नामाचा लिंगविचार मराठी व्याकरण
Question : 1
मीठ भाकर या शब्दाचे लिंग ओळखा ?
मराठी व्याकरणातील नियमानुसार, सामासिक शब्दांचे लिंग हे नेहमी शेवटच्या शब्दाच्या लिंगावरून ठरवले जाते. 'मीठभाकर' या शब्दात 'भाकर' हा शेवटचा शब्द असून त्याचा उल्लेख 'ती भाकर' (स्त्रीलिंग) असा होतो, म्हणून हा शब्द स्त्रीलिंगी आहे.
Question : 2
खालीलपैकी कोणता शब्द पुल्लिंगी व स्त्रीलिंगी आहे ?
मराठीत इंग्रजीतून आलेली काही व्यावसायिक किंवा पदनाम दर्शक नामे पुल्लिंग आणि स्त्रीलिंग या दोन्ही लिंगांत समान रूपात वापरली जातात. आपण 'तो इंजिनियर' आणि 'ती इंजिनियर' असे दोन्ही प्रकारे बोलू शकतो, म्हणून इंजिनियर हा शब्द उभयलिंगी स्वरूपाचा आहे.
Question : 3
विद्वान या शब्दाचे स्त्रीलिंगी रूप कोणते ?
मराठीत काही शब्दांची स्त्रीलिंगी रूपे ही अनियंत्रित किंवा विशिष्ट नियमाने बदलतात. त्यानुसार संस्कृतधर्मीय 'विद्वान' (बुद्धिमान पुरुष) या पुल्लिंगी शब्दाचे अचूक स्त्रीलिंगी रूप 'विदुषी' (बुद्धिमान स्त्री) असे होते.
Question : 4
मुल या शब्दाचे लिंग ओळखा ?
'मूल' किंवा 'मुल' हा शब्द वेगवेगळ्या संदर्भात तिन्ही लिंगांत वापरला जाऊ शकतो. सर्वसाधारणपणे लहान बाळासाठी 'ते मूल' (नपुंसकलिंग) म्हणतात, परंतु बोलीभाषेत किंवा विशिष्ट संदर्भाने 'तो मुल' (पुल्लिंग) किंवा 'ती मुल' (स्त्रीलिंग) असाही प्रयोग आढळतो. म्हणूनच हा शब्द उभयलिंगी प्रकारात योग्य ठरतो.
Question : 5
' पागोटे ' हा शब्द मराठीत कोणत्या लिंगात वापरतात ?
डोक्याला गुंडाळण्याच्या वस्त्राला पागोटे म्हणतात. या नामाचा उल्लेख करताना 'ते पागोटे' असे सर्वनाम वापरले जाते, म्हणून व्याकरणदृष्ट्या हा शब्द नपुंसकलिंगी आहे. (विशेष म्हणजे 'तो फेटा' पुल्लिंग तर 'ती पगडी' स्त्रीलिंग होते)
Question : 6
देव , तेली , तारीख , लाडू - या शब्दातील स्त्रीलिंगी शब्द ओळखा ?
दिलेल्या शब्दांचे लिंग तपासून पाहिल्यास:
• तो देव (पुल्लिंग)
• तो तेली (पुल्लिंग)
• ती तारीख (स्त्रीलिंग)
• तो लाडू (पुल्लिंग)
यावरून स्पष्ट होते की तारीख हा एकमेव स्त्रीलिंगी शब्द आहे.
• तो देव (पुल्लिंग)
• तो तेली (पुल्लिंग)
• ती तारीख (स्त्रीलिंग)
• तो लाडू (पुल्लिंग)
यावरून स्पष्ट होते की तारीख हा एकमेव स्त्रीलिंगी शब्द आहे.
Question : 7
खाली दिलेल्या पर्यायातून विरुद्ध लिंगी शब्द निवडा - मेंढी
मराठी व्याकरणात प्राण्यांच्या जोडप्यांमधील नर-मादीची नावे ठरलेली असतात. 'मेंढी' हा स्त्रीलिंगी (मादी) शब्द असून, त्याच्या विरुद्धलिंगी नर जातीच्या प्राण्याला 'एडका' किंवा 'मेंढा' असे म्हणतात.
Question : 8
'श्रीमान' या शब्दाचे स्त्रीलिंगी रूप कोणते ?
