शब्दयोगी अव्यय मराठी व्याकरण प्रश्न
Question : 1
शब्दयोगी अव्ययांच्या संदर्भात खालील विधाने विचारात घ्या
1. शब्दयोगी अव्यय हे नामाला किंवा सर्वनामाला जोडून येतात
2. हे अव्यय क्रियापदाबद्दल अधिक माहिती देतात
3. त्यांचा उपयोग दोन शब्दांमधील संबंध दर्शवण्यासाठी होतो
1. शब्दयोगी अव्यय हे नामाला किंवा सर्वनामाला जोडून येतात
2. हे अव्यय क्रियापदाबद्दल अधिक माहिती देतात
3. त्यांचा उपयोग दोन शब्दांमधील संबंध दर्शवण्यासाठी होतो
शब्दयोगी अव्ययांच्या संदर्भात दिलेल्या विधानांचे व्याकरणदृष्ट्या अचूक विश्लेषण :
विहित विधानांचे सत्य-असत्यता स्पष्टीकरण :
◾ विधान 1 [ बरोबर ] : "शब्दयोगी अव्यय हे नामाला किंवा सर्वनामाला जोडून येतात" - हे विधान पूर्णपणे सत्य आहे. शब्दयोगी अव्ययांचे मुख्य वैशिष्ट्यच हे आहे की ते स्वतंत्रपणे न येता नामाला किंवा सर्वनामाला जोडून येतात (उदा. झाडावर, तुझ्यासाठी)
◾ विधान 2 [ चुकीचे ] : "हे अव्यय क्रियापदाबद्दल अधिक माहिती देतात" - हे विधान असत्य (चुकीचे) आहे. क्रियापदाबद्दल अधिक माहिती देण्याचे कार्य 'क्रियाविशेषण अव्यये' करतात, शब्दयोगी अव्यये नाही. (टीप: जेव्हा हे शब्द स्वतंत्र येतात तेव्हाच क्रियाविशेषण ठरतात, जोडून आल्यावर नाही).
◾ विधान 3 [ बरोबर ] : "त्यांचा उपयोग दोन शब्दांमधील संबंध दर्शवण्यासाठी होतो" - हे विधान पूर्णपणे सत्य आहे. शब्दयोगी अव्यये ज्या नामाला जोडून येतात, त्या नामाचा वाक्यातील इतर शब्दांशी (विशेषतः क्रियापदाशी किंवा इतर नामाशी) संबंध जोडण्याचे काम करतात.
◾ उदा. "टेबलावर पुस्तक आहे" - येथे 'वर' या अव्ययाने टेबल आणि पुस्तक या दोन शब्दांमधील संबंध दर्शवला आहे.
परीक्षाभिमुख अंतिम निष्कर्ष : दिलेल्या विधानांपैकी फक्त विधान 1 आणि 3 बरोबर आहेत, तर विधान 2 चुकीचे आहे. स्पर्धा परीक्षेच्या बहुपर्यायी प्रश्नांमध्ये या विश्लेषणानुसार योग्य पर्याय निवडावा
Question : 2
शब्दयोगी अव्यय जेव्हा नामाला जोडले जाते, तेव्हा नामाच्या मूळ रूपात कोणता बदल होतो ?
शब्दयोगी अव्यय जेव्हा नामाला जोडले जाते, तेव्हा नामाच्या मूळ रूपात बदल होऊन त्याचे 'सामान्यरूप' होते
परीक्षाभिमुख सविस्तर स्पष्टीकरण :
◾ मुख्य नियम : मराठी व्याकरणात नामाला किंवा सर्वनामाला कोणतीही विभक्ती प्रत्यय किंवा शब्दयोगी अव्यय जोडण्यापूर्वी, त्याच्या मूळ रूपात जो बदल करावा लागतो, त्याला 'सामान्यरूप करणे' असे म्हणतात.
◾ उदाहरणांसह स्पष्टीकरण (मूळ रूप ➔ सामान्यरूप) :
1. झाड (मूळ रूप) + वर (शब्दयोगी अव्यय) = झाडावर (येथे 'झाड' चे सामान्यरूप 'झाडा' झाले).
2. घर (मूळ रूप) + समोर (शब्दयोगी अव्यय) = घरासमोर (येथे 'घर' चे सामान्यरूप 'घरा' झाले).
3. शाळा (मूळ रूप) + पर्यंत (शब्दयोगी अव्यय) = शाळेपर्यंत (येथे 'शाळा' चे सामान्यरूप 'शाळे' झाले)
▪️ एक महत्त्वाचा अपवाद (शुद्ध शब्दयोगी अव्यये) :
काही शब्दयोगी अव्यये अशी आहेत, जी नामाला जोडली असता नामाचे सामान्यरूप होत नाही. अशा अव्ययांना 'शुद्ध शब्दयोगी अव्यये' म्हणतात. (उदा. च, ही, देखील, ना, पण, मात्र).
▪️ उदा. तू + च = तूच (इथे 'तू' चे सामान्यरूप झाले नाही).
▪️ उदा. मी + देखील = मीदेखील.
