरण करताना बोलणारा, ऐकणारा आणि ज्याच्याविषयी बोलले जाते यांचा विचार केला जातो. त्यामुळे विधानांची अचूक तपासणी करणे महत्त्वाचे आहे.
Key Points :
◾ मी = प्रथम पुरुषवाचक.
◾ तो = तृतीय पुरुषवाचक.
◾ आपणचा वापर संदर्भानुसार विविध पुरुषार्थांनी होऊ शकतो.
Question : 5
'आपण स्वतः दोन शब्द बोला.' वाक्यातील अधोरेखित शब्दाची जात ओळखा ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर पर्याय 2 आहे. या वाक्यातील 'स्वतः' हा शब्द कर्त्याचाच निर्देश करतो. त्यामुळे त्याला आत्मवाचक सर्वनाम म्हणतात. आत्मवाचक सर्वनामाचा उपयोग एखाद्या व्यक्तीने स्वतःच केलेली कृती किंवा स्वतःचा विशेष निर्देश करण्यासाठी होतो.
उदाहरणे : मी स्वतः गेलो., तुम्ही स्वतः निर्णय घ्या. यामध्ये 'स्वतः' हा शब्द संबंधित व्यक्तीवर भर देतो. 'आपण' हा पुरुषवाचक सर्वनामाच्या कार्यात येतो, परंतु येथे विचारलेला शब्द 'स्वतः' आहे.
Key Points :
◾ स्वतः हे आत्मवाचक सर्वनामाचे प्रमुख उदाहरण आहे.
◾ आत्मवाचक सर्वनाम कर्त्यावर विशेष भर देते.
◾ उदाहरण : मी स्वतः काम केले.
उदाहरणे : मी स्वतः गेलो., तुम्ही स्वतः निर्णय घ्या. यामध्ये 'स्वतः' हा शब्द संबंधित व्यक्तीवर भर देतो. 'आपण' हा पुरुषवाचक सर्वनामाच्या कार्यात येतो, परंतु येथे विचारलेला शब्द 'स्वतः' आहे.
Key Points :
◾ स्वतः हे आत्मवाचक सर्वनामाचे प्रमुख उदाहरण आहे.
◾ आत्मवाचक सर्वनाम कर्त्यावर विशेष भर देते.
◾ उदाहरण : मी स्वतः काम केले.
Question : 6
सर्वनामाचा प्रकार ओळखा : जो
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर पर्याय 4 आहे. 'जो' हे संबंधी सर्वनाम आहे. संबंधी सर्वनाम दोन वाक्यांतील किंवा वाक्यातील दोन घटकांमध्ये संबंध निर्माण करते. याचे रूप जो-जी-जे असे बदलते.
उदाहरण : जो अभ्यास करतो तो यशस्वी होतो. येथे 'जो' आणि 'तो' यांच्यात संबंध आहे. म्हणून 'जो' संबंधी सर्वनाम, तर 'तो' दर्शक सर्वनाम ठरतो.
Key Points :
◾ जो, जी, जे = संबंधी सर्वनाम.
◾ संबंधी सर्वनाम संबंध दर्शवते.
◾ उदाहरण : जो जिंकेल तो विजेता.
उदाहरण : जो अभ्यास करतो तो यशस्वी होतो. येथे 'जो' आणि 'तो' यांच्यात संबंध आहे. म्हणून 'जो' संबंधी सर्वनाम, तर 'तो' दर्शक सर्वनाम ठरतो.
Key Points :
◾ जो, जी, जे = संबंधी सर्वनाम.
◾ संबंधी सर्वनाम संबंध दर्शवते.
◾ उदाहरण : जो जिंकेल तो विजेता.
Question : 7
'जो, जी, जे' ही कोणत्या प्रकारची सर्वनामे आहेत ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर पर्याय 4 आहे. जो, जी, जे ही संबंधी सर्वनामे आहेत. ही सर्वनामे एखाद्या व्यक्ती, वस्तू किंवा घटकाशी संबंधित दुसरा घटक दर्शविण्यासाठी वापरली जातात. सामान्यतः जो-तो, जी-ती, जे-ते अशा जोड्यांत त्यांचा वापर आढळतो.
उदाहरण : जी मुलगी आली ती हुशार आहे. येथे 'जी' हे संबंधी आणि 'ती' हे दर्शक सर्वनाम आहे.
Key Points :
◾ जो-जी-जे = संबंधी सर्वनाम.
◾ संबंधी सर्वनामांसोबत अनेकदा तो-ती-ते येतात.
◾ उदाहरण : जो मेहनत करतो तो यशस्वी होतो.
उदाहरण : जी मुलगी आली ती हुशार आहे. येथे 'जी' हे संबंधी आणि 'ती' हे दर्शक सर्वनाम आहे.
Key Points :
◾ जो-जी-जे = संबंधी सर्वनाम.
◾ संबंधी सर्वनामांसोबत अनेकदा तो-ती-ते येतात.
◾ उदाहरण : जो मेहनत करतो तो यशस्वी होतो.
Question : 8
'तू कोण, ती कोण याचा विचार केलास का ?' या वाक्यातील सर्वनामाचा प्रकार ओळखा ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर पर्याय 2 आहे. या वाक्यातील 'कोण' हा शब्द प्रश्न विचारण्यासाठी वापरला आहे. त्यामुळे तो प्रश्नार्थक सर्वनाम आहे. प्रश्नार्थक सर्वनामांचा उपयोग व्यक्ती, वस्तू किंवा घटक यांच्याविषयी प्रश्न विचारण्यासाठी केला जातो.
कोण, काय, कोणता, किती इत्यादी शब्द प्रश्नार्थक उपयोगात येऊ शकतात. मात्र संदर्भ बदलल्यास 'कोण' किंवा 'काय' हे अनिश्चित सर्वनाम म्हणूनही वापरले जाऊ शकतात.
Key Points :
◾ प्रश्न विचारण्यासाठी वापरलेले कोण = प्रश्नार्थक सर्वनाम.
◾ कोण, काय यांचा प्रकार संदर्भावर अवलंबून असतो.
◾ प्रश्नार्थक सर्वनाम प्रश्न निर्माण करते.
कोण, काय, कोणता, किती इत्यादी शब्द प्रश्नार्थक उपयोगात येऊ शकतात. मात्र संदर्भ बदलल्यास 'कोण' किंवा 'काय' हे अनिश्चित सर्वनाम म्हणूनही वापरले जाऊ शकतात.
Key Points :
◾ प्रश्न विचारण्यासाठी वापरलेले कोण = प्रश्नार्थक सर्वनाम.
◾ कोण, काय यांचा प्रकार संदर्भावर अवलंबून असतो.
◾ प्रश्नार्थक सर्वनाम प्रश्न निर्माण करते.
