मराठ भाषेचा उगम व व्याकरण
Question : 1
बोलणारा व ऐकणारा यांना जोडणारा पूल म्हणजे ----------------
भाषा हे आपल्या मनातील विचार, भावना, आणि अनुभव व्यक्त करण्याचे मुख्य साधन आहे.
हे बोलणारा आणि ऐकणारा यांना परस्परांशी जोडणारा एक महत्त्वाचा पूल मानला जातो.
हे बोलणारा आणि ऐकणारा यांना परस्परांशी जोडणारा एक महत्त्वाचा पूल मानला जातो.
Question : 2
ठराविक क्रमाने आलेल्या अक्षरांच्या समूहाला काही अर्थ प्राप्त होत असेल तर त्यास ------------- म्हणतात
जेव्हा अक्षरे ठराविक क्रमाने येतात आणि त्यांना एक विशिष्ट अर्थ प्राप्त होतो, तेव्हा त्या समूहाला शब्द असे म्हणतात.
उदा. क + म + ळ = कमळ (हा एक अर्थपूर्ण शब्द आहे).
उदा. क + म + ळ = कमळ (हा एक अर्थपूर्ण शब्द आहे).
Question : 3
भाषा हा शब्द कोणत्या संस्कृत धातूवरून आलेला आहे ?
भाषा हा शब्द मूळ संस्कृत धातू "भाष्" यावरून तयार झाला आहे.
याचा अर्थ बोलणे किंवा बोलण्याचा व्यापार करणे असा होतो.
याचा अर्थ बोलणे किंवा बोलण्याचा व्यापार करणे असा होतो.
Question : 4
मराठी भाषेतील पहिला शिलालेख इसवी सन 983 मध्ये कोठे सापडला ?
मराठी भाषेतील पहिला महत्त्वाचा आणि सुप्रसिद्ध शिलालेख कर्नाटक राज्यातील श्रवणबेळगोळ येथे सापडला
◾ स्थान : श्रवणबेळगोळ येथील विंध्यगिरी पर्वतावर असलेल्या बाहुबलीच्या (गोमटेश्वर) भव्य मूर्तीच्या चरणाशी हा शिलालेख कोरलेला आहे
◾ काळ : हा शिलालेख साधारणपणे इसवी सन 983 च्या सुमारास कोरला गेल्याचे मानले जाते
◾ मजकूर : या शिलालेखात "श्रीचामुंडराये करवियले" (मराठीत: श्री चामुंडरायाने करून घेतले) असे वाक्य कोरलेले आहे
◾ महत्त्व : हा शिलालेख मराठी भाषेच्या प्राचीनत्वाचा एक भक्कम पुरावा मानला जातो
चामुंडराय हे गंग घराण्यातील राजाचे प्रधान आणि सेनापती होते, ज्यांनी गोमटेश्वराची ही मूर्ती तयार करून घेतली होती
👉 लक्षात ठेवा :
जरी श्रवणबेळगोळचा शिलालेख 'पहिले' मानले जात असले, तरी संशोधनानुसार अक्षी (रायगड/कुलाबा) येथील शिलालेख हा त्याहून जुना शके 934 (इ.स. 1012 चा मानला गेलेला) असल्याचे काही पुरावे समोर आले आहेत
मात्र , शैक्षणिक आणि ऐतिहासिक संदर्भांमध्ये आजही श्रवणबेळगोळच्या शिलालेखाचा उल्लेख मराठीतील आद्य शिलालेख म्हणून प्रामुख्याने केला जातो
◾ स्थान : श्रवणबेळगोळ येथील विंध्यगिरी पर्वतावर असलेल्या बाहुबलीच्या (गोमटेश्वर) भव्य मूर्तीच्या चरणाशी हा शिलालेख कोरलेला आहे
◾ काळ : हा शिलालेख साधारणपणे इसवी सन 983 च्या सुमारास कोरला गेल्याचे मानले जाते
◾ मजकूर : या शिलालेखात "श्रीचामुंडराये करवियले" (मराठीत: श्री चामुंडरायाने करून घेतले) असे वाक्य कोरलेले आहे
◾ महत्त्व : हा शिलालेख मराठी भाषेच्या प्राचीनत्वाचा एक भक्कम पुरावा मानला जातो
चामुंडराय हे गंग घराण्यातील राजाचे प्रधान आणि सेनापती होते, ज्यांनी गोमटेश्वराची ही मूर्ती तयार करून घेतली होती
👉 लक्षात ठेवा :
जरी श्रवणबेळगोळचा शिलालेख 'पहिले' मानले जात असले, तरी संशोधनानुसार अक्षी (रायगड/कुलाबा) येथील शिलालेख हा त्याहून जुना शके 934 (इ.स. 1012 चा मानला गेलेला) असल्याचे काही पुरावे समोर आले आहेत
मात्र , शैक्षणिक आणि ऐतिहासिक संदर्भांमध्ये आजही श्रवणबेळगोळच्या शिलालेखाचा उल्लेख मराठीतील आद्य शिलालेख म्हणून प्रामुख्याने केला जातो
Question : 5
भारतीय संविधानाने खालीलपैकी कोणत्या भाषेला राष्ट्रभाषेचा दर्जा दिलेला आहे ?