परीक्षाभिमुख सविस्तर स्पष्टीकरण :
◾ मुख्य नियम : मराठी व्याकरणात नामाला किंवा सर्वनामाला कोणतीही विभक्ती प्रत्यय किंवा शब्दयोगी अव्यय जोडण्यापूर्वी, त्याच्या मूळ रूपात जो बदल करावा लागतो, त्याला 'सामान्यरूप करणे' असे म्हणतात.
◾ उदाहरणांसह स्पष्टीकरण (मूळ रूप ➔ सामान्यरूप) :
1. झाड (मूळ रूप) + वर (शब्दयोगी अव्यय) = झाडावर (येथे 'झाड' चे सामान्यरूप 'झाडा' झाले).
2. घर (मूळ रूप) + समोर (शब्दयोगी अव्यय) = घरासमोर (येथे 'घर' चे सामान्यरूप 'घरा' झाले).
3. शाळा (मूळ रूप) + पर्यंत (शब्दयोगी अव्यय) = शाळेपर्यंत (येथे 'शाळा' चे सामान्यरूप 'शाळे' झाले)
▪️ एक महत्त्वाचा अपवाद (शुद्ध शब्दयोगी अव्यये) :
काही शब्दयोगी अव्यये अशी आहेत, जी नामाला जोडली असता नामाचे सामान्यरूप होत नाही. अशा अव्ययांना 'शुद्ध शब्दयोगी अव्यये' म्हणतात. (उदा. च, ही, देखील, ना, पण, मात्र).
▪️ उदा. तू + च = तूच (इथे 'तू' चे सामान्यरूप झाले नाही).
▪️ उदा. मी + देखील = मीदेखील.
Question : 3
पुढीलपैकी कोणते शब्दयोगी अव्यय 'मर्यादावाचक' संबंध दर्शवते ?
Question : 4
तो माझ्या घरात आत बसला होता - या वाक्यातील 'आत' हे शब्दयोगी अव्यय कोणत्या प्रकारचा बोध करते ?
Question : 5
खालीलपैकी कोणते शब्दयोगी अव्यय 'विरोधवाचक' आहे ?
Question : 6
शब्दयोगी अव्यये पुढीलपैकी कोणत्या शब्दजातीला जोडून येतात ?
शब्दयोगी अव्यये साधारणपणे नाम, सर्वनाम किंवा क्रियाविशेषणाला जोडून येतात.
परीक्षाभिमुख सविस्तर स्पष्टीकरण (नियम व उदाहरणे) :
◾ मुख्य नियम : शब्दयोगी अव्यये ही केवळ नामांनाच जोडली जातात असे नाही, तर ती वाक्यातील विविध शब्दजातींना जोडून येऊ शकतात. त्यांचा मुख्य उद्देश वाक्यातील दोन शब्दांमधील संबंध जोडणे हा असतो.
◾ सर्व पर्यायांचे उदाहरणांसह स्पष्टीकरण :
- 1. नाम (जोडून येतात) : शब्दयोगी अव्यये सर्वात जास्त प्रमाणात नामांना जोडून येतात.
▪️ उदा. टेबल (नाम) + वर = टेबलावर, शाळा (नाम) + बाहेर = शाळेबाहेर.
- 2. क्रियापद / धातूसाधित (जोडून येतात) : क्रियापदाच्या मूळ धातूला प्रत्यय लागून तयार झालेल्या रूपांना (कृदन्ते/धातूसाधिते) शब्दयोगी अव्यये जोडली जातात.
▪️ उदा. जाणे (क्रियापद रूप) + पूर्वी = जाण्यापूर्वी, बोलणे + वरून = बोलण्यावरून.
- 3. क्रियाविशेषण (जोडून येतात) : काही शब्दयोगी अव्यये ही मूळच्या क्रियाविशेषणांना सुद्धा जोडून येतात.
▪️ उदा. वर (क्रियाविशेषण) + ून = वरून, खाली + पैकी = खालीलपैकी, काल (कालवाचक क्रियाविशेषण) + पर्यंत = कालपर्यंत.
परीक्षाभिमुख सविस्तर स्पष्टीकरण (नियम व उदाहरणे) :
◾ मुख्य नियम : शब्दयोगी अव्यये ही केवळ नामांनाच जोडली जातात असे नाही, तर ती वाक्यातील विविध शब्दजातींना जोडून येऊ शकतात. त्यांचा मुख्य उद्देश वाक्यातील दोन शब्दांमधील संबंध जोडणे हा असतो.
◾ सर्व पर्यायांचे उदाहरणांसह स्पष्टीकरण :
- 1. नाम (जोडून येतात) : शब्दयोगी अव्यये सर्वात जास्त प्रमाणात नामांना जोडून येतात.
▪️ उदा. टेबल (नाम) + वर = टेबलावर, शाळा (नाम) + बाहेर = शाळेबाहेर.
- 2. क्रियापद / धातूसाधित (जोडून येतात) : क्रियापदाच्या मूळ धातूला प्रत्यय लागून तयार झालेल्या रूपांना (कृदन्ते/धातूसाधिते) शब्दयोगी अव्यये जोडली जातात.
▪️ उदा. जाणे (क्रियापद रूप) + पूर्वी = जाण्यापूर्वी, बोलणे + वरून = बोलण्यावरून.