Question : 9
'कोणाकोणाची म्हणून नावे सांगू तुला आता ?' वाक्यातील सर्वनामाचा प्रकार ओळखा ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर पर्याय 3 आहे. 'कोणाकोणाची' या शब्दातून व्यक्तींची नावे विचारली जात आहेत. येथे 'कोण' हा प्रश्न विचारण्यासाठी वापरला असल्यामुळे तो प्रश्नार्थक सर्वनाम आहे. प्रश्नार्थक सर्वनामाचा उपयोग एखाद्या व्यक्ती किंवा वस्तूची निश्चित ओळख जाणून घेण्यासाठी केला जातो.
जर 'कोण' प्रश्न न विचारता अनिश्चित व्यक्तीचा निर्देश करत असेल, तर त्याचा प्रकार अनिश्चित सर्वनाम होऊ शकतो. त्यामुळे वाक्याचा संदर्भ महत्त्वाचा आहे.
Key Points :
◾ कोण प्रश्न विचारत असेल तर प्रश्नार्थक सर्वनाम.
◾ सर्वनामाचा प्रकार ओळखताना वाक्याचा संदर्भ पाहावा.
◾ 'कोणाकोणाची' येथे नावे विचारण्यासाठी आले आहे.
जर 'कोण' प्रश्न न विचारता अनिश्चित व्यक्तीचा निर्देश करत असेल, तर त्याचा प्रकार अनिश्चित सर्वनाम होऊ शकतो. त्यामुळे वाक्याचा संदर्भ महत्त्वाचा आहे.
Key Points :
◾ कोण प्रश्न विचारत असेल तर प्रश्नार्थक सर्वनाम.
◾ सर्वनामाचा प्रकार ओळखताना वाक्याचा संदर्भ पाहावा.
◾ 'कोणाकोणाची' येथे नावे विचारण्यासाठी आले आहे.
Question : 10
कोण व काय यांचा वापर प्रश्न विचारण्यासाठी न करता उद्गारवाचक किंवा विधानार्थी वाक्यात नामाऐवजी केल्यास त्यांना काय म्हणतात ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर पर्याय 2 आहे. कोण आणि काय हे शब्द प्रश्न विचारण्यासाठी वापरले असता प्रश्नार्थक सर्वनाम होतात. परंतु त्यांचा वापर प्रश्न न विचारता एखाद्या अनिश्चित व्यक्ती किंवा वस्तूच्या जागी केला असल्यास ते अनिश्चित सर्वनाम ठरतात.
उदाहरण : कोणीतरी आले. येथे व्यक्ती निश्चित नाही. तसेच काहीतरी घडले. येथे वस्तू किंवा घटना निश्चित नाही. त्यामुळे संदर्भानुसार सर्वनामाचा प्रकार बदलतो.
Key Points :
प्रश्न विचारणारे कोण, काय = प्रश्नार्थक सर्वनाम.
◾ अनिश्चित व्यक्ती किंवा वस्तूचा निर्देश करणारे कोण, काय = अनिश्चित सर्वनाम.
◾ संदर्भ हा सर्वनामाचा प्रकार ठरवण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे.
उदाहरण : कोणीतरी आले. येथे व्यक्ती निश्चित नाही. तसेच काहीतरी घडले. येथे वस्तू किंवा घटना निश्चित नाही. त्यामुळे संदर्भानुसार सर्वनामाचा प्रकार बदलतो.
Key Points :
प्रश्न विचारणारे कोण, काय = प्रश्नार्थक सर्वनाम.
◾ अनिश्चित व्यक्ती किंवा वस्तूचा निर्देश करणारे कोण, काय = अनिश्चित सर्वनाम.
◾ संदर्भ हा सर्वनामाचा प्रकार ठरवण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे.
Question : 11
'मी स्वतः त्याला पाहिले.' वाक्यातील अधोरेखित शब्दाची जात ओळखा ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर पर्याय 3 आहे. वाक्यातील 'स्वतः' हा शब्द कर्ता 'मी' याच्यावर विशेष भर देतो. स्वतःचा निर्देश करणाऱ्या अशा सर्वनामाला आत्मवाचक सर्वनाम म्हणतात. 'स्वतः' हा आत्मवाचक सर्वनामाचा प्रमुख नमुना आहे.
मी स्वतः त्याला पाहिले याचा अर्थ दुसऱ्या कोणीतरी नव्हे तर मीच त्याला पाहिले असा होतो. त्यामुळे आत्मवाचक अर्थ स्पष्ट होतो.
Key Points :
◾ स्वतः = आत्मवाचक सर्वनाम.
◾ आत्मवाचक सर्वनाम स्वतःचा निर्देश करते.
◾ उदाहरण : तिने स्वतः काम केले.
मी स्वतः त्याला पाहिले याचा अर्थ दुसऱ्या कोणीतरी नव्हे तर मीच त्याला पाहिले असा होतो. त्यामुळे आत्मवाचक अर्थ स्पष्ट होतो.
Key Points :
◾ स्वतः = आत्मवाचक सर्वनाम.
◾ आत्मवाचक सर्वनाम स्वतःचा निर्देश करते.
◾ उदाहरण : तिने स्वतः काम केले.
Question : 12
'ज्याच्या हाती ससा तो पारधी' या वाक्यामध्ये आलेली सर्वनामे कोणत्या प्रकारची आहेत ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर पर्याय 1 आहे. या वाक्यात 'ज्याच्या' हे संबंधी सर्वनाम आहे, तर 'तो' हे दर्शक सर्वनाम आहे. 'ज्याच्या' आणि 'तो' यांच्यात परस्पर संबंध दिसतो. म्हणून या वाक्यात संबंधी व दर्शक सर्वनाम आले आहेत.
संबंधी सर्वनाम सामान्यतः जो, जी, जे, ज्याचा, ज्याची, ज्याचे, ज्याला अशा रूपांत येते. दर्शक सर्वनामांमध्ये हा, ही, हे, तो, ती, ते यांचा समावेश होतो.
Key Points :
◾ ज्याच्या = संबंधी सर्वनाम.
◾ तो = दर्शक सर्वनाम.
◾ संबंधी-दर्शक जोडी : जो-तो, जी-ती, जे-ते.
संबंधी सर्वनाम सामान्यतः जो, जी, जे, ज्याचा, ज्याची, ज्याचे, ज्याला अशा रूपांत येते. दर्शक सर्वनामांमध्ये हा, ही, हे, तो, ती, ते यांचा समावेश होतो.
Key Points :
◾ ज्याच्या = संबंधी सर्वनाम.
◾ तो = दर्शक सर्वनाम.
◾ संबंधी-दर्शक जोडी : जो-तो, जी-ती, जे-ते.