भारतीय संविधानाने कोणत्याही भाषेला राष्ट्रभाषा म्हणून घोषित केलेले नाही.
संविधानाच्या कलम 343 नुसार हिंदी ही भारताची राजभाषा आहे, तर इंग्रजी ही सहाय्यक राजभाषा आहे
संविधानाच्या कलम 343 नुसार हिंदी ही भारताची राजभाषा आहे, तर इंग्रजी ही सहाय्यक राजभाषा आहे
Question : 6
आर्यन गटातील भाषेमध्ये खालीलपैकी कोणत्या भाषेचा समावेश करण्यात आलेला नाही ?
भारतातील भाषांचे प्रमुख दोन गट पडतात: इंडो-आर्यन गट आणि द्रविडीयन गट.
पाली, गुजराती, बंगाली, मराठी, हिंदी या भाषा इंडो-आर्यन गटातील आहेत. तर कानडी (कन्नड) ही भाषा द्रविडीयन भाषा गटातील आहे, त्यामुळे तिचा समावेश आर्यन गटात होत नाही.
पाली, गुजराती, बंगाली, मराठी, हिंदी या भाषा इंडो-आर्यन गटातील आहेत. तर कानडी (कन्नड) ही भाषा द्रविडीयन भाषा गटातील आहे, त्यामुळे तिचा समावेश आर्यन गटात होत नाही.
Question : 7
कोणत्या भाषा भारतातील सर्वात जुन्या भाषा मानल्या जातात ?
भारतामध्ये संस्कृत (इंडो-आर्यन गटातील) आणि तमिळ (द्रविडीयन गटातील) या दोन भाषा अत्यंत प्राचीन आणि सर्वात जुन्या भाषा मानल्या जातात.
या दोन्ही भाषांना केंद्र सरकारने अभिजात भाषेचा दर्जा देखील दिलेला आहे.
या दोन्ही भाषांना केंद्र सरकारने अभिजात भाषेचा दर्जा देखील दिलेला आहे.
Question : 8
घटनेच्या कोणत्या कलमानुसार राष्ट्रपती भाषा आयोगाची स्थापना करतात ?
भारतीय संविधानाच्या कलम 344 अन्वये राष्ट्रपतींना राजभाषा आयोग स्थापन करण्याचा अधिकार दिलेला आहे.
संविधान लागू झाल्यापासून 5 वर्षांनी आणि त्यानंतर दर 10 वर्षांनी असा आयोग स्थापन करण्याची तरतूद आहे.
संविधान लागू झाल्यापासून 5 वर्षांनी आणि त्यानंतर दर 10 वर्षांनी असा आयोग स्थापन करण्याची तरतूद आहे.
Question : 9
कोणाच्या अध्यक्षतेखाली पहिला राजभाषा आयोग स्थापन करण्यात आला होता ?
भारताचा पहिला राजभाषा आयोग बी. जी. खेर (बाळासाहेब गंगाधर खेर) यांच्या अध्यक्षतेखाली स्थापन करण्यात आला होता.