संस्कृत भाषेतील नियमांनुसार, 'मान' प्रत्ययान्त पुल्लिंगी शब्दांचे स्त्रीलिंगी रूप करताना 'मती' प्रत्यय लागतो. त्यानुसार 'श्रीमान' चे योग्य स्त्रीलिंगी रूप 'श्रीमती' असे होते.
Question : 9
खालील शब्दातील स्त्रीलिंगी शब्द ओळखा ?
सर्वनामाचा वापर करून पडताळणी केल्यास :
• ती सुसर (स्त्रीलिंग)
• तो गरुड (पुल्लिंग)
• तो साप (पुल्लिंग)
• तो सुरवंट (पुल्लिंग)
म्हणून सुसर हा स्त्रीलिंगी शब्द आहे.
• ती सुसर (स्त्रीलिंग)
• तो गरुड (पुल्लिंग)
• तो साप (पुल्लिंग)
• तो सुरवंट (पुल्लिंग)
म्हणून सुसर हा स्त्रीलिंगी शब्द आहे.
Question : 10
विरुद्ध लिंगी शब्द निवडा - हंस
'हंस' हा संस्कृतोद्भव पुल्लिंगी पक्षीवाचक शब्द आहे. या नामाला 'ई' प्रत्यय लागून त्याचे स्त्रीलिंगी रूप 'हंसी' असे तयार होते.
Question : 11
पोर या शब्दाचे लिंग कोणत्या प्रकारचे आहे ?
मराठीत 'पोर' हा शब्द अत्यंत वैशिष्ट्यपूर्ण आहे. तो मुलगा या अर्थाने 'तो पोर' (पुल्लिंग), मुलगी या अर्थाने 'ती पोर' (स्त्रीलिंग), आणि मूल या अर्थाने 'ते पोर' (नपुंसकलिंग) अशा तिन्ही रूपांत चालतो. म्हणून याला उभयलिंगी मानतात.
Question : 12
अयोग्य जोडी असलेला पर्याय निवडा ?
'सुरवंट' या कीटकाचा उल्लेख करताना नेहमी 'तो सुरवंट' असा केला जातो, ज्यामुळे तो पुल्लिंगी शब्द ठरतो. म्हणून 'सुरवंट - स्त्रीलिंग' ही दिलेली जोडी पूर्णपणे चुकीची (अयोग्य) आहे.
Question : 13
'विधूर' या शब्दाचा विरुद्ध लिंगी शब्द शोधा ?
ज्या पुरुषाची पत्नी मरण पावली आहे, त्याला 'विधूर' म्हणतात. याच्या अगदी उलट, ज्या स्त्रीचा पती मरण पावला आहे, तिला 'विधवा' म्हणतात. त्यामुळे ही परस्परांचे विरुद्धलिंगी रूपे आहेत.
Question : 14
'पुरणपोळी' या शब्दाचे लिंग कोणते ?
'पुरणपोळी' हा सामासिक शब्द आहे. सामासिक शब्दाचे लिंग ठरवताना उत्तरपदाचा (दुसऱ्या शब्दाचा) विचार केला जातो. येथे दुसरा शब्द 'पोळी' हा असून तो 'ती पोळी' असा स्त्रीलिंगी आहे, म्हणून संपूर्ण शब्द स्त्रीलिंगी ठरतो.
Question : 15
पुढील शब्दातील स्त्रीलिंगी रूप ओळखा - वाघ्या
जेजुरीच्या खंडोबा देवाच्या चरणी अर्पण केलेल्या पुरुष भक्ताला 'वाघ्या' म्हणतात, तर अर्पण केलेल्या स्त्री भक्ताला 'मुरळी' म्हटले जाते. यामुळे 'वाघ्या' चे पारंपारिक आणि व्याकरणिक स्त्रीलिंगी रूप 'मुरळी' हे होते.
Question : 16
खाली दिलेल्या शब्दापैकी पुल्लिंगी शब्द असलेला पर्याय निवडा ?
जरी या सर्वांचा अर्थ वनस्पतींशी संबंधित असला तरी व्याकरणिक लिंग वेगळे आहे:
• ते झाड (नपुंसकलिंग)
• तो वृक्ष (पुल्लिंग)
• ते रोपटे (नपुंसकलिंग)
• ती झाडी (स्त्रीलिंग)
यामुळे वृक्ष हा शब्द पुल्लिंगी ठरतो.