Question : 13
खालीलपैकी कोणती सर्वनामे ही संबंधी सर्वनामे आहेत ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर पर्याय 2 आहे. जो, जी, जे ही संबंधी सर्वनामे आहेत. ती वाक्यातील एका घटकाचा दुसऱ्या घटकाशी संबंध जोडतात. उदाहरणार्थ, जो विद्यार्थी अभ्यास करतो तो उत्तीर्ण होतो. येथे 'जो' संबंधी सर्वनाम आहे.
तो, ती, ते आणि हा, ही, हे ही मुख्यतः दर्शक सर्वनामे आहेत. आपण पुरुषवाचक आणि स्वतः आत्मवाचक सर्वनाम आहे.
Key Points :
◾ जो, जी, जे = संबंधी सर्वनाम.
◾ तो, ती, ते = दर्शक सर्वनाम.
◾ स्वतः = आत्मवाचक सर्वनाम.
तो, ती, ते आणि हा, ही, हे ही मुख्यतः दर्शक सर्वनामे आहेत. आपण पुरुषवाचक आणि स्वतः आत्मवाचक सर्वनाम आहे.
Key Points :
◾ जो, जी, जे = संबंधी सर्वनाम.
◾ तो, ती, ते = दर्शक सर्वनाम.
◾ स्वतः = आत्मवाचक सर्वनाम.
Question : 14
'आपण गरिबांना मदत करावी' या वाक्यातील सर्वनाम ओळखा ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर पर्याय 2 आहे. वाक्यातील 'आपण' हा शब्द सर्वनाम आहे. 'आपण' हे संदर्भानुसार पुरुषवाचक सर्वनाम म्हणून वापरले जाते. 'गरीबांना' हे नाम आहे, 'मदत' हे नाम आहे आणि 'करावी' हे क्रियापद आहे.
सर्वनाम हे नामाच्या जागी येणारे विकारी शब्द असल्याने वाक्यातील शब्दांची जात ओळखताना त्यांचे कार्य आणि संदर्भ पाहणे आवश्यक आहे.
Key Points :
◾ आपण = सर्वनाम.
◾ गरीबांना आणि मदत = नाम.
◾ करावी = क्रियापद.
सर्वनाम हे नामाच्या जागी येणारे विकारी शब्द असल्याने वाक्यातील शब्दांची जात ओळखताना त्यांचे कार्य आणि संदर्भ पाहणे आवश्यक आहे.
Key Points :
◾ आपण = सर्वनाम.
◾ गरीबांना आणि मदत = नाम.
◾ करावी = क्रियापद.
Question : 15
'गणेश म्हणजे सर्वज्ञ. त्याला काय माहित नसते ?' अधोरेखित सर्वनामाचा प्रकार सांगा ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर पर्याय 2 आहे. या वाक्यातील 'त्याला' हे सर्वनाम सामान्य सर्वनाम म्हणून विचारले आहे. 'त्याला' हा शब्द गणेश या नामाऐवजी आला आहे. त्यामुळे नामाची पुनरावृत्ती टाळून त्याच व्यक्तीचा निर्देश केला जातो.
जरी पुढे 'काय' हा प्रश्नार्थक शब्द आला असला, तरी प्रश्नात अधोरेखित सर्वनामाचा प्रकार विचारलेला आहे. म्हणून 'त्याला' या शब्दाचा विचार करणे आवश्यक आहे.
Key Points :
◾ त्याला = गणेश या नामाऐवजी आलेले सर्वनाम.
◾ काय = प्रश्नार्थक उपयोगातील शब्द.
◾ प्रश्नात अधोरेखित शब्दाचा संदर्भ तपासणे महत्त्वाचे आहे.
जरी पुढे 'काय' हा प्रश्नार्थक शब्द आला असला, तरी प्रश्नात अधोरेखित सर्वनामाचा प्रकार विचारलेला आहे. म्हणून 'त्याला' या शब्दाचा विचार करणे आवश्यक आहे.
Key Points :
◾ त्याला = गणेश या नामाऐवजी आलेले सर्वनाम.
◾ काय = प्रश्नार्थक उपयोगातील शब्द.
◾ प्रश्नात अधोरेखित शब्दाचा संदर्भ तपासणे महत्त्वाचे आहे.
Question : 16
'ज्याच्या हाती ससा तो पारधी' यामध्ये आलेली सर्वनामे कोणत्या प्रकारची आहेत ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर पर्याय 2 आहे. 'ज्याच्या' हे संबंध दाखवणारे संबंधी सर्वनाम आहे. त्यानंतर आलेले 'तो' हे एखाद्या व्यक्तीचा निर्देश करणारे दर्शक सर्वनाम आहे. त्यामुळे या वाक्यात संबंधी आणि दर्शक अशी दोन प्रकारची सर्वनामे आहेत.
ही रचना मराठी व्याकरणातील महत्त्वाची संबंधी-दर्शक सर्वनामांची जोड दाखवते. अशा प्रश्नांमध्ये 'जो-तो', 'जी-ती', 'जे-ते' या जोड्या लक्षात ठेवल्यास उत्तर सहज ओळखता येते.
Key Points :
◾ ज्याच्या = संबंधी सर्वनाम.
◾ तो = दर्शक सर्वनाम.
◾ संबंधी-दर्शक जोड्या जो-तो, जी-ती, जे-ते लक्षात ठेवा.
ही रचना मराठी व्याकरणातील महत्त्वाची संबंधी-दर्शक सर्वनामांची जोड दाखवते. अशा प्रश्नांमध्ये 'जो-तो', 'जी-ती', 'जे-ते' या जोड्या लक्षात ठेवल्यास उत्तर सहज ओळखता येते.
Key Points :
◾ ज्याच्या = संबंधी सर्वनाम.
◾ तो = दर्शक सर्वनाम.
◾ संबंधी-दर्शक जोड्या जो-तो, जी-ती, जे-ते लक्षात ठेवा.
Question : 17
पर्यायी उत्तरातील 'सर्वनाम' असलेले योग्य पर्यायी उत्तर कोणते ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर पर्याय 2 आहे. 'आमचे' हा शब्द सर्वनाम आहे. तो 'आम्ही' या पुरुषवाचक सर्वनामाचे संबंधदर्शक रूप असून 'कर्तव्य' कोणाचे आहे हे स्पष्ट करतो. इतर पर्यायांमध्ये वापरलेली देवा, राजन, जनता, राजू, सुधाकर, शाळा इत्यादी शब्द नामे आहेत.
सर्वनाम ओळखताना शब्द नामाच्या जागी किंवा नामाचा निर्देश करण्यासाठी वापरला आहे का हे तपासावे. 'आमचे' हा शब्द कोणत्याही विशिष्ट व्यक्तीचे नाव न घेता 'आम्ही' या समूहाचा निर्देश करतो.
Key Points :
◾ आमचे = सर्वनामाचे रूप.