त्यांना पहिल्या राजभाषा आयोगाचे अध्यक्ष म्हणून नियुक्त केले गेले होते.
त्यांना पहिल्या राजभाषा आयोगाचे अध्यक्ष म्हणून नियुक्त केले गेले होते.
Question : 10
पहिला राजभाषा आयोग कधी स्थापन करण्यात आला ?
भारताचे तत्कालीन राष्ट्रपती डॉ. राजेंद्र प्रसाद यांनी 7 जून 1955 रोजी पहिल्या राजभाषा आयोगाची स्थापना केली होती.
या आयोगाने आपला अहवाल 1956 मध्ये सादर केला होता.
या आयोगाने आपला अहवाल 1956 मध्ये सादर केला होता.
Question : 11
मराठी भाषेचे लेखन आपण कोणत्या लिपीत करतो ?
मराठी भाषेचे लेखन आपण देवनागरी लिपीत करतो.
देवनागरी लिपी ही डावीकडून उजवीकडे लिहिली जाते आणि अक्षरांवर शिरोरेखा दिली जाते.
देवनागरी लिपी ही डावीकडून उजवीकडे लिहिली जाते आणि अक्षरांवर शिरोरेखा दिली जाते.
Question : 12
देवनागरी लिपीला खालीलपैकी कोणत्या नावाने संबोधले जाते ?
देवनागरी लिपीला प्रामुख्याने बाळबोध लिपी म्हणून ओळखले जाते.
ही लिपी सुटसुटीत आणि सहज समजणारी असल्याने तिला बाळबोध असे म्हटले जाते.
ही लिपी सुटसुटीत आणि सहज समजणारी असल्याने तिला बाळबोध असे म्हटले जाते.
Question : 13
खालीलपैकी कोणत्या भाषेची लिपी देवनागरी नाही ?
संस्कृत, मराठी आणि हिंदी या भाषा देवनागरी लिपीत लिहितात.
परंतु, उर्दू भाषा ही प्रामुख्याने नस्तालीक लिपीमध्ये (फारसी-अरबीचे संमिश्र रूप) लिहिली जाते, जी उजवीकडून डावीकडे लिहितात. त्यामुळे उर्दूची लिपी देवनागरी नाही.
परंतु, उर्दू भाषा ही प्रामुख्याने नस्तालीक लिपीमध्ये (फारसी-अरबीचे संमिश्र रूप) लिहिली जाते, जी उजवीकडून डावीकडे लिहितात. त्यामुळे उर्दूची लिपी देवनागरी नाही.
Question : 14
खालीलपैकी कोणत्या भाषेची लिपी देवनागरी आहे ?
संस्कृत, हिंदी आणि मराठी या सर्व भाषा आपले लेखन करण्यासाठी देवनागरी लिपीचा वापर करतात.
याशिवाय नेपाली आणि कोंकणी भाषा देखील देवनागरी लिपीतच लिहिल्या जातात.
याशिवाय नेपाली आणि कोंकणी भाषा देखील देवनागरी लिपीतच लिहिल्या जातात.
Question : 15
लिपी चा शोध लागल्याने आपल्याला काय शक्य झाले आहे ?
लिपीच्या शोधाने मानवाला आपले विचार, इतिहास आणि ज्ञान कायमस्वरूपी जतन करण्यासाठी लेखन करणे शक्य झाले.
लिपी नसती तर भाषा लिखित स्वरूपात टिकून राहिली नसती.
लिपी नसती तर भाषा लिखित स्वरूपात टिकून राहिली नसती.
Question : 16
मराठी भाषा खालील पैकी कोणत्या भाषांपासून विकसित झाली आहे ?
मराठी भाषेची जननी संस्कृत मानली जाते.
मराठीचा विकास प्रामुख्याने संस्कृत आणि प्राकृत (महाराष्ट्री प्राकृत) या प्राचीन भाषांमधून झालेला आहे.