- 3. क्रियाविशेषण (जोडून येतात) : काही शब्दयोगी अव्यये ही मूळच्या क्रियाविशेषणांना सुद्धा जोडून येतात.
▪️ उदा. वर (क्रियाविशेषण) + ून = वरून, खाली + पैकी = खालीलपैकी, काल (कालवाचक क्रियाविशेषण) + पर्यंत = कालपर्यंत.
Question : 7
खालीलपैकी शुद्ध शब्दयोगी अव्यय ओळखा ?
Question : 8
' दगडापरीस वीट मऊ ' अधोरेखित शब्दातील शब्दयोगी अव्ययाचा प्रकार ओळखा
Question : 9
सारखा , जोगा , योग्य , प्रमाणे , बरहुकूम , सम , समान - ही कोणत्या प्रकारची शब्दयोगी अव्यय आहेत
Question : 10
पुढील शब्दयोगी अव्ययाचा प्रकार ओळखा - सारखा
Question : 11
शब्दयोगी अव्ययांच्या प्रकारांविषयी खालील विधाने विचारात घ्या
1. 'प्रमाणे', 'सारखा' हे शब्द योग्यतावाचक शब्दयोगी अव्यय आहेत
2. 'बाहेरून', 'कडून' हे शब्द स्थलवाचक शब्दयोगी अव्यय आहेत
3. 'साठी', 'करिता' हे शब्द हेतुवाचक शब्दयोगी अव्यय आहेत
1. 'प्रमाणे', 'सारखा' हे शब्द योग्यतावाचक शब्दयोगी अव्यय आहेत
2. 'बाहेरून', 'कडून' हे शब्द स्थलवाचक शब्दयोगी अव्यय आहेत
3. 'साठी', 'करिता' हे शब्द हेतुवाचक शब्दयोगी अव्यय आहेत
दिलेल्या विधानांपैकी फक्त विधान 1 आणि 3 बरोबर आहेत, तर विधान 2 चुकीचे आहे
विहित विधानांचे सत्य-असत्यता स्पष्टीकरण :
• विधान 1 [ बरोबर ] : "'प्रमाणे', 'सारखा' हे शब्द योग्यतावाचक शब्दयोगी अव्यय आहेत" - हे विधान पूर्णपणे सत्य आहे. ज्या अव्ययांतून योग्यता, पात्रता किंवा लायकीचा बोध होतो, त्यांना योग्यतावाचक म्हणतात (उदा. तुझ्याप्रमाणे, देवासारखा)
• विधान 2 [ चुकीचे ] : "'बाहेरून', 'कडून' हे शब्द स्थलवाचक शब्दयोगी अव्यय आहेत" - हे विधान अंशतः चुकीचे (सदोष) आहे. 'बाहेरून' हे स्थलवाचक (गती दाखवणारे) असले, तरी 'कडून' हे प्रामुख्याने करणवाचक (साधनवाचक) किंवा संप्रदानवाचक अव्यय आहे, ज्याचा उपयोग प्रयोगात कर्त्याला जोडण्यासाठी होतो. त्यामुळे या दोन्ही शब्दांना एकत्रितपणे केवळ 'स्थलवाचक' म्हणता येणार नाही
• विधान 3 [ बरोबर ] : "'साठी', 'करिता' हे शब्द हेतुवाचक शब्दयोगी अव्यय आहेत" - हे विधान पूर्णपणे सत्य आहे. ज्या अव्ययांतून क्रियेचा हेतू, उद्देश किंवा निमित्त स्पष्ट होते, त्यांना हेतूवाचक/उद्देशवाचक म्हणतात (उदा. देशासाठी, पूजेकरिता)
विहित विधानांचे सत्य-असत्यता स्पष्टीकरण :
• विधान 1 [ बरोबर ] : "'प्रमाणे', 'सारखा' हे शब्द योग्यतावाचक शब्दयोगी अव्यय आहेत" - हे विधान पूर्णपणे सत्य आहे. ज्या अव्ययांतून योग्यता, पात्रता किंवा लायकीचा बोध होतो, त्यांना योग्यतावाचक म्हणतात (उदा. तुझ्याप्रमाणे, देवासारखा)
• विधान 2 [ चुकीचे ] : "'बाहेरून', 'कडून' हे शब्द स्थलवाचक शब्दयोगी अव्यय आहेत" - हे विधान अंशतः चुकीचे (सदोष) आहे. 'बाहेरून' हे स्थलवाचक (गती दाखवणारे) असले, तरी 'कडून' हे प्रामुख्याने करणवाचक (साधनवाचक) किंवा संप्रदानवाचक अव्यय आहे, ज्याचा उपयोग प्रयोगात कर्त्याला जोडण्यासाठी होतो. त्यामुळे या दोन्ही शब्दांना एकत्रितपणे केवळ 'स्थलवाचक' म्हणता येणार नाही
• विधान 3 [ बरोबर ] : "'साठी', 'करिता' हे शब्द हेतुवाचक शब्दयोगी अव्यय आहेत" - हे विधान पूर्णपणे सत्य आहे. ज्या अव्ययांतून क्रियेचा हेतू, उद्देश किंवा निमित्त स्पष्ट होते, त्यांना हेतूवाचक/उद्देशवाचक म्हणतात (उदा. देशासाठी, पूजेकरिता)
Question : 12
मला या विषया संबंधी काही शंका आहेत - या वाक्यातील शब्दयोगी अव्ययाचा संबंध कोणता ?