◾ राजू, सुधाकर, जनता = नामे.
◾ सर्वनाम नामाची पुनरावृत्ती टाळते किंवा नामाचा निर्देश करते.
सर्वनाम ओळखताना शब्द नामाच्या जागी किंवा नामाचा निर्देश करण्यासाठी वापरला आहे का हे तपासावे. 'आमचे' हा शब्द कोणत्याही विशिष्ट व्यक्तीचे नाव न घेता 'आम्ही' या समूहाचा निर्देश करतो.
Key Points :
◾ आमचे = सर्वनामाचे रूप.
◾ राजू, सुधाकर, जनता = नामे.
◾ सर्वनाम नामाची पुनरावृत्ती टाळते किंवा नामाचा निर्देश करते.
Question : 18
'लोकांनी आपण होऊन श्रमदान केले.' सर्वनामाचा प्रकार ओळखा ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर पर्याय 2 आहे. 'आपण होऊन' या प्रयोगात 'आपण' हा शब्द स्वतःच्या इच्छेने किंवा स्वतःहून केलेल्या कृतीचा अर्थ देतो. त्यामुळे येथे तो आत्मवाचक सर्वनाम म्हणून वापरला आहे.
वाक्याचा अर्थ लोकांनी स्वतःहून श्रमदान केले असा आहे. म्हणून हा प्रयोग आत्मवाचक अर्थ स्पष्ट करतो. 'दर्शक' सर्वनाम वस्तू किंवा व्यक्ती दाखवते, तर पुरुषवाचक सर्वनाम पुरुषाचा निर्देश करते.
Key Points :
◾ आपण होऊन = स्वतःहून.
◾ येथे आपण आत्मवाचक अर्थाने आले आहे.
◾ आत्मवाचक सर्वनाम स्वतःच्या कृतीवर भर देते.
वाक्याचा अर्थ लोकांनी स्वतःहून श्रमदान केले असा आहे. म्हणून हा प्रयोग आत्मवाचक अर्थ स्पष्ट करतो. 'दर्शक' सर्वनाम वस्तू किंवा व्यक्ती दाखवते, तर पुरुषवाचक सर्वनाम पुरुषाचा निर्देश करते.
Key Points :
◾ आपण होऊन = स्वतःहून.
◾ येथे आपण आत्मवाचक अर्थाने आले आहे.
◾ आत्मवाचक सर्वनाम स्वतःच्या कृतीवर भर देते.
Question : 19
'आपण माझ्याकडे कधी येणार ?' अधोरेखित सर्वनामाचा प्रकार ओळखा ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर पर्याय 3 आहे. या वाक्यात 'आपण' हा शब्द समोरच्या व्यक्तीला आदराने उद्देशून वापरला आहे. म्हणून तो द्वितीय पुरुषवाचक सर्वनाम आहे. वाक्याचा अर्थ 'आपण माझ्याकडे कधी येणार?' असा थेट समोरच्या व्यक्तीला प्रश्न विचारण्याचा आहे.
'आपण' या सर्वनामाचा वापर संदर्भानुसार प्रथम, द्वितीय किंवा इतर अर्थछटांमध्ये होऊ शकतो. त्यामुळे वाक्याचा संदर्भ पाहणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
Key Points :
◾ येथे आपण = द्वितीय पुरुषवाचक.
◾ समोरच्या व्यक्तीला आदराने उद्देशताना आपण वापरता येते.
◾ सर्वनामाचा प्रकार संदर्भानुसार ठरू शकतो.
'आपण' या सर्वनामाचा वापर संदर्भानुसार प्रथम, द्वितीय किंवा इतर अर्थछटांमध्ये होऊ शकतो. त्यामुळे वाक्याचा संदर्भ पाहणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
Key Points :
◾ येथे आपण = द्वितीय पुरुषवाचक.
◾ समोरच्या व्यक्तीला आदराने उद्देशताना आपण वापरता येते.
◾ सर्वनामाचा प्रकार संदर्भानुसार ठरू शकतो.
Question : 20
'जो अभ्यास करेल तो परीक्षेत पास होईल.' अधोरेखित सर्वनामाचा प्रकार ओळखा ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर पर्याय 2 आहे. वाक्यातील 'जो' हे संबंधी सर्वनाम आहे. ते 'तो' या दर्शक सर्वनामाशी संबंध निर्माण करते. रचना जो...तो ही संबंधी-दर्शक सर्वनामांची प्रसिद्ध जोड आहे.
'जो अभ्यास करेल' हा पहिला भाग आणि 'तो परीक्षेत पास होईल' हा दुसरा भाग यांच्यात संबंध आहे. त्यामुळे 'जो' संबंधी सर्वनाम ठरते.
Key Points :
◾ जो = संबंधी सर्वनाम.
◾ तो = दर्शक सर्वनाम.
◾ जो...तो ही महत्त्वाची संबंधी-दर्शक रचना आहे.
'जो अभ्यास करेल' हा पहिला भाग आणि 'तो परीक्षेत पास होईल' हा दुसरा भाग यांच्यात संबंध आहे. त्यामुळे 'जो' संबंधी सर्वनाम ठरते.
Key Points :
◾ जो = संबंधी सर्वनाम.
◾ तो = दर्शक सर्वनाम.
◾ जो...तो ही महत्त्वाची संबंधी-दर्शक रचना आहे.
Question : 21
कोणत्या शब्दात 'द्वितीय पुरुषवाचक सर्वनाम' वापरले आहे ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर पर्याय 2 आहे. 'आपण आत यावे' या वाक्यात 'आपण' हा शब्द समोरच्या व्यक्तीला आदराने उद्देशून वापरला आहे. त्यामुळे तो द्वितीय पुरुषवाचक सर्वनाम आहे.
पहिल्या आणि तिसऱ्या वाक्यातील 'आपण' हे बोलणाऱ्यांच्या समूहाचा निर्देश करणाऱ्या अर्थाने वापरले आहे. 'तो' हे तृतीय पुरुषवाचक सर्वनाम आहे. अशा प्रश्नांमध्ये 'आपण'चा नेमका अर्थ संदर्भावरून ठरवावा.
Key Points :
◾ आपण आत यावे = द्वितीय पुरुषवाचक.
◾ तो = तृतीय पुरुषवाचक.
◾ 'आपण'चा प्रकार संदर्भानुसार बदलू शकतो.
पहिल्या आणि तिसऱ्या वाक्यातील 'आपण' हे बोलणाऱ्यांच्या समूहाचा निर्देश करणाऱ्या अर्थाने वापरले आहे. 'तो' हे तृतीय पुरुषवाचक सर्वनाम आहे. अशा प्रश्नांमध्ये 'आपण'चा नेमका अर्थ संदर्भावरून ठरवावा.
Key Points :
◾ आपण आत यावे = द्वितीय पुरुषवाचक.
