वर्णमाला मराठी व्याकरण प्रश्न
Question : 1
क्ष आणि ज्ञ ही ......... आहेत
📝 स्पष्टीकरण : क्ष (क् + ष + अ) आणि ज्ञ (द् + न् + य + अ) ही जोडाक्षरे आहेत.
ज्या वर्णांमध्ये दोन किंवा अधिक व्यंजने एकत्र येऊन शेवटी त्यात स्वर मिसळतो, त्यांना जोडाक्षरे म्हणतात.
ज्या वर्णांमध्ये दोन किंवा अधिक व्यंजने एकत्र येऊन शेवटी त्यात स्वर मिसळतो, त्यांना जोडाक्षरे म्हणतात.
Question : 2
खालील व्यंजन गटातील महाप्राण व्यंजनांचा गट ओळखा
📝 स्पष्टीकरण : मराठीत 'ह्' या वर्णाचा उच्चार करताना फुफ्फुसातील हवा तोंडावाटे जोराने बाहेर फेकली जाते, म्हणून त्याला महाप्राण म्हणतात.
वर्णमालेतील 14 व्यंजनांमध्ये 'ह' ची छटा असते, त्यांना महाप्राण व्यंजने म्हणतात. यामध्ये प्रत्येक वर्गातील दुसरे आणि चौथे व्यंजन (उदा. ख्, घ्, छ्, झ्) महाप्राण असते.
वर्णमालेतील 14 व्यंजनांमध्ये 'ह' ची छटा असते, त्यांना महाप्राण व्यंजने म्हणतात. यामध्ये प्रत्येक वर्गातील दुसरे आणि चौथे व्यंजन (उदा. ख्, घ्, छ्, झ्) महाप्राण असते.
Question : 3
खालीलपैकी ओष्ठ्य असलेले कठोर व्यंजन कोणते
📝 स्पष्टीकरण : 'प' वर्गातील (प्, फ्, ब्, भ्, म्) वर्णांचा उच्चार ओठांच्या सहाय्याने होतो, म्हणून त्यांना ओष्ठ्य वर्ण म्हणतात.
यापैकी प्रत्येक वर्गातील पहिले दोन वर्ण कठोर व्यंजने असतात. त्यामुळे 'प्' आणि 'फ' ही ओष्ठ्य कठोर व्यंजने आहेत.
यापैकी प्रत्येक वर्गातील पहिले दोन वर्ण कठोर व्यंजने असतात. त्यामुळे 'प्' आणि 'फ' ही ओष्ठ्य कठोर व्यंजने आहेत.
Question : 4
' क् ख् ग् घ् ङ् ह् अः ' ही सात व्यंजने ......... आहेत
📝 स्पष्टीकरण : 'क', 'ख', 'ग', 'घ', 'ङ', आणि 'ह' या वर्णांचा उच्चार प्रामुख्याने कंठामधून (गळ्यातून) होतो.
म्हणून या वर्णांना कंठ्य वर्ण असे म्हणतात.
म्हणून या वर्णांना कंठ्य वर्ण असे म्हणतात.
Question : 5
ज्या अक्षरात दोन किंवा अधिक व्यंजने प्रथम एकत्र येऊन शेवटी त्यात एक स्वर मिसळतो त्यास काय म्हणतात
📝 स्पष्टीकरण : जोडाक्षर म्हणजे अशी रचना ज्यामध्ये दोन किंवा अधिक व्यंजने प्रथम एकत्र येतात आणि शेवटी त्यात एक स्वर मिसळतो.
सूत्र: व्यंजन + व्यंजन + स्वर = जोडाक्षर.
सूत्र: व्यंजन + व्यंजन + स्वर = जोडाक्षर.
Question : 6
ऋ हा स्वर खालीलपैकी कोणत्या प्रकाराचा आहे
📝 स्पष्टीकरण : 'ऋ' या स्वराचा उच्चार करताना जिभेचा शेंडा वरच्या टाळूला (मूर्धा) स्पर्श करतो.
त्यामुळे या स्वराला मूर्धन्य स्वर असे म्हटले जाते. ट-वर्गातील वर्ण देखील मूर्धन्य असतात.