Question : 13
जे शब्द नामाला किंवा सर्वनामाला जोडून येऊन वाक्यातील शब्दांचा संबंध दाखवतात, त्यांना काय म्हणतात ?
Question : 14
प्रत, प्रति, कडे, लागी ही कोणत्या प्रकारची शब्दयोगी अव्यय आहेत
Question : 15
'माझ्या करिता तू इथे थांबलास ?' या वाक्यात 'करिता' हे अव्यय कोणासाठी वापरले आहे ?
Question : 16
शब्दयोगी अव्यय आणि क्रियाविशेषण अव्यय यातील फरकाबाबत खालील विधाने विचारात घ्या ?
1. जेव्हा शब्द स्वतंत्रपणे वापरला जातो, तेव्हा तो क्रियाविशेषण अव्यय असतो
2. जेव्हा शब्द नामाला जोडून येतो, तेव्हा तो शब्दयोगी अव्यय असतो
3. दोन्ही अव्यय वाक्यात सारखेच कार्य करतात
1. जेव्हा शब्द स्वतंत्रपणे वापरला जातो, तेव्हा तो क्रियाविशेषण अव्यय असतो
2. जेव्हा शब्द नामाला जोडून येतो, तेव्हा तो शब्दयोगी अव्यय असतो
3. दोन्ही अव्यय वाक्यात सारखेच कार्य करतात
दिलेल्या विधानांपैकी फक्त विधान 1 आणि 2 बरोबर आहेत, तर विधान 3 चुकीचे आहे
विहित विधानांचे सत्य-असत्यता स्पष्टीकरण :
◾ विधान 1 [ बरोबर ] : "जेव्हा शब्द स्वतंत्रपणे वापरला जातो, तेव्हा तो क्रियाविशेषण अव्यय असतो" - हे विधान पूर्णपणे सत्य आहे. जर एखादा शब्द वाक्यात कोणालाही न जोडता स्वतंत्र आला, तर तो क्रियापदाबद्दल अधिक माहिती देणारे क्रियाविशेषण अव्यय ठरतो.
▪️ उदा. "तो वर गेला." (येथे 'वर' हा शब्द स्वतंत्र असून जाण्याच्या क्रियेचे स्थळ दाखवतो).
◾ विधान 2 [ बरोबर ] : "जेव्हा शब्द नामाला जोडून येतो, तेव्हा तो शब्दयोगी अव्यय असतो" - हे विधानही पूर्णपणे सत्य आहे. तोच शब्द जेव्हा नामाला किंवा सर्वनामाला जोडून येतो (आणि नामाचे सामान्यरूप करतो), तेव्हा तो शब्दयोगी अव्यय ठरतो.
* उदा. "तो घरावर गेला." (येथे 'वर' हा शब्द 'घर' या नामाला जोडून आला आहे).
◾ विधान 3 [ चुकीचे ] : "दोन्ही अव्यय वाक्यात सारखेच कार्य करतात" - हे विधान असत्य (चुकीचे) आहे. दोन्ही अव्ययांचे वाक्यातील कार्य पूर्णपणे भिन्न असते. क्रियाविशेषण अव्यय हे केवळ क्रियापदाबद्दल अधिक माहिती देते; तर शब्दयोगी अव्यय हे नामाचा वाक्यातील इतर शब्दांशी संबंध जोडण्याचे मुख्य कार्य करते
विहित विधानांचे सत्य-असत्यता स्पष्टीकरण :
◾ विधान 1 [ बरोबर ] : "जेव्हा शब्द स्वतंत्रपणे वापरला जातो, तेव्हा तो क्रियाविशेषण अव्यय असतो" - हे विधान पूर्णपणे सत्य आहे. जर एखादा शब्द वाक्यात कोणालाही न जोडता स्वतंत्र आला, तर तो क्रियापदाबद्दल अधिक माहिती देणारे क्रियाविशेषण अव्यय ठरतो.
▪️ उदा. "तो वर गेला." (येथे 'वर' हा शब्द स्वतंत्र असून जाण्याच्या क्रियेचे स्थळ दाखवतो).
◾ विधान 2 [ बरोबर ] : "जेव्हा शब्द नामाला जोडून येतो, तेव्हा तो शब्दयोगी अव्यय असतो" - हे विधानही पूर्णपणे सत्य आहे. तोच शब्द जेव्हा नामाला किंवा सर्वनामाला जोडून येतो (आणि नामाचे सामान्यरूप करतो), तेव्हा तो शब्दयोगी अव्यय ठरतो.
* उदा. "तो घरावर गेला." (येथे 'वर' हा शब्द 'घर' या नामाला जोडून आला आहे).