◾ तो = तृतीय पुरुषवाचक.
◾ 'आपण'चा प्रकार संदर्भानुसार बदलू शकतो.
Question : 22
'आम्ही' या सर्वनामाचा प्रकार सांगा ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर पर्याय 3 आहे. 'आम्ही' हे प्रथम पुरुषवाचक सर्वनाम आहे आणि व्यापक वर्गीकरणात ते पुरुषवाचक सर्वनामाच्या प्रकारात येते. बोलणारा स्वतःसह इतरांचा निर्देश करताना 'आम्ही' वापरतो.
मी हे प्रथम पुरुषाचे एकवचन रूप, तर आम्ही हे प्रथम पुरुषाचे अनेकवचन रूप आहे. त्यामुळे 'आम्ही' हे दर्शक, संबंधी किंवा प्रश्नार्थक सर्वनाम नाही.
Key Points :
◾ मी, आम्ही = प्रथम पुरुषवाचक.
◾ तू, तुम्ही = द्वितीय पुरुषवाचक.
◾ तो, ती, ते = तृतीय पुरुषवाचक.
मी हे प्रथम पुरुषाचे एकवचन रूप, तर आम्ही हे प्रथम पुरुषाचे अनेकवचन रूप आहे. त्यामुळे 'आम्ही' हे दर्शक, संबंधी किंवा प्रश्नार्थक सर्वनाम नाही.
Key Points :
◾ मी, आम्ही = प्रथम पुरुषवाचक.
◾ तू, तुम्ही = द्वितीय पुरुषवाचक.
◾ तो, ती, ते = तृतीय पुरुषवाचक.
Question : 23
हा, ही, हे, तो, ती, ते - ही कोणती सर्वनामे आहेत ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर पर्याय 1 आहे. हा, ही, हे, तो, ती, ते ही दर्शक सर्वनामे आहेत. एखादी व्यक्ती, वस्तू किंवा घटक दाखवण्यासाठी त्यांचा वापर केला जातो. जवळच्या वस्तूसाठी सामान्यतः हा, ही, हे आणि दूरच्या वस्तूसाठी तो, ती, ते यांचा उपयोग केला जातो.
संदर्भानुसार ही रूपे विशेषणाच्या कार्यातही येऊ शकतात. परंतु प्रश्नात स्वतंत्र सर्वनाम म्हणून त्यांचा विचार केला आहे.
Key Points :
◾ हा-ही-हे = जवळचा निर्देश.
◾ तो-ती-ते = दूरचा निर्देश.
◾ ही सर्व दर्शक सर्वनामे आहेत.
संदर्भानुसार ही रूपे विशेषणाच्या कार्यातही येऊ शकतात. परंतु प्रश्नात स्वतंत्र सर्वनाम म्हणून त्यांचा विचार केला आहे.
Key Points :
◾ हा-ही-हे = जवळचा निर्देश.
◾ तो-ती-ते = दूरचा निर्देश.
◾ ही सर्व दर्शक सर्वनामे आहेत.
Question : 24
खालीलपैकी कोणत्या वाक्यात आत्मवाचक सर्वनाम आले आहे ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर पर्याय 1 आहे. 'आपणाहून' या शब्दात 'आपण'चा उपयोग स्वतःहून या अर्थाने झाला आहे. त्यामुळे येथे आत्मवाचक अर्थ दिसतो. आत्मवाचक सर्वनामाचा उपयोग कर्त्याचाच निर्देश किंवा कर्त्याने स्वतः केलेली कृती दर्शवण्यासाठी होतो.
इतर पर्यायांमध्ये आम्ही, त्यांचे, तुम्ही ही पुरुषवाचक सर्वनामे आहेत. त्यामुळे आत्मवाचक सर्वनाम असलेले वाक्य पहिल्या पर्यायात आहे.
Key Points :
◾ आपणाहून = स्वतःहून.
◾ आत्मवाचक सर्वनाम स्वतःच्या कृतीवर भर देते.
◾ स्वतः, आपण होऊन, आपणाहून हे प्रयोग लक्षात ठेवा.
इतर पर्यायांमध्ये आम्ही, त्यांचे, तुम्ही ही पुरुषवाचक सर्वनामे आहेत. त्यामुळे आत्मवाचक सर्वनाम असलेले वाक्य पहिल्या पर्यायात आहे.
Key Points :
◾ आपणाहून = स्वतःहून.
◾ आत्मवाचक सर्वनाम स्वतःच्या कृतीवर भर देते.
◾ स्वतः, आपण होऊन, आपणाहून हे प्रयोग लक्षात ठेवा.
Question : 25
नामांचा पुनरुच्चार किंवा पुनर्वापर टाळण्यासाठी सर्व प्रकारच्या नामांच्या जागी येणाऱ्या विकारी शब्दास काय म्हणतात ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर पर्याय 1 आहे. नामाच्या जागी येणाऱ्या विकारी शब्दाला सर्वनाम म्हणतात. वाक्यात एखाद्या नामाचा वारंवार पुनरुच्चार टाळण्यासाठी सर्वनामाचा वापर केला जातो. उदाहरणार्थ, राम बाजारात गेला. त्याने भाजी घेतली. येथे 'त्याने' हे राम या नामाच्या जागी आले आहे.
क्रियापद कृती किंवा अवस्था दर्शवते, विशेषण नामाची विशेषता सांगते आणि अव्यय हे विकारी नसते. त्यामुळे योग्य संज्ञा सर्वनाम ही आहे.
Key Points :
◾ सर्वनाम = नामाऐवजी येणारा विकारी शब्द.
◾ सर्वनामाचा प्रमुख उपयोग नामाची पुनरावृत्ती टाळणे.
◾ उदाहरण : सीमा आली. ती बसली.
क्रियापद कृती किंवा अवस्था दर्शवते, विशेषण नामाची विशेषता सांगते आणि अव्यय हे विकारी नसते. त्यामुळे योग्य संज्ञा सर्वनाम ही आहे.
Key Points :
◾ सर्वनाम = नामाऐवजी येणारा विकारी शब्द.
◾ सर्वनामाचा प्रमुख उपयोग नामाची पुनरावृत्ती टाळणे.
◾ उदाहरण : सीमा आली. ती बसली.
Question : 26
खालील विधानांचा विचार करा व योग्य विधान किंवा विधाने असलेला पर्याय निवडा ?
विधान 1 - सर्वनामाला स्वतःची वेगळी लिंग व वचन अशी ओळख नसते.
विधान 2 - सर्वनामाचे लिंग अथवा वचनातील रूप ते ज्या नामाच्या जागी येते त्यावरून निश्चित होते.
विधान 1 - सर्वनामाला स्वतःची वेगळी लिंग व वचन अशी ओळख नसते.
