नामाचा लिंगविचार मराठी व्याकरण प्रश्न | Namacha Ling Vichar Marathi Vyakaran | प्रश्नसंच - 2

नामाचा लिंगविचार मराठी व्याकरण

Question : 1

नामाच्या रूपावरून एखादी वस्तू वास्तविक अगर काल्पनिक पुरुष जातीची आहे , की स्त्री जातीची आहे , की दोन्हीपैकी कोणत्याच जातीची नाही हे ज्यावरून कळते त्याला त्या शब्दाचे लिंग असे म्हणतात . हे विधान ---------------

❶ सत्य आहे

❷ असत्य आहे

मराठी व्याकरणात ही लिंगाची मूळ व्याख्या आहे. नामाच्या रूपावरून त्याच्या खऱ्या किंवा काल्पनिक (काल्पनिक पुरुषत्व/स्त्रीत्व) जातीचा बोध होतो, त्यालाच लिंग म्हणतात. त्यामुळे हे विधान पूर्णपणे सत्य आहे.

Question : 2

पुढील विधाने वाचा व अयोग्य विधान असलेला पर्याय निवडा ?

❶ लिंगाचे मुख्य तीन प्रकार पडतात

❷ लिंगनिश्चितीच्या बाबतीत मराठी व्याकरणात निश्चित असे नियम पाळले नाहीत

❸ काल्पनिक घटक सुद्धा स्त्रीलिंगी / पुल्लिंगी / नपुंसक लिंगी मानले जातात

❹ लिंग बदलामुळे नामाच्या रूपात विकार होत नाही

लिंग बदलामुळे नामाच्या रूपात विकार (बदल) होतो. उदा. 'मुलगा' (पुल्लिंग) चे 'मुलगी' (स्त्रीलिंग) आणि 'मूल' (नपुंसकलिंग) असे रूप बदलते. त्यामुळे "विकार होत नाही" हे विधान चुकीचे (अयोग्य) आहे

Question : 3

लिंग हे नामाच्या -------------- वरून ओळखले जाते . योग्य उत्तर द्या

❶ स्थानावरून

❷ रूपावरून

❸ जातीवरून

❹ अर्थावरून

व्याकरणानुसार शब्दांचे लिंग हे त्यांच्या बाह्य किंवा मूळ रूपावरून आणि त्यापूर्वी वापरल्या जाणाऱ्या 'तो, ती, ते' या सर्वनामांच्या रूपावरून ठरवले जाते

Question : 4

व्याकरणातील 'लिंग' या शब्दाचा योग्य समानार्थी शब्द कोणता ?

❶ खूण

❷ खुण

❸ खून

❹ खुन

'लिंग' हा संस्कृत शब्द असून त्याचा मूळ अर्थ 'चिन्ह' किंवा 'खूण' असा होतो. शुद्धलेखनाच्या नियमांनुसार 'खूण' हा शब्द दीर्घ (ऊ-कारयुक्त) लिहितात. (खून म्हणजे हत्या, म्हणून योग्य पर्याय 1 आहे)

Question : 5

वाक्यात उपयोग होताना काही शब्दांच्या लिंग व वचनाच्या रूपात जो बदल होतो , त्या बदलास काय म्हणतात

❶ प्रकृती

❷ परिवर्तन

❸ विकार

❹ प्रत्यय

लिंग, वचन किंवा विभक्तीच्या प्रत्ययांमुळे शब्दाच्या मूळ रूपात बदल घडून येण्याच्या क्रियेला व्याकरणामध्ये 'विकार' म्हणतात. ज्या शब्दांत असा बदल होतो त्यांना विकारी शब्द म्हणतात.