◾ विधान 3 [ चुकीचे ] : "दोन्ही अव्यय वाक्यात सारखेच कार्य करतात" - हे विधान असत्य (चुकीचे) आहे. दोन्ही अव्ययांचे वाक्यातील कार्य पूर्णपणे भिन्न असते. क्रियाविशेषण अव्यय हे केवळ क्रियापदाबद्दल अधिक माहिती देते; तर शब्दयोगी अव्यय हे नामाचा वाक्यातील इतर शब्दांशी संबंध जोडण्याचे मुख्य कार्य करते
Question : 17
'सूर्य मावळल्यानंतर पक्षी घरट्यात परतले' या वाक्यातील शब्दयोगी अव्यय ओळखा
Question : 18
खालीलपैकी कोणते विधान योग्य नाही ?
1. शब्दयोगी अव्यय नेहमी नाम किंवा नामाचे कार्य करणाऱ्या शब्दाला जोडूनच येतात.
2. शब्दयोगी अव्यय हे क्रियापदाला जोडून येतात.
3. ‘पुढे’ हा शब्द काहीवेळा शब्दयोगी अव्यय आणि काहीवेळा क्रियाविशेषण अव्यय म्हणून वापरला जातो
1. शब्दयोगी अव्यय नेहमी नाम किंवा नामाचे कार्य करणाऱ्या शब्दाला जोडूनच येतात.
2. शब्दयोगी अव्यय हे क्रियापदाला जोडून येतात.
3. ‘पुढे’ हा शब्द काहीवेळा शब्दयोगी अव्यय आणि काहीवेळा क्रियाविशेषण अव्यय म्हणून वापरला जातो
दिलेली तिन्ही विधाने (1, 2 आणि 3) पूर्णपणे योग्य (बरोबर) आहेत
विहित विधानांचे सत्य-असत्यता स्पष्टीकरण :
◾ विधान 1 [ बरोबर ] : "शब्दयोगी अव्यय नेहमी नाम किंवा नामाचे कार्य करणाऱ्या शब्दाला जोडूनच येतात." - हे विधान पूर्णपणे सत्य (योग्य) आहे. शब्दयोगी अव्ययांचे मुख्य लक्षणच हे आहे की ते वाक्यात स्वतंत्र न येता नाम किंवा नामाचे कार्य करणाऱ्या शब्दाला (सर्वनाम, धातूसाधित नाम, विशेषण जे नामाचे कार्य करते) जोडूनच येतात आणि त्यांचे सामान्यरूप करतात.
◾ विधान 2 [ योग्य / बरोबर ] : "शब्दयोगी अव्यय हे क्रियापदाला जोडून येतात." - हे विधान पूर्णपणे सत्य आहे. क्रियापदाच्या मूळ धातूला प्रत्यय लागून तयार झालेल्या धातूसाधित रूपांना शब्दयोगी अव्यये सहज जोडली जातात. (उदा. तो जाण्यापूर्वी मला भेटला - येथे 'जाणे' या क्रियापद रूपाला 'पूर्वी' हे अव्यय जोडले आहे).
◾ विधान 3 [ योग्य / बरोबर ] : "‘पुढे’ हा शब्द काहीवेळा शब्दयोगी अव्यय आणि काहीवेळा क्रियाविशेषण अव्यय म्हणून वापरला जातो" - हे विधानही पूर्णपणे सत्य आहे.
उदा. "तू पुढे हो." (स्वतंत्र आल्यामुळे - क्रियाविशेषण अव्यय).
उदा. "शाळेपुढे मैदान आहे." (नामाला जोडून आल्यामुळे - शब्दयोगी अव्यय).
विहित विधानांचे सत्य-असत्यता स्पष्टीकरण :
◾ विधान 1 [ बरोबर ] : "शब्दयोगी अव्यय नेहमी नाम किंवा नामाचे कार्य करणाऱ्या शब्दाला जोडूनच येतात." - हे विधान पूर्णपणे सत्य (योग्य) आहे. शब्दयोगी अव्ययांचे मुख्य लक्षणच हे आहे की ते वाक्यात स्वतंत्र न येता नाम किंवा नामाचे कार्य करणाऱ्या शब्दाला (सर्वनाम, धातूसाधित नाम, विशेषण जे नामाचे कार्य करते) जोडूनच येतात आणि त्यांचे सामान्यरूप करतात.
◾ विधान 2 [ योग्य / बरोबर ] : "शब्दयोगी अव्यय हे क्रियापदाला जोडून येतात." - हे विधान पूर्णपणे सत्य आहे. क्रियापदाच्या मूळ धातूला प्रत्यय लागून तयार झालेल्या धातूसाधित रूपांना शब्दयोगी अव्यये सहज जोडली जातात. (उदा. तो जाण्यापूर्वी मला भेटला - येथे 'जाणे' या क्रियापद रूपाला 'पूर्वी' हे अव्यय जोडले आहे).
◾ विधान 3 [ योग्य / बरोबर ] : "‘पुढे’ हा शब्द काहीवेळा शब्दयोगी अव्यय आणि काहीवेळा क्रियाविशेषण अव्यय म्हणून वापरला जातो" - हे विधानही पूर्णपणे सत्य आहे.