विधान 2 - सर्वनामाचे लिंग अथवा वचनातील रूप ते ज्या नामाच्या जागी येते त्यावरून निश्चित होते.
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर पर्याय 3 आहे. सर्वनामाचे रूप अनेकदा ते ज्या नामाच्या जागी येते त्याच्या लिंग, वचन आणि पुरुषाशी संबंधित असते. उदाहरणार्थ, मुलगा आला. तो बसला. येथे 'तो' हे पुल्लिंगी एकवचनी नाम 'मुलगा' याच्या जागी आले आहे. मुलगी आली. ती बसली. येथे 'ती' हे स्त्रीलिंगी रूप आहे.
म्हणून सर्वनामाची रूपे स्वतंत्रपणे न पाहता संदर्भातील नाम आणि त्याचे व्याकरणिक गुण पाहणे महत्त्वाचे आहे.
Key Points :
◾ सर्वनामाचे रूप संबंधित नामाच्या लिंग व वचनाशी संबंधित असते.
◾ तो-ती-ते ही लिंग-वचनानुसार बदलणारी रूपे आहेत.
◾ विधान 1 आणि विधान 2 दोन्ही योग्य आहेत.
म्हणून सर्वनामाची रूपे स्वतंत्रपणे न पाहता संदर्भातील नाम आणि त्याचे व्याकरणिक गुण पाहणे महत्त्वाचे आहे.
Key Points :
◾ सर्वनामाचे रूप संबंधित नामाच्या लिंग व वचनाशी संबंधित असते.
◾ तो-ती-ते ही लिंग-वचनानुसार बदलणारी रूपे आहेत.
◾ विधान 1 आणि विधान 2 दोन्ही योग्य आहेत.
Question : 27
मराठीत प्रमुख सर्वनामे एकूण किती आहेत ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर पर्याय 3 आहे. मराठी व्याकरणाच्या पारंपरिक अभ्यासक्रमानुसार प्रमुख सर्वनामे नऊ मानली जातात. प्रश्नामध्ये 'प्रमुख सर्वनामे' असा स्पष्ट उल्लेख असल्यामुळे संख्या लक्षात ठेवणे महत्त्वाचे आहे.
सर्वनामांचे प्रकार आणि त्यांची संख्या याबाबत विविध व्याकरणग्रंथांत वर्गीकरणाच्या पद्धतीनुसार थोडेफार फरक आढळू शकतात. परीक्षेच्या संदर्भात दिलेल्या अभ्यासक्रमातील मान्य वर्गीकरणानुसार नऊ हे उत्तर स्वीकारले जाते.
Key Points :
◾ प्रमुख सर्वनामांची संख्या = नऊ.
◾ प्रश्नातील प्रमुख हा शब्द लक्षात घ्या.
◾ वर्गीकरणानुसार सर्वनामांच्या प्रकारांची मांडणी केली जाते.
सर्वनामांचे प्रकार आणि त्यांची संख्या याबाबत विविध व्याकरणग्रंथांत वर्गीकरणाच्या पद्धतीनुसार थोडेफार फरक आढळू शकतात. परीक्षेच्या संदर्भात दिलेल्या अभ्यासक्रमातील मान्य वर्गीकरणानुसार नऊ हे उत्तर स्वीकारले जाते.
Key Points :
◾ प्रमुख सर्वनामांची संख्या = नऊ.
◾ प्रश्नातील प्रमुख हा शब्द लक्षात घ्या.
◾ वर्गीकरणानुसार सर्वनामांच्या प्रकारांची मांडणी केली जाते.
Question : 28
सर्वनामांचे मुख्य प्रकार किती आहेत ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर पर्याय 2 आहे. दिलेल्या व्याकरणवर्गीकरणानुसार सर्वनामांचे मुख्य प्रकार सहा मानले जातात. अभ्यास करताना प्रत्येक प्रकाराची ओळख, उदाहरणे आणि वाक्यातील उपयोग समजून घेणे आवश्यक आहे.
प्रश्नपत्रिकेत सर्वनामांच्या प्रकारांची संख्या थेट विचारली जाऊ शकते. त्यामुळे संख्या पाठ करण्याबरोबरच पुरुषवाचक, दर्शक, प्रश्नार्थक, संबंधी, आत्मवाचक आणि अनिश्चित अशा प्रमुख संकल्पनांची उदाहरणांसह उजळणी करणे उपयुक्त ठरते.
Key Points :
◾ सर्वनामांचे मुख्य प्रकार = सहा.
◾ प्रत्येक प्रकारासाठी उदाहरणे लक्षात ठेवा.
◾ सर्वनामाचा प्रकार ओळखताना संदर्भ महत्त्वाचा आहे.
प्रश्नपत्रिकेत सर्वनामांच्या प्रकारांची संख्या थेट विचारली जाऊ शकते. त्यामुळे संख्या पाठ करण्याबरोबरच पुरुषवाचक, दर्शक, प्रश्नार्थक, संबंधी, आत्मवाचक आणि अनिश्चित अशा प्रमुख संकल्पनांची उदाहरणांसह उजळणी करणे उपयुक्त ठरते.
Key Points :
◾ सर्वनामांचे मुख्य प्रकार = सहा.
◾ प्रत्येक प्रकारासाठी उदाहरणे लक्षात ठेवा.
◾ सर्वनामाचा प्रकार ओळखताना संदर्भ महत्त्वाचा आहे.
Question : 29
सर्वनामांना --------- असे म्हणतात
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर पर्याय 1 आहे. सर्वनाम हे नामाच्या ऐवजी येत असल्यामुळे त्यांना प्रतिनामे असेही म्हटले जाते. 'प्रति' म्हणजे ऐवजी किंवा प्रतिनिधी म्हणून, त्यामुळे नामाच्या जागी येणारा शब्द म्हणजे प्रतिनाम.
उदाहरणार्थ, सुरेश शाळेत गेला. तो अभ्यास करू लागला. येथे 'तो' हा सुरेशच्या जागी आल्यामुळे प्रतिनामाचे कार्य करतो.
Key Points :
◾ सर्वनामांना प्रतिनामे असेही म्हणतात.
◾ सर्वनाम नामाच्या जागी येते.
◾ 'प्रति' = ऐवजी असा अर्थ लक्षात ठेवा.
उदाहरणार्थ, सुरेश शाळेत गेला. तो अभ्यास करू लागला. येथे 'तो' हा सुरेशच्या जागी आल्यामुळे प्रतिनामाचे कार्य करतो.
Key Points :
◾ सर्वनामांना प्रतिनामे असेही म्हणतात.
◾ सर्वनाम नामाच्या जागी येते.
◾ 'प्रति' = ऐवजी असा अर्थ लक्षात ठेवा.