मराठीचा विकास प्रामुख्याने संस्कृत आणि प्राकृत (महाराष्ट्री प्राकृत) या प्राचीन भाषांमधून झालेला आहे.
Question : 17
कोणत्या लिपीला बाळबोध लिपी असे म्हटले जाते ?
देवनागरी लिपीलाच बाळबोध लिपी असे म्हणतात.
महाराष्ट्रात मराठी लिहिण्यासाठी वापरली जाणारी देवनागरी ही अगदी लहान मुलांनाही सहज समजेल (बाळ-बोध) अशा स्वरूपाची असल्याने हे नाव पडले.
महाराष्ट्रात मराठी लिहिण्यासाठी वापरली जाणारी देवनागरी ही अगदी लहान मुलांनाही सहज समजेल (बाळ-बोध) अशा स्वरूपाची असल्याने हे नाव पडले.
Question : 18
भारत सरकारने आतापर्यंत किती भाषांना अभिजात भाषांचा दर्जा दिलेला आहे ?
भारत सरकारने आतापर्यंत एकूण 11 भाषांना अभिजात भाषांचा दर्जा दिलेला आहे.
महत्त्वाचा इतिहास : 2024 पूर्वी भारतात केवळ 6 अभिजात भाषा होत्या (तमिळ, संस्कृत, कन्नड, तेलगू, मल्याळम, उडिया).
परंतु 4 ऑक्टोबर 2024 रोजी केंद्रीय मंत्रिमंडळाने नवीन 5 भाषांना हा दर्जा दिला. त्या भाषा म्हणजे: मराठी, पाली, प्राकृत, आसामी आणि बंगाली.
यामुळे सध्या भारतातील एकूण अभिजात भाषांची संख्या 11 झाली आहे.
महत्त्वाचा इतिहास : 2024 पूर्वी भारतात केवळ 6 अभिजात भाषा होत्या (तमिळ, संस्कृत, कन्नड, तेलगू, मल्याळम, उडिया).
परंतु 4 ऑक्टोबर 2024 रोजी केंद्रीय मंत्रिमंडळाने नवीन 5 भाषांना हा दर्जा दिला. त्या भाषा म्हणजे: मराठी, पाली, प्राकृत, आसामी आणि बंगाली.
यामुळे सध्या भारतातील एकूण अभिजात भाषांची संख्या 11 झाली आहे.
Question : 19
मराठी भाषेचे शिवाजी म्हणून कोणाला ओळखले जाते ?
विष्णुशास्त्री चिपळूणकर यांना 'मराठी भाषेचे शिवाजी' म्हणून ओळखले जाते.
त्यांनी आपल्या 'निबंधमाला' या मासिकातून मराठी भाषेचा आणि संस्कृतीचा अभिमान जागृत केला आणि मराठी भाषेचे रक्षण करण्याचे महत्त्वपूर्ण कार्य केले.
त्यांनी आपल्या 'निबंधमाला' या मासिकातून मराठी भाषेचा आणि संस्कृतीचा अभिमान जागृत केला आणि मराठी भाषेचे रक्षण करण्याचे महत्त्वपूर्ण कार्य केले.
Question : 20
मराठी भाषेचे पाणिनी कोणाला म्हटले जाते ?
दादोबा पांडुरंग तर्खडकर यांना 'मराठी भाषेचे पाणिनी' म्हणतात.
त्यांनी 1836 मध्ये 'मराठी भाषेचे व्याकरण' हा शास्त्रीय ग्रंथ लिहून मराठी व्याकरणाला एक निश्चित आणि पद्धतशीर रूप दिले. (जसे संस्कृतमध्ये पाणिनी ऋषींनी व्याकरण शुद्ध केले होते).
त्यांनी 1836 मध्ये 'मराठी भाषेचे व्याकरण' हा शास्त्रीय ग्रंथ लिहून मराठी व्याकरणाला एक निश्चित आणि पद्धतशीर रूप दिले. (जसे संस्कृतमध्ये पाणिनी ऋषींनी व्याकरण शुद्ध केले होते).
Question : 21
मराठी भाषेचे जाॅन्सन असे कोणाला म्हटले जाते ?