उदा. "तू पुढे हो." (स्वतंत्र आल्यामुळे - क्रियाविशेषण अव्यय).
उदा. "शाळेपुढे मैदान आहे." (नामाला जोडून आल्यामुळे - शब्दयोगी अव्यय).
Question : 19
अविकारी शब्द म्हणजे काय ?
Question : 20
अव्ययालाच ---------- शब्द म्हणतात
Question : 21
जे शब्दयोगी अव्यये नामाला किंवा सर्वनामाला जोडल्यास त्या नामाचे किंवा सर्वनामाचे सामान्यरूप होत नाही त्यांना ----------- म्हणतात
Question : 22
तुम्ही म्हणालात तर आम्ही देखील नाटकाला येऊ - या वाक्यामध्ये कोणते अव्यय आले आहे
Question : 23
पुढीलपैकी कोणते शब्दयोगी अव्ययांचे प्रकार आहेत
1. स्थलवाचक
2.करणवाचक
3.हेतूवाचक
4.व्यतिरेकवाचक
5.तुलनावाचक
6.योग्यतावाचक
1. स्थलवाचक
2.करणवाचक
3.हेतूवाचक
4.व्यतिरेकवाचक
5.तुलनावाचक
6.योग्यतावाचक
मराठी व्याकरणात शब्दयोगी अव्ययांच्या अर्थावरून पडणाऱ्या प्रकारांचा विचार केला असता, दिलेल्या यादीतील सर्व (1 ते 6) शब्दयोगी अव्ययांचे अधिकृत प्रकार आहेत.
परीक्षाभिमुख सविस्तर स्पष्टीकरण आणि उदाहरणे :
◾ 1. स्थलवाचक : जे शब्द स्थानाचा किंवा ठिकाणाचा बोध करून देतात.
▪️ उदाहरणे : आत, बाहेर, मागे, पुढे, वर, खाली, समोर (उदा. घराबाहेर).
◾ 2. करणवाचक : जे शब्द क्रियेचे साधन किंवा माध्यम दर्शवतात.
▪️ उदाहरणे : कडून, मुळे, द्वारे, हाती, करवी (उदा. माझ्याकडून).
◾ 3. हेतूवाचक : जे शब्द क्रियेचा उद्देश, हेतू किंवा निमित्त स्पष्ट करतात.
▪️ उदाहरणे : साठी, करिता, अर्थी, प्रित्यर्थ, निमित्त (उदा. देशासाठी).
◾ 4. व्यतिरेकवाचक : जे शब्द एखादी गोष्ट वगळल्याचा किंवा उणीव असल्याचा अर्थ दर्शवतात.
▪️ उदाहरणे : शिवाय, बिना, वाचून, व्यतिरिक्त, खेरीज (उदा. तुझ्याशिवाय).
◾ 5. तुलनावाचक : जे शब्द दोन घटकांमध्ये तुलना करण्यासाठी वापरले जातात.
▪️ उदाहरणे : पेक्षा, तर, तम, मध्ये, परीस (उदा. भावापेक्षा).
◾ 6. योग्यतावाचक : जे शब्द पात्रता, कुवत किंवा लायकी दर्शवतात.
▪️ उदाहरणे : प्रमाणे, सारखा, योग्य, जोगे, अनुरूप (उदा. देवासारखा).
परीक्षाभिमुख सविस्तर स्पष्टीकरण आणि उदाहरणे :
◾ 1. स्थलवाचक : जे शब्द स्थानाचा किंवा ठिकाणाचा बोध करून देतात.
▪️ उदाहरणे : आत, बाहेर, मागे, पुढे, वर, खाली, समोर (उदा. घराबाहेर).
◾ 2. करणवाचक : जे शब्द क्रियेचे साधन किंवा माध्यम दर्शवतात.
▪️ उदाहरणे : कडून, मुळे, द्वारे, हाती, करवी (उदा. माझ्याकडून).
◾ 3. हेतूवाचक : जे शब्द क्रियेचा उद्देश, हेतू किंवा निमित्त स्पष्ट करतात.
▪️ उदाहरणे : साठी, करिता, अर्थी, प्रित्यर्थ, निमित्त (उदा. देशासाठी).
◾ 4. व्यतिरेकवाचक : जे शब्द एखादी गोष्ट वगळल्याचा किंवा उणीव असल्याचा अर्थ दर्शवतात.
▪️ उदाहरणे : शिवाय, बिना, वाचून, व्यतिरिक्त, खेरीज (उदा. तुझ्याशिवाय).
◾ 5. तुलनावाचक : जे शब्द दोन घटकांमध्ये तुलना करण्यासाठी वापरले जातात.
▪️ उदाहरणे : पेक्षा, तर, तम, मध्ये, परीस (उदा. भावापेक्षा).
◾ 6. योग्यतावाचक : जे शब्द पात्रता, कुवत किंवा लायकी दर्शवतात.
▪️ उदाहरणे : प्रमाणे, सारखा, योग्य, जोगे, अनुरूप (उदा. देवासारखा).