त्यामुळे या स्वराला मूर्धन्य स्वर असे म्हटले जाते. ट-वर्गातील वर्ण देखील मूर्धन्य असतात.
Question : 7
विसर्ग ( अः ) हा एक ......... वर्ण आहे
📝 स्पष्टीकरण : विसर्ग (अ:) चा उच्चार करताना कंठावर जोर दिला जातो, आणि त्याचा उच्चार काहीसा 'ह' सारखा निघतो.
त्यामुळे विसर्ग हा कंठ्य वर्ण प्रकारात मोडतो.
त्यामुळे विसर्ग हा कंठ्य वर्ण प्रकारात मोडतो.
Question : 8
महाप्राण म्हणून पुढीलपैकी कोणती व्यंजने ओळखली जातात
📝 स्पष्टीकरण : मराठी व्याकरणामध्ये ज्या वर्णांचा उच्चार करताना फुफ्फुसातील हवा तोंडावाटे जोरात बाहेर फेकली जाते आणि ज्यात प्रामुख्याने 'ह' च्या उच्चाराची छटा जाणवते, त्यांना महाप्राण म्हणतात.
Question : 9
खालीलपैकी कोणता वर्ण कंपित वर्ण आहे
📝 स्पष्टीकरण : 'र्' (र) हा वर्ण उच्चारताना जिभेच्या शेंड्याचा कंपन (थरथराट) होतो.
म्हणून या वर्णाला मराठीत कंपित वर्ण किंवा प्रकंपित वर्ण म्हणतात.
म्हणून या वर्णाला मराठीत कंपित वर्ण किंवा प्रकंपित वर्ण म्हणतात.
Question : 10
खालील व्यंजन गटातील ' तालव्य ' चा गट ओळखा
📝 स्पष्टीकरण : 'च' वर्गातील व्यंजने म्हणजेच च्, छ्, ज्, झ्, ञ्, य, श यांचा उच्चार करताना जिभेचे पाrequest टाळूला (तालू) स्पर्श करते.
त्यामुळे या गटाला तालव्य वर्ण असे म्हणतात.
त्यामुळे या गटाला तालव्य वर्ण असे म्हणतात.
Question : 11
खालीलपैकी कोणता अर्धस्वर तालव्य आहे
📝 स्पष्टीकरण : 'य्' हा अर्धस्वर तालव्य आहे, कारण त्याचा उच्चार स्थान आणि पद्धत ही 'इ' किंवा 'ई' या तालव्य स्वरांसारखीच असते.
Question : 12
' ञ् ' हे अनुनासिक कोणत्या उच्चारण प्रकारातील आहे
📝 स्पष्टीकरण : 'ञ्' हे अनुनासिक 'च' वर्गातील पाचवे अक्षर आहे.
'च' वर्ग हा पूर्णपणे टाळूवरून उच्चारला जात असल्याने 'ञ्' चा उच्चारण प्रकार देखील तालव्य आहे.
'च' वर्ग हा पूर्णपणे टाळूवरून उच्चारला जात असल्याने 'ञ्' चा उच्चारण प्रकार देखील तालव्य आहे.
Question : 13
पुढीलपैकी ' वर्त्स्य ध्वनी ' कोणाला म्हणतात
📝 स्पष्टीकरण : दंततालव्य वर्णांनाच व्याकरणामध्ये 'वर्त्स्य ध्वनी' असे म्हणतात.
याच्या उच्चारात जिभेचा शेंडा दाताच्या मुळांच्या किंचित वरच्या भागाला (वर्त्स्य) स्पर्श करतो (उदा. च, छ, ज, झ यांचा अ-कारयुक्त उच्चार).
याच्या उच्चारात जिभेचा शेंडा दाताच्या मुळांच्या किंचित वरच्या भागाला (वर्त्स्य) स्पर्श करतो (उदा. च, छ, ज, झ यांचा अ-कारयुक्त उच्चार).