Question : 30
खालीलपैकी कोणता एक सर्वनामाचा प्रकार नाही ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर पर्याय 1 आहे. 'भाववाचक सर्वनाम' हा सर्वनामाचा मान्य प्रमुख प्रकार नाही. 'भाववाचक' ही संज्ञा प्रामुख्याने भाववाचक नाम या नामाच्या प्रकारासाठी वापरली जाते. दुसरीकडे दर्शक, संबंधी आणि अनिश्चित हे सर्वनामांचे प्रकार आहेत.
उदाहरणार्थ, हा, ही, हे, तो, ती, ते दर्शक सर्वनामे; जो, जी, जे संबंधी सर्वनामे; आणि संदर्भानुसार अनिश्चित व्यक्ती किंवा वस्तू दर्शविणारे शब्द अनिश्चित सर्वनामे म्हणून ओळखले जातात.
Key Points :
◾ भाववाचक सर्वनाम हा सर्वनामाचा प्रकार नाही.
◾ दर्शक, संबंधी, अनिश्चित हे सर्वनामांचे प्रकार आहेत.
◾ भाववाचक नाम आणि सर्वनाम यांची गल्लत करू नका.
उदाहरणार्थ, हा, ही, हे, तो, ती, ते दर्शक सर्वनामे; जो, जी, जे संबंधी सर्वनामे; आणि संदर्भानुसार अनिश्चित व्यक्ती किंवा वस्तू दर्शविणारे शब्द अनिश्चित सर्वनामे म्हणून ओळखले जातात.
Key Points :
◾ भाववाचक सर्वनाम हा सर्वनामाचा प्रकार नाही.
◾ दर्शक, संबंधी, अनिश्चित हे सर्वनामांचे प्रकार आहेत.
◾ भाववाचक नाम आणि सर्वनाम यांची गल्लत करू नका.
Question : 31
'तुम्ही सर्वजण येथेच थांबा' या वाक्यातील अधोरेखित शब्दाची जात ओळखा ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर पर्याय 3 आहे. या वाक्यातील अधोरेखित शब्द 'तुम्ही' असल्यास तो पुरुषवाचक सर्वनाम आहे. 'तुम्ही' हा शब्द समोरच्या व्यक्ती किंवा व्यक्तीसमूहाचा निर्देश करतो आणि नामाच्या पुनरावृत्तीची गरज टाळतो.
सर्वजण हा शब्द समूहाची कल्पना स्पष्ट करतो, थांबा हे क्रियापद आहे आणि 'येथेच' हे क्रियाविशेषणात्मक कार्य करते. प्रश्नातील सर्वनाम ओळखताना अधोरेखित शब्दाचा विचार करणे आवश्यक आहे.
Key Points :
◾ तुम्ही = द्वितीय पुरुषवाचक सर्वनाम.
◾ थांबा = क्रियापद.
◾ सर्वनाम व्यक्तीचा निर्देश करते.
सर्वजण हा शब्द समूहाची कल्पना स्पष्ट करतो, थांबा हे क्रियापद आहे आणि 'येथेच' हे क्रियाविशेषणात्मक कार्य करते. प्रश्नातील सर्वनाम ओळखताना अधोरेखित शब्दाचा विचार करणे आवश्यक आहे.
Key Points :
◾ तुम्ही = द्वितीय पुरुषवाचक सर्वनाम.
◾ थांबा = क्रियापद.
◾ सर्वनाम व्यक्तीचा निर्देश करते.
Question : 32
पुढीलपैकी योग्य विधान किंवा विधाने निवडा :
विधान 1 - 'हे' हे दर्शक सर्वनाम दूरची वस्तू दर्शविते.
विधान 2 - 'स्वतः' हे आत्मवाचक सर्वनाम आहे.
विधान 3 - 'तुम्ही स्वतः आलात' या वाक्यात 'स्वतः' हे आत्मवाचक सर्वनाम आहे.
विधान 1 - 'हे' हे दर्शक सर्वनाम दूरची वस्तू दर्शविते.
विधान 2 - 'स्वतः' हे आत्मवाचक सर्वनाम आहे.
विधान 3 - 'तुम्ही स्वतः आलात' या वाक्यात 'स्वतः' हे आत्मवाचक सर्वनाम आहे.
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर पर्याय 2 आहे. विधान 1 चुकीचे आहे, कारण सामान्यतः 'हे' हे जवळच्या वस्तूचा किंवा घटकाचा निर्देश करणारे दर्शक सर्वनाम आहे. दूरच्या निर्देशासाठी सामान्यतः 'ते' वापरले जाते. विधान 2 योग्य आहे, कारण 'स्वतः' हे आत्मवाचक सर्वनाम आहे. विधान 3 देखील योग्य आहे, कारण 'तुम्ही स्वतः आलात' येथे 'स्वतः' हे 'तुम्ही' यांच्यावर विशेष भर देत आहे.
म्हणून विधान 2 आणि विधान 3 योग्य आहेत.
Key Points :
◾ हे = सामान्यतः जवळचा निर्देश.
◾ स्वतः = आत्मवाचक सर्वनाम.
◾ तुम्ही स्वतः आलात मध्ये 'स्वतः' आत्मवाचक आहे.
म्हणून विधान 2 आणि विधान 3 योग्य आहेत.
Key Points :
◾ हे = सामान्यतः जवळचा निर्देश.
◾ स्वतः = आत्मवाचक सर्वनाम.
◾ तुम्ही स्वतः आलात मध्ये 'स्वतः' आत्मवाचक आहे.
Question : 33
मराठीतील मूळ सर्वनामापैकी वचन भेदानुसार बदलणारी सर्वनामे किती आहेत ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर पर्याय 2 आहे. मराठीतील मूळ सर्वनामांच्या दिलेल्या व्याकरणवर्गीकरणानुसार वचन भेदानुसार बदलणारी सर्वनामे पाच आहेत. वचन म्हणजे एकवचन किंवा अनेकवचन असा भेद. सर्वनामाच्या रूपातील हा बदल संबंधित वाक्यरचनेनुसार दिसतो.
उदाहरणार्थ, मी-आम्ही, तू-तुम्ही यांसारख्या रूपांमध्ये वचनभेद स्पष्ट दिसतो. तसेच काही दर्शक आणि संबंधी सर्वनामांच्या रूपांमध्येही वचनानुसार बदल होतो.
Key Points :
◾ वचनाचे दोन प्रकार = एकवचन आणि अनेकवचन.
◾ वचनभेदानुसार बदलणारी मूळ सर्वनामे = पाच.
◾ मी-आम्ही, तू-तुम्ही यांसारखी उदाहरणे लक्षात ठेवा.
उदाहरणार्थ, मी-आम्ही, तू-तुम्ही यांसारख्या रूपांमध्ये वचनभेद स्पष्ट दिसतो. तसेच काही दर्शक आणि संबंधी सर्वनामांच्या रूपांमध्येही वचनानुसार बदल होतो.
