वाक्याचे प्रकार मराठी व्याकरण
Question : 1
वाक्यातील क्रियापदांच्या रूपावरून नुसताच काळाचा बोध होत असेल तर त्यास कोणते वाक्य म्हणतात
ज्या वाक्यातील क्रियापदाच्या रूपावरून आज्ञा, उपदेश, विनंती, इच्छा इत्यादी गोष्टींचा बोध न होता केवळ काळाचा बोध होतो, त्या वाक्याला स्वार्थी वाक्य म्हणतात. (उदा. 'मी आंबा खाल्ला' यातून फक्त भूतकाळाचा बोध होतो).
Question : 2
मुलांनो , चांगला अभ्यास करा . हे वाक्य कोणत्या प्रकारचे आहे
या वाक्यात 'अभ्यास करा' या क्रियापदाच्या रूपावरून मुलांसोबत संवाद साधताना आज्ञा किंवा उपदेश केल्याचा बोध होतो. म्हणून हे आज्ञार्थी वाक्य आहे.
Question : 3
पुढीलपैकी कोणते वाक्य आज्ञार्थी नाही
'तू अभ्यास करशील ना ?' हे वाक्य शेवटी प्रश्नचिन्ह असल्याने प्रश्नार्थक वाक्य आहे. उर्वरित तिन्ही वाक्यांतून नकारार्थी आज्ञा, उपदेश किंवा थेट आज्ञेचा बोध होतो.
Question : 4
योग्य जोड्या जुळवा
गट - अ
अ) मी आंबा खाल्ला
ब) तुला परीक्षेत यश मिळो
क) हे काय तोच करू जाणे
ड) जर त्याने मदत केली असती तर माझे काम झाले असते
गट - ब
1) आज्ञार्थी वाक्य
2) संकेतार्थी वाक्य
3) स्वार्थी वाक्य
4) विद्यर्थी वाक्य
गट - अ
अ) मी आंबा खाल्ला
ब) तुला परीक्षेत यश मिळो
क) हे काय तोच करू जाणे
ड) जर त्याने मदत केली असती तर माझे काम झाले असते
गट - ब
1) आज्ञार्थी वाक्य
2) संकेतार्थी वाक्य
3) स्वार्थी वाक्य
4) विद्यर्थी वाक्य
प्रत्येक वाक्याचे विश्लेषण पुढीलप्रमाणे आहे:
◾ अ) मी आंबा खाल्ला : केवळ काळाचा बोध (3 - स्वार्थी वाक्य)
◾ ब) तुला परीक्षेत यश मिळो : शुभ इच्छा किंवा आशीर्वाद व्यक्त केला आहे (1 - आज्ञार्थी वाक्य - आशीर्वाद हा आज्ञार्थीचा उपप्रकार ठरतो)
◾ क) हे काय तोच करू जाणे : योग्यता/शक्यतेचा बोध (4 - विध्यर्थी वाक्य)
◾ ड) जर-तर ची रचना : अट दर्शवली आहे (2 - संकेतार्थी वाक्य)
त्यामुळे अचूक पर्याय अ-3, ब-1, क-4, ड-2 हा आहे.
◾ अ) मी आंबा खाल्ला : केवळ काळाचा बोध (3 - स्वार्थी वाक्य)
◾ ब) तुला परीक्षेत यश मिळो : शुभ इच्छा किंवा आशीर्वाद व्यक्त केला आहे (1 - आज्ञार्थी वाक्य - आशीर्वाद हा आज्ञार्थीचा उपप्रकार ठरतो)
◾ क) हे काय तोच करू जाणे : योग्यता/शक्यतेचा बोध (4 - विध्यर्थी वाक्य)
◾ ड) जर-तर ची रचना : अट दर्शवली आहे (2 - संकेतार्थी वाक्य)
त्यामुळे अचूक पर्याय अ-3, ब-1, क-4, ड-2 हा आहे.
Question : 5
वाक्यातील क्रियापदाच्या रूपावरून कर्तव्य, योग्यता, शक्यता, इच्छा इत्यादी गोष्टींचा बोध होत असेल तर त्यास ------------------ वाक्य म्हणतात
ज्या वाक्यातील क्रियापदाच्या रूपावरून कर्तव्य, शक्यता, योग्यता, इच्छा (क्रियापदाच्या शेवटी सहसा वा, वी, वे, व्या प्रत्यय असतात) यांचा बोध होतो, त्यास विध्यर्थी वाक्य म्हणतात.