Question : 24
काही शब्दयोगी अव्यये वाक्यात स्वतंत्रपणे येतात ; तशी विभक्ती प्रत्ययेही स्वतंत्रपणे येऊ शकतात . उत्तरांचा योग्य पर्याय सांगा
Question : 25
शब्दयोगी अव्ययांच्या बाबतीत खालील विधाने विचारात घ्या
1. शब्दयोगी अव्यय हे नामाला किंवा सर्वनामाला जोडून येतात.
2. शब्दयोगी अव्यये नसल्यास वाक्यातील शब्दांचा एकमेकांशी संबंध जोडता येत नाही
3. शब्दयोगी अव्यय विभक्ती प्रत्ययाचे कार्य करतात
4. शब्दयोगी अव्यये अविकारी असतात
1. शब्दयोगी अव्यय हे नामाला किंवा सर्वनामाला जोडून येतात.
2. शब्दयोगी अव्यये नसल्यास वाक्यातील शब्दांचा एकमेकांशी संबंध जोडता येत नाही
3. शब्दयोगी अव्यय विभक्ती प्रत्ययाचे कार्य करतात
4. शब्दयोगी अव्यये अविकारी असतात
दिलेल्या विधानांपैकी सर्व विधाने योग्य (बरोबर) आहेत
विहित विधानांचे सत्य-असत्यता स्पष्टीकरण :
◾ विधान 1 [ बरोबर ] : "शब्दयोगी अव्यय हे नामाला किंवा सर्वनामाला जोडून येतात." - हे विधान सत्य आहे. शब्दयोगी अव्ययांचे हे प्राथमिक वैशिष्ट्य आहे की ते वाक्यात स्वतंत्र न येता नाम किंवा सर्वनामाला जोडूनच येतात (उदा. घरावर, तुझ्यासाठी)
◾ विधान 2 [ बरोबर ] : "शब्दयोगी अव्यये नसल्यास वाक्यातील शब्दांचा एकमेकांशी संबंध जोडता येत नाही" - हे विधान सत्य आहे. वाक्यातील शब्दांचा परस्परांशी संबंध जोडण्याचे मुख्य कार्य 'शब्दयोगी अव्यये' करतात . शब्दयोगी अव्यये नसली तरी विभक्ती प्रत्ययांच्या (उदा. ने, ई, ला) साहाय्याने वाक्यातील संबंध स्पष्ट करता येतो
◾ विधान 3 [ बरोबर ] : "शब्दयोगी अव्यय विभक्ती प्रत्ययाचे कार्य करतात" - हे विधान सत्य आहे. अनेक शब्दयोगी अव्यये ही विभक्ती प्रत्ययांचीच जागा घेतात आणि तोच अर्थ व्यक्त करतात, म्हणूनच त्यांना 'विभक्तीप्रतिरूपक शब्दयोगी अव्यये' असे म्हणतात. (उदा. 'घराहून' या पंचमी विभक्ती ऐवजी 'घरामधून' किंवा 'घरातून' वापरणे; 'रामास' ऐवजी 'रामाकरिता' वापरणे)
◾ विधान 4 [ बरोबर ] : "शब्दयोगी अव्यये अविकारी असतात" - हे विधान पूर्णपणे सत्य आहे. शब्दयोगी अव्यये ही 'अव्यय' (अविकारी) गटात मोडतात, म्हणजेच लिंग, वचन किंवा विभक्तीनुसार त्यांच्या मूळ रूपात बदल होत नाही
विहित विधानांचे सत्य-असत्यता स्पष्टीकरण :
◾ विधान 1 [ बरोबर ] : "शब्दयोगी अव्यय हे नामाला किंवा सर्वनामाला जोडून येतात." - हे विधान सत्य आहे. शब्दयोगी अव्ययांचे हे प्राथमिक वैशिष्ट्य आहे की ते वाक्यात स्वतंत्र न येता नाम किंवा सर्वनामाला जोडूनच येतात (उदा. घरावर, तुझ्यासाठी)
◾ विधान 2 [ बरोबर ] : "शब्दयोगी अव्यये नसल्यास वाक्यातील शब्दांचा एकमेकांशी संबंध जोडता येत नाही" - हे विधान सत्य आहे. वाक्यातील शब्दांचा परस्परांशी संबंध जोडण्याचे मुख्य कार्य 'शब्दयोगी अव्यये' करतात . शब्दयोगी अव्यये नसली तरी विभक्ती प्रत्ययांच्या (उदा. ने, ई, ला) साहाय्याने वाक्यातील संबंध स्पष्ट करता येतो
◾ विधान 3 [ बरोबर ] : "शब्दयोगी अव्यय विभक्ती प्रत्ययाचे कार्य करतात" - हे विधान सत्य आहे. अनेक शब्दयोगी अव्यये ही विभक्ती प्रत्ययांचीच जागा घेतात आणि तोच अर्थ व्यक्त करतात, म्हणूनच त्यांना 'विभक्तीप्रतिरूपक शब्दयोगी अव्यये' असे म्हणतात. (उदा. 'घराहून' या पंचमी विभक्ती ऐवजी 'घरामधून' किंवा 'घरातून' वापरणे; 'रामास' ऐवजी 'रामाकरिता' वापरणे)
◾ विधान 4 [ बरोबर ] : "शब्दयोगी अव्यये अविकारी असतात" - हे विधान पूर्णपणे सत्य आहे. शब्दयोगी अव्यये ही 'अव्यय' (अविकारी) गटात मोडतात, म्हणजेच लिंग, वचन किंवा विभक्तीनुसार त्यांच्या मूळ रूपात बदल होत नाही
Question : 26
सह , बरोबर , सकट , सहित , निशी समवेत ही कोणत्या प्रकारची शब्दयोगी अव्यय आहेत
Question : 27
पैकी , पोटी , आतून ही कोणत्या प्रकारची शब्दयोगी अव्यय आहेत
Question : 28
बद्दल, ऐवजी, जागी, बदली - ही कोणत्या प्रकारची शब्दयोगी अव्यय आहेत
Question : 29
पुढीलपैकी कोणते अव्यय 'शब्दयोगी अव्यय' या प्रकारात मोडते ?