कृष्णशास्त्री चिपळूणकर यांना 'मराठी भाषेचे जॉन्सन' असे म्हटले जाते.
त्यांची अफाट विद्वत्ता, अष्टपैलू लेखनशैली आणि इंग्रजीतील अनेक महत्त्वाच्या ग्रंथांचे मराठीत केलेले प्रभावी भाषांतर यांमुळे त्यांना ही पदवी देण्यात आली. (ते विष्णुशास्त्री चिपळूणकर यांचे वडील होते).
त्यांची अफाट विद्वत्ता, अष्टपैलू लेखनशैली आणि इंग्रजीतील अनेक महत्त्वाच्या ग्रंथांचे मराठीत केलेले प्रभावी भाषांतर यांमुळे त्यांना ही पदवी देण्यात आली. (ते विष्णुशास्त्री चिपळूणकर यांचे वडील होते).
Question : 22
मोडी लिपीला खालीलपैकी कोणत्या नावाने संबोधले जाते ?
मोडी लिपीला धावलिपी असेही म्हणतात.
ही लिपी जलद गतीने लिहिण्यासाठी हाताची लेखणी न उचलतात अक्षरे 'मुरडून' (मोडून) लिहिली जात असे, म्हणून वेगाने धावणाऱ्या स्वरूपावरून तिला धावलिपी म्हटले गेले. यादव आणि मराठा साम्राज्यात ही लिपी प्रशासकीय कामात वापरली जायची.
ही लिपी जलद गतीने लिहिण्यासाठी हाताची लेखणी न उचलतात अक्षरे 'मुरडून' (मोडून) लिहिली जात असे, म्हणून वेगाने धावणाऱ्या स्वरूपावरून तिला धावलिपी म्हटले गेले. यादव आणि मराठा साम्राज्यात ही लिपी प्रशासकीय कामात वापरली जायची.
Question : 23
अंध व्यक्तींसाठी तयार केलेल्या लिपीला कोणती लिपी म्हटले जाते ?
अंध व्यक्तींना स्पर्शज्ञानाचा (बोटांच्या टोकांचा) वापर करून वाचता यावे म्हणून तयार करण्यात आलेल्या लिपीला ब्रेल लिपी म्हणतात.
या लिपीचा शोध लुईस ब्रेल यांनी लावला, ज्यामध्ये टिंबांचे उंचवटे वापरले जातात.
या लिपीचा शोध लुईस ब्रेल यांनी लावला, ज्यामध्ये टिंबांचे उंचवटे वापरले जातात.
Question : 24
खालीलपैकी कोणती लिपी गान्धारी या नावाने सुद्धा ओळखली जाते ?
खरोष्टी लिपीला 'गांधारी लिपी' असेही म्हटले जाते.
प्राचीन काळी भारताच्या वायव्य भागात (गांधार प्रदेशात) या लिपीचा वापर प्रामुख्याने केला जात होता. ही लिपी प्रामुख्याने उजवीकडून डावीकडे लिहिली जात असे.
प्राचीन काळी भारताच्या वायव्य भागात (गांधार प्रदेशात) या लिपीचा वापर प्रामुख्याने केला जात होता. ही लिपी प्रामुख्याने उजवीकडून डावीकडे लिहिली जात असे.
Question : 25
देवनागरी लिपीचा उगम कोणत्या लिपीतून झालेला आहे ?
देवनागरी लिपीचा उगम प्राचीन भारतातील ब्राह्मी लिपीतून झालेला आहे.
भारतातील बहुतांश आधुनिक लिपींची जननी ही ब्राह्मी लिपीच मानली जाते. प्राचीन काळातील सम्राट अशोकाचे अनेक शिलालेख ब्राह्मी लिपीत आढळतात.
भारतातील बहुतांश आधुनिक लिपींची जननी ही ब्राह्मी लिपीच मानली जाते. प्राचीन काळातील सम्राट अशोकाचे अनेक शिलालेख ब्राह्मी लिपीत आढळतात.
Your Scorecard
Total Questions
0
Solved Question
0
Correct
0
Wrong
0
Final Score : 0 / 0