Question : 6
परीक्षा जवळ आल्यावर तरी विद्यार्थ्यांनी अभ्यास करावा - या वाक्याचा प्रकार ओळखा
वाक्यातील क्रियापद 'करावा' (वा-कारान्त) असून त्यामधून विद्यार्थ्यांच्या कर्तव्याचा किंवा इच्छेचा बोध होतो. त्यामुळे हे विध्यर्थी वाक्य आहे.
Question : 7
खालील वाक्य प्रकार ओळखा - पाऊस पडला असता तर हवेत गारवा आला असता
या वाक्यात 'पाऊस पडला असता' ही अट पूर्ण झाल्यावर 'हवेत गारवा आला असता' हा परिणाम घडला असता, म्हणजेच येथे अट किंवा संकेत (जर-तर चा भाव) दर्शवला आहे. म्हणून हे संकेतार्थी वाक्य आहे.
Question : 8
पुढील नकारार्थी वाक्याचे अचूक होकारार्थी वाक्य तयार करा - अपमान केल्यास कुणाला राग येत नाही
नकारार्थीचे होकारार्थी करताना वाक्याचा मूळ अर्थ बदलू नये. 'कुणाला राग येत नाही' याचा अर्थ 'प्रत्येकाला राग येतोच' असा होतो. म्हणून 'अपमान केल्यास प्रत्येकाला राग येतोच' हा अगदी अचूक आणि अर्थ राखणारा पर्याय आहे.
Question : 9
वाक्यर्थ ओळखा - ' वाचाल तर वाचाल '
'वाचाल तर वाचाल' या सुप्रसिद्ध वाक्याचा अर्थ असा आहे की, जर तुम्ही खूप वाचन केले (ज्ञान मिळवले), तरच तुम्ही या जगात प्रगती करून टिकून राहाल (वाचाल). त्यामुळे 'खूप वाचा, आयुष्यात उपयोगी पडेल' हा या वाक्याचा अचूक गर्भितार्थ आहे.
Question : 10
खाली दिलेल्या वाक्यातून केवल वाक्य नसलेले वाक्य ओळखा
'राधाने डबा पाठवला तेव्हा त्यात गोड पदार्थ होते' या वाक्यात 'तेव्हा' या कालदर्शक उभयान्वयी अव्ययाचा वापर करून दोन विधाने जोडली आहेत. हे एक मिश्र वाक्य आहे, त्यामुळे ते केवल वाक्य नाही. इतर तिन्ही विधानांमध्ये एकच उद्देश व एकच विधेय (केवल वाक्य) आहे.
Question : 11
आम्ही जातो आमुच्या गावा . हे वाक्य कोणत्या प्रकारात मोडते
या वाक्यात एकच मुख्य उद्देश (आम्ही) आणि एकच मुख्य विधेय/क्रियापद (जातो) आहे. ज्या वाक्यात एकच विधान असते, त्याला केवल वाक्य म्हणतात.
Question : 12
तानाजी लढता लढता मेला . हे वाक्य कोणत्या प्रकारचे आहे
या वाक्यात 'तानाजी' हा एकच उद्देश असून 'मेला' हे एकच मुख्य क्रियापद आहे. रचनेच्या दृष्टीने हे एक स्वतंत्र आणि सरळ वाक्य असल्याने ते केवल वाक्य आहे.
Question : 13
पुढीलपैकी केवल वाक्य कोणते
दिलेले तिन्ही पर्याय स्वतंत्र व साधी विधाने आहेत, ज्यांमध्ये कोणतीही उभयान्वयी अव्यये वापरलेली नाहीत. प्रत्येक वाक्यात एकच उद्देश व विधेय असल्याने वरील सर्व वाक्य केवल वाक्य आहेत
Question : 14
दोन किंवा अधिक वाक्य प्रधानत्वसूचक उभयान्वयी अव्ययांनी जोडली जातात तेव्हा ------------
जेव्हा दोन स्वतंत्र किंवा प्रधान वाक्ये प्रधानत्वसूचक उभयान्वयी अव्ययांनी (आणि, व, किंवा, पण, परंतु, म्हणून इत्यादी) जोडली जातात, तेव्हा तयार होणाऱ्या अखंड वाक्याला संयुक्त वाक्य म्हणतात.
Question : 15
संयुक्त वाक्य ओळखा
'लोक आपली स्तुती करोत' आणि 'लोक आपली निंदा करोत' ही दोन स्वतंत्र वाक्ये 'किंवा' या विकल्पबोधक प्रधानत्वसूचक उभयान्वयी अव्ययाने जोडली गेली आहेत. त्यामुळे पर्याय 3 हे अचूक संयुक्त वाक्य आहे.