Question : 14
ज्या अक्षरात दोन किंवा अधिक व्यंजने प्रथम एकत्र येऊन शेवटी त्यात एक स्वर मिसळतो त्यास काय म्हणतात
📝 स्पष्टीकरण : दोन किंवा अधिक व्यंजने एकत्र येऊन शेवटी त्यात स्वर मिसळल्यास जोडाक्षर तयार होते. उद - म् + ह् + अ = म्ह
टीप : जर केवळ दोन व्यंजने एकत्र आली आणि त्यात स्वर मिसळला नाही, तर त्याला संयुक्त व्यंजन म्हणतात. उदा - च् + छ् = च्छ्
टीप : जर केवळ दोन व्यंजने एकत्र आली आणि त्यात स्वर मिसळला नाही, तर त्याला संयुक्त व्यंजन म्हणतात. उदा - च् + छ् = च्छ्
Question : 15
पुढील स्वर जोड्यातून सजातीय स्वर जोडी ओळखा ?
📝 स्पष्टीकरण : एकाच उच्चारस्थानातून निघणाऱ्या स्वरांना सजातीय स्वर म्हणतात. 'उ - ऊ' ही जोडी एकाच ओष्ठ्य स्थानातून निघते, म्हणून ती सजातीय आहे.
इतर पर्याय (अ-ई, इ-ए) हे वेगवेगळ्या स्थानांतून निघत असल्याने विजातीय स्वर आहेत.
इतर पर्याय (अ-ई, इ-ए) हे वेगवेगळ्या स्थानांतून निघत असल्याने विजातीय स्वर आहेत.
Question : 16
ऱ्हस्व स्वराऐवजी दीर्घ स्वराचा उच्चार केल्यास ......... फरक पडण्याचा संभव असतो
📝 स्पष्टीकरण : मराठीत ऱ्हस्व आणि दीर्घ उच्चारामुळे शब्दांच्या अर्थात मोठा बदल होऊ शकतो.
उदा. दिन (ऱ्हस्व इ) म्हणजे 'दिवस' आणि दीन (दीर्घ ई) म्हणजे 'गरीब'
उदा. दिन (ऱ्हस्व इ) म्हणजे 'दिवस' आणि दीन (दीर्घ ई) म्हणजे 'गरीब'
Question : 17
' ऌ ' हा स्वर खालीलपैकी कोणत्या प्रकाराचा आहे
📝 स्पष्टीकरण : 'ऌ' या स्वराचा उच्चार करताना जिभेचे टोक वरच्या दातांच्या मागील भागाला स्पर्श करते.
म्हणून या स्वराला दंत्य स्वर असे म्हणतात. आधुनिक मराठीत हा स्वर लुप्त होत चालला असून फक्त 'क्लृप्ती' या शब्दात वापरला जातो.
म्हणून या स्वराला दंत्य स्वर असे म्हणतात. आधुनिक मराठीत हा स्वर लुप्त होत चालला असून फक्त 'क्लृप्ती' या शब्दात वापरला जातो.
Question : 18
' म् ' हे अनुनासिक कोणत्या उच्चारण प्रकारातील आहे
📝 स्पष्टीकरण : 'म्' हे अनुनासिक 'प' वर्गातील (प्, फ्, ब्, भ्, म्) आहे.
या वर्गाचा उच्चार ओठांच्या मदतीने होत असल्यामुळे ते औष्ठ्य (ओष्ठ्य) उच्चार प्रकारात मोडते.
या वर्गाचा उच्चार ओठांच्या मदतीने होत असल्यामुळे ते औष्ठ्य (ओष्ठ्य) उच्चार प्रकारात मोडते.
Question : 19
दंततालव्य वर्ण असणाऱ्या शब्दाचा पर्याय ओळखा
📝 स्पष्टीकरण : 'च, छ, ज, झ' यांचा उच्चार जेव्हा 'अ' कारयुक्त (उदा. ज + अ = ज) होतो, तेव्हा त्याला दंततालव्य म्हणतात.
'जावई' या शब्दात 'ज' चा उच्चार 'झावई' किंवा तालव्य न होता 'अ' युक्त दंततालव्य पद्धतीने होतो.
'जावई' या शब्दात 'ज' चा उच्चार 'झावई' किंवा तालव्य न होता 'अ' युक्त दंततालव्य पद्धतीने होतो.