Question : 6

नामाच्या रूपावरून पुरुष जातीचा अथवा स्त्री जातीचा बोध न होता , भिन्न अशा जातीचा बोध होतो त्यास काय म्हणतात

❶ उभयलिंग

❷ स्त्रीलिंग

❸ पुल्लिंग

❹ नपुंसकलिंग

ज्या नामावरून पुरुष जातीचा (पुल्लिंग) किंवा स्त्री जातीचा (स्त्रीलिंग) बोध न होता तिसऱ्याच भिन्न जातीचा बोध होतो, त्यास नपुंसकलिंग म्हणतात. या नामांच्या मागे 'ते' हे सर्वनाम लावले जाते. (उदा. ते मूल, ते पुस्तक)

Question : 7

मराठीतील ' लिंग विचार ' पुढीलप्रमाणे करता येईल
1 ) प्राणिमात्रांचे लिंग हे वास्तविक तर , वस्तूंचे लिंग हे काल्पनिक असते
2 ) लिंग ओळखण्यासाठी नामाच्या रूपाचा विचार केला जातो
3 ) मराठीतील लिंग व्यवस्था ही अत्यंत अनियमित आहे
योग्य उत्तर असलेला पर्याय निवडा ?

❶ 1 आणि 2

❷ 2 आणि 3

❸ 1 आणि 3

❹ वरील सर्व योग्य

मराठी व्याकरणातील लिंग व्यवस्थेच्या बाबतीत ही तिन्ही विधाने योग्य आहेत :
• प्राण्यांचे लिंग नैसर्गिक (वास्तविक) तर निर्जीव वस्तूंचे काल्पनिक असते (तो दगड, ती वही).
• लिंग निश्चिती रूपावरून होते.
• मराठीत इंग्रजीसारखी लिंग व्यवस्था नियमित नसून अत्यंत अनियमित व धरसोडीची आहे. त्यामुळे वरील सर्व योग्य हा पर्याय अचूक आहे.

Question : 8

परभाषेतून आलेल्या शब्दाचे लिंग कसे ठरते ?

❶ त्याच अर्थाच्या मराठी शब्दाच्या लिंगावरून

❷ त्याच्या कर्मावरून

❸ त्याच्या कर्त्याच्या लिंगावरुन

❹ त्याच्या वाक्याच्या अर्थावरुन

इतर भाषांमधून (उदा. इंग्रजी, हिंदी) मराठीत आलेल्या शब्दांचे लिंग ठरवताना, त्याच अर्थाचा जो मराठी शब्द उपलब्ध असेल त्याचे जे लिंग असते, तेच लिंग त्या परभाषिक शब्दाला दिले जाते.
उदा. इंग्रजी 'Book' → मराठी अर्थ 'पुस्तक' (नपुंसकलिंगी), म्हणून 'ते बुक' (नपुंसकलिंगी). इंग्रजी 'Pencil' → मराठी अर्थ 'लेखणी' (स्त्रीलिंगी), म्हणून 'ती पेन्सिल'.

Question : 9

ज्या नामांचा उपयोग वेगवेगळ्या लिंगी होतो त्यांना काय म्हणतात ?

❶ नपुंसकलिंगी

❷ उभयलिंगी

❸ स्त्रीलिंगी

❹ पुल्लिंगी

मराठीत काही नामे एकापेक्षा जास्त लिंगांत (पुल्लिंग आणि स्त्रीलिंग किंवा तिन्ही लिंगांत) सारख्याच रूपात वापरली जातात, अशा नामांना उभयलिंगी नामे म्हणतात. उदा. 'बाग' (तो बाग / ती बाग), 'वेळ' (तो वेळ / ती वेळ).

Question : 10

नामाच्या रूपावरून पुरुष किंवा नर जातीचा बोध करून देणाऱ्या शब्दाला काय म्हणतात

❶ पुल्लिंग

❷ स्त्रीलिंग

❸ नपुंसकलिंग

❹ उभयलिंग

ज्या नामावरून पुरुष किंवा नर जातीचा निश्चित बोध होतो, त्याला पुल्लिंग म्हणतात. या नामांचा उल्लेख करताना आपण सामान्यतः 'तो' या सर्वनामाचा वापर करतो (उदा. तो घोडा, तो राजा).