Key Points :
◾ वचनाचे दोन प्रकार = एकवचन आणि अनेकवचन.
◾ वचनभेदानुसार बदलणारी मूळ सर्वनामे = पाच.
◾ मी-आम्ही, तू-तुम्ही यांसारखी उदाहरणे लक्षात ठेवा.
Question : 34
मराठीतील मूळ सर्वनामापैकी वचन भेदानुसार बदलणाऱ्या सर्वनामांचा गट ओळखा ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर पर्याय 3 आहे. मी, तू, तो, हा, जो ही सर्वनामे वचनानुसार रूपांतरित होणाऱ्या गटात येतात. उदाहरणार्थ, मी-आम्ही, तू-तुम्ही, तो-ते, हा-हे, जो-जे अशा रूपांत वचनभेद स्पष्ट होतो.
इतर पर्यायांमध्ये काय, कोण, स्वतः यांसारखी रूपे आहेत, जी या विशिष्ट गटात येत नाहीत. त्यामुळे पर्याय 3 योग्य आहे.
Key Points :
◾ वचनानुसार बदलणारा गट = मी, तू, तो, हा, जो.
◾ मी-आम्ही आणि तू-तुम्ही ही उदाहरणे महत्त्वाची.
◾ जो-जे, हा-हे मध्येही वचनभेद दिसतो.
इतर पर्यायांमध्ये काय, कोण, स्वतः यांसारखी रूपे आहेत, जी या विशिष्ट गटात येत नाहीत. त्यामुळे पर्याय 3 योग्य आहे.
Key Points :
◾ वचनानुसार बदलणारा गट = मी, तू, तो, हा, जो.
◾ मी-आम्ही आणि तू-तुम्ही ही उदाहरणे महत्त्वाची.
◾ जो-जे, हा-हे मध्येही वचनभेद दिसतो.
Question : 35
मराठीतील मूळ सर्वनामापैकी लिंगानुसार बदलणारी सर्वनामे किती आहेत ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर पर्याय 1 आहे. दिलेल्या मराठी व्याकरणवर्गीकरणानुसार मूळ सर्वनामांपैकी लिंगानुसार बदलणारी सर्वनामे तीन आहेत. लिंगभेदामुळे सर्वनामाची रूपे बदलताना पुल्लिंग, स्त्रीलिंग आणि नपुंसकलिंग या व्याकरणिक संकल्पनांचा विचार केला जातो.
उदाहरणार्थ, तो-ती-ते, हा-ही-हे, जो-जी-जे या रूपांत लिंगानुसार बदल स्पष्ट दिसतो. त्यामुळे तीन गट विशेष महत्त्वाचे आहेत.
Key Points :
◾ लिंगानुसार बदलणारी मूळ सर्वनामे = तीन.
◾ तो-ती-ते हे महत्त्वाचे उदाहरण.
◾ हा-ही-हे आणि जो-जी-जे हेही लक्षात ठेवा.
उदाहरणार्थ, तो-ती-ते, हा-ही-हे, जो-जी-जे या रूपांत लिंगानुसार बदल स्पष्ट दिसतो. त्यामुळे तीन गट विशेष महत्त्वाचे आहेत.
Key Points :
◾ लिंगानुसार बदलणारी मूळ सर्वनामे = तीन.
◾ तो-ती-ते हे महत्त्वाचे उदाहरण.
◾ हा-ही-हे आणि जो-जी-जे हेही लक्षात ठेवा.
Question : 36
मराठीतील मूळ सर्वनामापैकी लिंगानुसार बदलणाऱ्या सर्वनामांचा गट ओळखा ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर पर्याय 3 आहे. तो, हा, जो ही लिंगानुसार बदलणारी मूळ सर्वनामे आहेत. त्यांची रूपे अनुक्रमे तो-ती-ते, हा-ही-हे आणि जो-जी-जे अशी होतात. त्यामुळे तिन्ही सर्वनामांमध्ये लिंगभेद स्पष्टपणे दिसतो.
मी, तू, कोण, काय, आपण, स्वतः यांचा या विशिष्ट लिंगपरिवर्तनाच्या गटात समावेश होत नाही. म्हणून पर्याय 3 योग्य आहे.
Key Points :
◾ लिंगानुसार बदलणारा गट = तो, हा, जो.
◾ तो-ती-ते = लिंगभेदाचे उदाहरण.
◾ हा-ही-हे आणि जो-जी-जे ही रूपे पाठ ठेवा.
मी, तू, कोण, काय, आपण, स्वतः यांचा या विशिष्ट लिंगपरिवर्तनाच्या गटात समावेश होत नाही. म्हणून पर्याय 3 योग्य आहे.
Key Points :
◾ लिंगानुसार बदलणारा गट = तो, हा, जो.
◾ तो-ती-ते = लिंगभेदाचे उदाहरण.
◾ हा-ही-हे आणि जो-जी-जे ही रूपे पाठ ठेवा.
Question : 37
मराठीतील मूळ सर्वनामापैकी लिंग व वचन भेदानुसार बदलणारी सर्वनामे किती आहेत ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर पर्याय 2 आहे. मराठीतील मूळ सर्वनामांपैकी लिंग व वचन या दोन्ही भेदांनुसार बदलणारी सर्वनामे पाच आहेत. यामध्ये सर्वनामाच्या रूपात लिंगानुसार तसेच एकवचन-अनेकवचनानुसार बदल होतो.
उदाहरण म्हणून तो-ती-ते, हा-ही-हे, जो-जी-जे या रूपांमधून लिंगभेद आणि वचनभेद स्पष्ट होतो. या घटकाचा अभ्यास करताना लिंगभेद, वचनभेद आणि रूपबदल यांचा परस्परसंबंध लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे.
Key Points :
◾ लिंग व वचनानुसार बदलणारी सर्वनामे = पाच.
◾ तो-ती-ते, हा-ही-हे, जो-जी-जे ही रूपे महत्त्वाची.
◾ सर्वनामाचे रूप ओळखताना लिंग आणि वचन तपासा.
उदाहरण म्हणून तो-ती-ते, हा-ही-हे, जो-जी-जे या रूपांमधून लिंगभेद आणि वचनभेद स्पष्ट होतो. या घटकाचा अभ्यास करताना लिंगभेद, वचनभेद आणि रूपबदल यांचा परस्परसंबंध लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे.
Key Points :
◾ लिंग व वचनानुसार बदलणारी सर्वनामे = पाच.
◾ तो-ती-ते, हा-ही-हे, जो-जी-जे ही रूपे महत्त्वाची.
◾ सर्वनामाचे रूप ओळखताना लिंग आणि वचन तपासा.
Your Scorecard
Total Questions
0
Solved Question
0
Correct
0
Wrong
0
Final Score : 0 / 0