Question : 20
आधुनिक वर्णमालेत शेवटी स्वतंत्र उभा दंड असणारी व्यंजने किती आहेत
📝 स्पष्टीकरण : मराठी वर्णमालेत चिन्हांच्या रचनेनुसार विविध गट पडतात. त्यापैकी शेवटी स्वतंत्र उभा दंड असणारी एकूण तीन व्यंजने आहेत, ती म्हणजे: ग्, ण्, श्.
Question : 21
कोणत्या वर्णाचा उच्चार करताना फुफुसातील हवा एकदम बाहेर फेकली जाते
📝 स्पष्टीकरण : 'ह' (ह्) या वर्णाचा उच्चार करताना फुफ्फुसातील हवा तोंडावाटे एकदम वेगाने बाहेर फेकली जाते.
या वैशिष्ट्यामुळे त्याला मुख्य महाप्राण वर्ण मानले जाते.
या वैशिष्ट्यामुळे त्याला मुख्य महाप्राण वर्ण मानले जाते.
Question : 22
पुढीलपैकी महाप्राण व्यंजन ओळखा
📝 स्पष्टीकरण : मराठी व्याकरणानुसार 'ह' हा मूळ आणि मुख्य महाप्राण व्यंजन आहे. एकूण 14 महाप्राण व्यंजनांमध्ये 'ह' चा समावेश अग्रक्रमाने होतो.
Question : 23
मराठी वर्णमालेत किती अर्ध स्वर आहेत
📝 स्पष्टीकरण : मराठी वर्णमालेत एकूण चार अर्धस्वर आहेत. ते म्हणजे य्, र्, ल्, व्.
यांचा उच्चार अनुक्रमे इ, ऋ, ऌ, उ या स्वरांच्या उच्चारासारखा होतो, म्हणून त्यांना अंतस्थ किंवा अर्धस्वर म्हणतात.
यांचा उच्चार अनुक्रमे इ, ऋ, ऌ, उ या स्वरांच्या उच्चारासारखा होतो, म्हणून त्यांना अंतस्थ किंवा अर्धस्वर म्हणतात.
Question : 24
उच्चारभेदानुसार य्, व्, र्, ल् या वर्णांना काय म्हणतात
📝 स्पष्टीकरण : य्, र्, ल्, व् या व्यंजनांची उच्चारस्थाने स्वरांच्या अतिशय जवळची असल्यामुळे त्यांना अर्धस्वर म्हटले जाते. संधी नियमांमध्ये यांचा मोठ्या प्रमाणावर उपयोग होतो (उदा. यणादेश).
Question : 25
य् , र् , ल् , व् यांची उच्चार स्थाने अनुक्रमे ......... या स्वरांच्या उच्चारस्थानांसारखी आहेत
📝 स्पष्टीकरण : अर्धस्वरांचे उच्चारानुक्रम खालील स्वरांशी साधर्म्य दाखवतात:
य् = इ (तालव्य)
र = ऋ (मूर्धन्य)
ल् = ऌ (दंत्य)
व् = उ (ओष्ठ्य)
त्यामुळे योग्य क्रम इ, उ, ऋ, ऌ असा आहे.
य् = इ (तालव्य)
र = ऋ (मूर्धन्य)
ल् = ऌ (दंत्य)
व् = उ (ओष्ठ्य)
त्यामुळे योग्य क्रम इ, उ, ऋ, ऌ असा आहे.
Your Scorecard
Total Questions
0
Solved Question
0
Correct
0
Wrong
0
Final Score : 0 / 0
🔊 महत्त्वाची सूचना : जर तुम्हाला या प्रश्नसंचामध्ये काही त्रुटी आढळल्या असतील किंवा एखाद्या प्रश्नाचे उत्तर चुकीचे दिले आहे, असे वाटत असल्यास, आम्हाला चुकीच्या प्रश्न क्रमांकासह योग्य उत्तर कमेंट करा
🌐 दररोज नवनवीन प्रश्नसंच सोडविण्यासाठी MPSC Battle या संकेतस्थळाला दररोज आवश्य भेट द्या