Question : 11

निर्जीव वस्तूचे लिंग ठरवताना आपण काय करतो

❶ काल्पनिक नपुंसकत्व लादतो

❷ काल्पनिक पुरुषत्व व स्त्रीत्व लादून त्या वस्तू मागे तो , ती , ते हे शब्द वापरतो

❸ काल्पनिक पुरुषत्व लादतो

❹ काल्पनिक स्त्रीत्व लादतो

निर्जीव वस्तूंना निसर्गतः कोणतेही लिंग नसते. म्हणून मराठी व्याकरणात त्यांच्यावर काल्पनिक पुरुषत्व (तो), स्त्रीत्व (ती) किंवा नपुंसकत्व (ते) लादले जाते आणि त्यानुसार त्यांचे लिंग ठरवले जाते.

Question : 12

व्याकरणदृष्ट्या बरोबर विधान ओळखा ?
1 ) लिंगभेदामुळे नामाच्या रूपात बदल होतो
2 ) वचनभेदामुळे नामाच्या रूपात बदल होतो

❶ फक्त 1 बरोबर

❷ फक्त 2 बरोबर

❸ 1 आणि 2 दोन्ही बरोबर

❹ 1 आणि 2 दोन्ही चूक

नाम हा विकारी शब्द असल्यामुळे लिंग बदलानुसार आणि वचन बदलानुसार त्याच्या रूपात बदल घडून येतो.
• लिंगभेद बदल : मुलगा → मुलगी (रूप बदलले)
• वचनभेद बदल : मुलगा → मुलगे (रूप बदलले)
त्यामुळे दोन्ही विधाने पूर्णतः बरोबर आहेत

Question : 13

नामाच्या रूपावरून स्त्री किंवा मादी जातीचा बोध करून देणाऱ्या शब्दाला काय म्हणतात

❶ पुल्लिंग

❷ स्त्रीलिंग

❸ नपुंसकलिंग

❹ उभयलिंग

ज्या नामावरून स्त्री किंवा मादी जातीचा बोध होतो, त्याला स्त्रीलिंग असे म्हणतात. या नामाच्या सुरुवातीला 'ती' हे सर्वनाम लावून ओळख पटवली जाते (उदा. ती चिमणी, ती मुलगी).

Question : 14

खालीलपैकी कोणता शब्द तिन्ही लिंगात सोयीस्करपणे वापरला जातो . योग्य पर्याय निवडा ?

❶ पोर

❷ वेळ

❸ मुंगूस

❹ बाग

मराठी व्याकरणात 'पोर' हा शब्द तिन्ही लिंगांत वापरता येतो :
• तो पोर (पुल्लिंग - मुलगा)
• ती पोर (स्त्रीलिंग - मुलगी)
• ते पोर (नपुंसकलिंग - मूल)
इतर शब्द : वेळ (पुल्लिंग/स्त्रीलिंग), बाग (पुल्लिंग/स्त्रीलिंग). केवळ 'पोर' हाच तिन्ही लिंगांत बदलतो

Question : 15

खाली दिलेल्या शब्दाच्या यादीतून एकाच अर्थाचे शब्द तीन वेगवेगळ्या लिंगात आढळतात . योग्य पर्याय निवडा ?

❶ देह , काया , शरीर

❷ पुत्र , पोरगा , चिरंजीव

❸ कन्या , बेटी , pोरगी

❹ वाडा , इमारत , झोपडी

देह, काया आणि शरीर या तिन्ही शब्दांचा अर्थ एकच होतो, परंतु त्यांचे व्याकरणिक लिंग वेगवेगळे आहे :
• तो देह (पुल्लिंग)
• ती काया (स्त्रीलिंग)
• ते शरीर (नपुंसकलिंग)

Question : 16

सायली सकाळी लवकर उठते . या वाक्यातील अधोरेखित शब्दाच्या मूळ रूपाचे लिंग ओळखा ?