• ते झाड (नपुंसकलिंग)
• तो वृक्ष (पुल्लिंग)
• ते रोपटे (नपुंसकलिंग)
• ती झाडी (स्त्रीलिंग)
यामुळे वृक्ष हा शब्द पुल्लिंगी ठरतो.
Question : 17
'कवी' या नामाचे विरुद्धलिंगी रूप ओळखा ?
'कवी' या पुल्लिंगी शब्दाचे स्त्रीलिंगी रूप 'कवयित्री' असे होते. शुद्धलेखनाच्या नियमांनुसार 'व' ला काना नसतो आणि 'य' ला पहिली वेलांटी (इ-कार) व 'त्र' ला दुसरी वेलांटी (ई-कार) असते.
Question : 18
'विद्वान' या शब्दाचे स्त्रीलिंगी रूप कोणते ?
हा प्रश्न क्र. ३ ची पुनरावृत्ती आहे. संस्कृत व्याकरण नियमांनुसार, 'वत्' किंवा 'वन्' प्रत्ययान्त पुल्लिंगी शब्दांचे स्त्रीलिंगी रूप करताना बदल होतो, त्यानुसार 'विद्वान' चे स्त्रीलिंगी रूप 'विदुषी' असे निश्चित होते.
Question : 19
खाली दिलेल्या पर्यायातून 'व्याही' या शब्दाचा विरुद्ध लिंगी शब्द शोधा ?
नातसंबंधांच्या व्याकरणात, मुलाच्या किंवा मुलीच्या ससऱ्याला 'व्याही' (पुल्लिंग) म्हणतात, तर मुलाच्या किंवा मुलीच्या सासूला 'विहीण' (स्त्रीलिंग) म्हटले जाते.
Question : 20
'बोका' या शब्दाचे स्त्रीलिंगी रूप ओळखा ? अचूक पर्याय निवडा
मांजर या प्राण्यामध्ये नर जातीला 'बोका' (पुल्लिंग) म्हटले जाते, तर मादी जातीला 'भाटी' (स्त्रीलिंग) असे संबोधले जाते. 'मांजर' हा सामान्य शब्द आहे.
Question : 21
विरुद्ध लिंगी शब्द निवडा - सूत
'सूत' हा संस्कृत शब्द असून त्याचा अर्थ 'मुलगा' असा होतो (कापसाच्या सुताचा संदर्भ वेगळा आहे). या शब्दाला 'आ' प्रत्यय लागून स्त्रीलिंगी रूप 'सुता' (मुलगी) असे तयार होते.
Question : 22
योग्य पर्याय निवडा ? सुया या शब्दाच्या एकवचनी रूपाचे लिंग कोणते
'सुया' हा अनेकवचनी शब्द आहे. त्याचे आधी एकवचनी रूप करावे लागेल, जे 'सुई' असे होते. 'सुई' चा उल्लेख आपण 'ती सुई' असा करत असल्यामुळे त्याचे मूळ लिंग स्त्रीलिंग ठरते.
Question : 23
'ससे' या शब्दाच्या मूळ रूपाचे लिंग कोणते ?
'ससे' हा अनेकवचनी शब्द आहे. याचे मूळ एकवचनी रूप 'ससा' असे होते. 'ससा' या नामाच्या मागे 'तो' हे सर्वनाम बसत असल्याने याचे मूळ लिंग पुल्लिंग आहे.
Question : 24
खालीलपैकी कोणत्या शब्दाचा वापर स्त्रीलिंगी आणि पुल्लिंगी असा दोन्ही प्रकारे होतो ?
मराठी व्याकरणात 'व्याधी' (रोग/त्रास) हा शब्द 'तो व्याधी' (पुल्लिंग) आणि 'ती व्याधी' (स्त्रीलिंग) अशा दोन्ही प्रकारे वापरला जातो. यामुळे हा शब्द उभयलिंगी गटात मोडतो.
Question : 25
वानर या शब्दाचे स्त्रीलिंगी रूप ओळखा ?
'वानर' या पुल्लिंगी शब्दाला 'ई' प्रत्यय जोडून त्याचे अचूक स्त्रीलिंगी रूप 'वानरी' असे बनवले जाते. 'माकड' हा स्वतंत्र शब्द आहे ज्याचे स्त्रीलिंगी 'माकडीण' होते.
Your Scorecard
Total Questions
0
Solved Question
0
Correct
0
Wrong
0
Final Score : 0 / 0