Question : 30
खालीलपैकी कोणते विधान योग्य नाही ?
1. शब्दयोगी अव्यय नेहमी नामाला जोडून येतात.
2. ‘कडून’ हा शब्द वाक्यात काहीवेळा क्रियाविशेषण अव्यय म्हणून वापरला जातो
1. शब्दयोगी अव्यय नेहमी नामाला जोडून येतात.
2. ‘कडून’ हा शब्द वाक्यात काहीवेळा क्रियाविशेषण अव्यय म्हणून वापरला जातो
दिलेल्या विधानांपैकी विधान 1 आणि विधान 2 ही दोन्ही विधाने योग्य नाहीत (अयोग्य आहेत)
विहित विधानांचे सत्य-असत्यता स्पष्टीकरण :
◾ विधान 1 [ योग्य नाही ] : "शब्दयोगी अव्यय नेहमी नामाला जोडून येतात." - हे विधान चुकीचे आहे. विधानातील 'नेहमी' हा शब्द या नियमाला चुकीचा ठरवतो. शब्दयोगी अव्यये केवळ नामालाच नाही, तर सर्वनाम (तुझ्यासाठी), विशेषण (तांबड्यामागे), क्रियाविशेषण (वरून) आणि क्रियापदाच्या धातूसाधिताला (जाण्यापूर्वी) जोडून येतात. त्यामुळे ती 'नेहमी नामालाच' जोडली जातात, हा नियम अपूर्ण ठरतो
◾ विधान 2 [ योग्य नाही ] : "‘कडून’ हा शब्द वाक्यात काहीवेळा क्रियाविशेषण अव्यय म्हणून वापरला जातो" - हे विधानही चुकीचे आहे. 'कडून' हा शब्द स्वतंत्रपणे वापरला जाऊ शकत नाही. तो वाक्यात कधीही स्वतंत्र येऊन क्रियापदाबद्दल माहिती सांगत नाही (उदा. "तो कडून गेला" असे वाक्य अर्थहीन ठरते). 'कडून' हा शब्द नेहमी केवळ शब्दयोगी अव्यय (प्रामुख्याने करणवाचक / कतृर्वाचक) म्हणूनच नामाला किंवा सर्वनामाला जोडून येतो (उदा. रामाकडून, पोलिसांकडून) त्यामुळे दिलेल्या विधानांपैकी विधान 1 आणि विधान 2 ही दोन्ही विधाने योग्य नाहीत
विहित विधानांचे सत्य-असत्यता स्पष्टीकरण :
◾ विधान 1 [ योग्य नाही ] : "शब्दयोगी अव्यय नेहमी नामाला जोडून येतात." - हे विधान चुकीचे आहे. विधानातील 'नेहमी' हा शब्द या नियमाला चुकीचा ठरवतो. शब्दयोगी अव्यये केवळ नामालाच नाही, तर सर्वनाम (तुझ्यासाठी), विशेषण (तांबड्यामागे), क्रियाविशेषण (वरून) आणि क्रियापदाच्या धातूसाधिताला (जाण्यापूर्वी) जोडून येतात. त्यामुळे ती 'नेहमी नामालाच' जोडली जातात, हा नियम अपूर्ण ठरतो
◾ विधान 2 [ योग्य नाही ] : "‘कडून’ हा शब्द वाक्यात काहीवेळा क्रियाविशेषण अव्यय म्हणून वापरला जातो" - हे विधानही चुकीचे आहे. 'कडून' हा शब्द स्वतंत्रपणे वापरला जाऊ शकत नाही. तो वाक्यात कधीही स्वतंत्र येऊन क्रियापदाबद्दल माहिती सांगत नाही (उदा. "तो कडून गेला" असे वाक्य अर्थहीन ठरते). 'कडून' हा शब्द नेहमी केवळ शब्दयोगी अव्यय (प्रामुख्याने करणवाचक / कतृर्वाचक) म्हणूनच नामाला किंवा सर्वनामाला जोडून येतो (उदा. रामाकडून, पोलिसांकडून) त्यामुळे दिलेल्या विधानांपैकी विधान 1 आणि विधान 2 ही दोन्ही विधाने योग्य नाहीत
Your Scorecard
Total Questions
0
Solved Question
0
Correct
0
Wrong
0
Final Score : 0 / 0