Question : 16
तो पडला आणि रडू लागला - दिलेल्या वाक्याचा प्रकार ओळखा
'तो पडला' व 'रडू लागला' ही दोन प्रधान वाक्ये 'आणि' या समुच्चयबोधक उभयान्वयी अव्ययाने जोडलेली आहेत, म्हणून हे संयुक्त वाक्य आहे.
Question : 17
विजा चमकू लागल्या आणि पावसाला सुरुवात झाली . या संयुक्त वाक्याचा प्रकार कोणता
या वाक्यात 'आणि' हे अव्यय दोन घटनांचा मिलाफ किंवा एकत्र गोळा करण्याचा भाव दर्शवते. दोन विधानांना केवळ एकत्र जोडणाऱ्या अव्ययांना समुच्चयबोधक संयुक्त वाक्य म्हणतात.
Question : 18
मी रोज सकाळी पहाटे उठतो व एक तासभर शाळेचा अभ्यास करतो . हा वाक्य प्रकार कोणता
येथे 'मी रोज सकाळी पहाटे उठतो' आणि 'एक तासभर शाळेचा अभ्यास करतो' ही दोन समान दर्जाची वाक्ये 'व' या समुच्चयबोधक अव्ययाने जोडलेली असल्याने हे संयुक्त वाक्य ठरते.
Question : 19
तू जेथे गेला होतास तेथेच तो सुद्धा गेला आहे - या वाक्याचा प्रकार ओळखा
या वाक्यात 'जेथे-तेथे' या संबंधी क्रियाविशेषणांची जोडी वापरण्यात आली आहे. एक मुख्य वाक्य व एक गौण वाक्य जेव्हा स्वरूप/काल/स्थल दर्शवणाऱ्या उभयान्वयी अव्ययांनी जोडले जाते, तेव्हा ते मिश्र वाक्य असते.
Question : 20
गर्जेल तो पडेल काय ! हे वाक्य कोणत्या प्रकारात मोडते
'जो गर्जेल तो पडेल काय' असा यातील मूळ भाव असून, येथे 'जो-तो' चा लोप झालेला आहे. संबंधी सर्वनामांनी जोडलेली किंवा जोडली जाणारी वाक्ये ही मिश्र वाक्य या प्रकारात मोडतात.
Question : 21
जब्हा तू जन्माला आलास तेव्हा भरपूर पाऊस पडत होता - या वाक्याचा प्रकार ओळखा
या मिश्र वाक्यात 'जेव्हा-तेव्हा' या उभयान्वयी अव्ययांद्वारे मुख्य क्रियेची वेळ किंवा काळ दर्शवला आहे. म्हणूनच हे गौण वाक्य मुख्य वाक्याचे कालवाचक क्रियाविशेषण वाक्य म्हणून काम करते.
Question : 22
गोठ्यात गाय हंबरते - हे विधान वाक्याच्या कोणत्या प्रकारातील आहे
ज्या वाक्यात केवळ एक सरळ विधान केलेले असते, त्याला विधानार्थी वाक्य म्हणतात. या वाक्यात 'गोठ्यात गाय हंबरते' हे साधे विधान आहे.
Question : 23
माझे वडील आज परगावी गेले - या वाक्याचा प्रकार कोणता
हे वाक्य केवळ माहिती देणारे एक साधे विधान आहे. यात कोणतीही आज्ञा, प्रश्न किंवा नकार नाही, म्हणून हे विधानार्थी वाक्य आहे.
Question : 24
कठीण समय येता कोण कामास येतो ? या वाक्याचा प्रकार ओळखा
या वाक्याच्या शेवटी प्रश्नचिन्ह (?) असून 'कोण कामास येतो' याद्वारे प्रश्न विचारण्यात आला आहे, म्हणून हे सहजपणे प्रश्नार्थक वाक्य ठरते.
Question : 25
पुढील वाक्य प्रश्नार्थक बनवा → फक्त भारतीय संघच अजिंक्य आहे
होकारार्थी विधानाचे प्रश्नार्थक करताना अर्थ बदलू नये. 'फक्त भारतीय संघच अजिंक्य आहे' याचा अचूक प्रश्नार्थक पर्याय म्हणजे 'भारतीय संघाशिवाय दुसरा कोणता संघ अजिंक्य आहे ?' (उत्तर मिळते: कोणताही नाही, फक्त भारतीय संघ). यामुळे अर्थाचे जतन अगदी योग्य पद्धतीने होते.
Your Scorecard
Total Questions
0
Solved Question
0
Correct
0
Wrong
0
Final Score : 0 / 0