❶ उभयलिंगी

❷ पुल्लिंगी

❸ नपुंसकलिंगी

❹ स्त्रीलिंगी

'सकाळी' हा शब्द वाक्यात क्रियाविशेषण म्हणून आला असला तरी त्याचे मूळ रूप 'सकाळ' हे नाम आहे. 'सकाळ' या नामाचा उल्लेख करताना आपण 'ती सकाळ' असा करतो, म्हणून याचे मूळ लिंग स्त्रीलिंग आहे.

Question : 17

'जी' या स्त्रीलिंगी सर्वनामाचा विकार होऊन सप्तमीचे विभक्तीयुक्त रूप काय होईल ?

❶ जीत / जित , जिच्यात

❷ जिचा , जिचे , जिच्या

❸ जिला , जीस / जिस

❹ जी

सप्तमी विभक्तीचे प्रत्यय 'त, ई, आ' (अधिकरण दर्शक) आहेत. 'जी' या संबंधी सर्वनामाला सप्तमीचा प्रत्यय लावताना त्याचे सामान्यरूप 'जिच्या' असे होते व त्याला 'त' प्रत्यय जोडून 'जिच्यात' किंवा थेट रूपात 'जीत / जित' असे रूप तयार होते.

Question : 18

क्रियापदातील ई-आख्यात , ऊ-आख्यात आणि ई-लाख्यात यांचे मूळ संस्कृतातील आख्यातप्रत्ययांपासूनच आले असल्याने त्यात -------------- हा गुणधर्म आढळतो

❶ तिन्ही लिंगे समान

❷ फक्त पुल्लिंगात बदल व इतर लिंगे समान

❸ फक्त स्त्रीलिंगात बदल व इतर लिंगे समान

❹ तिन्ही लिंगात बदल संभवतो

मराठी व्याकरणामध्ये संस्कृतमधून आलेल्या ई-आख्यात (उदा. रीतिभूतकाळ - तो/ती/ते खाय), ऊ-आख्यात (ज्ञानादेश/आज्ञा - बसू) आणि ई-लाख्यात (भूतकाळ - तो/ती/ते उठते झाले) या प्रत्ययांमध्ये लिंग बदलानुसार क्रियापदाचे रूप बदलत नाही; ते तिन्ही लिंगांत समान राहते.

Question : 19

खाली दिलेल्या पर्यायी उत्तरातून चुकीची जोडी असलेला पर्याय निवडा ?

❶ पुस्तक - नपुसकलिंगी

❷ घोडा - पुलिंगी

❸ डोंगर - उभयलिंगी

❹ नदी - स्त्रीलिंगी

'डोंगर' या शब्दाचा उल्लेख 'तो डोंगर' असा केला जातो, त्यामुळे डोंगर हा शब्द शुद्ध पुल्लिंगी आहे, उभयलिंगी नाही. म्हणून 'डोंगर - उभयलिंगी' ही जोडी चुकीची (अयोग्य) आहे.

Question : 20

खाली दिलेल्या शब्दाचे लिंग ओळखा - देवघर

❶ पुल्लिंगी

❷ नपुसकलिंगी

❸ स्त्रीलिंगी

❹ उभयलिंगी

मराठीतील सामासिक शब्दांचे लिंग हे नेहमी त्याच्या शेवटच्या शब्दाच्या लिंगावरून ठरते. 'देवघर' या सामासिक शब्दात 'घर' हा शेवटचा शब्द आहे. 'घर' चे लिंग 'ते घर' (नपुंसकलिंगी) आहे, म्हणून 'देवघर' चे लिंग देखील नपुंसकलिंगी ठरेल.

Your Scorecard

Total Questions 0

Solved Question 0

Correct 0

Wrong 0

Final Score :   0 / 0