सराव प्रश्नसंच
Question : 1
वाक्यार्थाला बाधा न आणता रचनेत केलेला बदल म्हणजे ------------
📝 स्पष्टीकरण : वाक्याचा मूलभूत अर्थ न बदलता त्याच्या रचनेत केलेला बदल म्हणजेच वाक्य रूपांतर होय.
यालाच वाक्य परिवर्तन असेही म्हणतात.
Question : 2
पुढीलपैकी चुकीची विधान/ने असलेला पर्याय निवडा —
1 ) शब्दांच्या आठ जाती आहेत
2) शब्दांची कार्य आठ प्रकारची आहेत
3) एकच शब्द निरनिराळ्या वाक्यात एकच कार्य करतो
4) शब्दाची जात बदलली तरी अर्थ बदलत नाही
1 ) शब्दांच्या आठ जाती आहेत
2) शब्दांची कार्य आठ प्रकारची आहेत
3) एकच शब्द निरनिराळ्या वाक्यात एकच कार्य करतो
4) शब्दाची जात बदलली तरी अर्थ बदलत नाही
📝 स्पष्टीकरण : एकच शब्द वेगवेगळ्या वाक्यात संदर्भांनुसार वेगवेगळे कार्य करू शकतो (विधान 3 चुकीचे).
तसेच शब्दाची जात बदलल्यास त्याचा अर्थ व संदर्भ बदलतो (विधान 4 चुकीचे).
त्यामुळे 3 आणि 4 ही दोन्ही विधाने चुकीची आहेत.
Question : 3
खालीलपैकी वाक्याची अचूक व्याख्या कोणती ?
📝 स्पष्टीकरण : अर्थपूर्ण शब्दांचा असा समूह जो एक पूर्ण विचार किंवा भावना भाषेतून व्यक्त करतो, त्याला वाक्य म्हणतात.
Question : 4
एका वाक्यात किती विधाने असतात यावरून वाक्यांचे तीन प्रकार पडतात - हे विधान ..............
📝 स्पष्टीकरण : वाक्यातील विधाने आणि त्यांच्या परस्परसंबंधांवरून वाक्यांचे मुख्य 3 प्रकार (केवल वाक्य, मिश्र वाक्य, संयुक्त वाक्य) पडतात.
म्हणून हे विधान सत्य आहे.
Question : 5
वाक्यातील विधानांच्या संख्येच्या आधारावर वाक्यांचे मुख्य तीन प्रकार कोणते ?
📝 स्पष्टीकरण : वाक्यरचनेतील विधानांच्या आधारे वाक्याचे मुख्य तीन प्रकार पडतात :
1) केवल वाक्य (एकच उद्देश व एकच विधेय)
2) मिश्र वाक्य (एक मुख्य व एक किंवा अधिक गौण वाक्ये)
3) संयुक्त वाक्य (प्रधानत्वबोधक अव्ययांनी जोडलेली वाक्ये).
1) केवल वाक्य (एकच उद्देश व एकच विधेय)
2) मिश्र वाक्य (एक मुख्य व एक किंवा अधिक गौण वाक्ये)
3) संयुक्त वाक्य (प्रधानत्वबोधक अव्ययांनी जोडलेली वाक्ये).
Question : 6
पुढील विधाने वाचा —
अ) होकारार्थी वाक्यांना करणरूपी वाक्य म्हणतात
ब) वाक्यात अट असेल तर त्यास आज्ञार्थी वाक्य म्हणतात
क) क्रियापदाच्या रूपावरून शक्यता, योग्यता, इच्छा याविषयीचा बोध झाल्यास त्यांना स्वार्थी वाक्य म्हणतात
📝 स्पष्टीकरण : विधान अ बरोबर आहे.
विधान ब चुकीचे आहे कारण अट असणाऱ्या वाक्यांना संकेतार्थी वाक्य म्हणतात.
विधान क चुकीचे आहे कारण शक्यता, योग्यता, इच्छा दर्शवणाऱ्या वाक्यांना विध्यर्थी वाक्य म्हणतात.
Question : 7
पुढील विधाने वाचा —
अ ) संयुक्त वाक्यात प्रधानत्व बोधक उभयान्वयी अव्यय वापरली जातात
ब ) मिश्र वाक्य गौणत्व बोधक उभयान्वयी अव्ययांनी बनते
क ) मिश्र-संयुक्त वाक्यासाठी कोणत्याच उभयान्वयी अव्ययांची आवश्यकता नसते
अ ) संयुक्त वाक्यात प्रधानत्व बोधक उभयान्वयी अव्यय वापरली जातात
ब ) मिश्र वाक्य गौणत्व बोधक उभयान्वयी अव्ययांनी बनते
क ) मिश्र-संयुक्त वाक्यासाठी कोणत्याच उभयान्वयी अव्ययांची आवश्यकता नसते
📝 स्पष्टीकरण : विधान अ आणि ब बरोबर आहेत.
विधान क चुकीचे आहे कारण मिश्र-संयुक्त वाक्यात प्रधानत्वबोधक व गौणत्वबोधक दोन्ही प्रकारची उभयान्वयी अव्यये जोडणीसाठी लागतात.
Question : 8
'सध्या मी जातककथांचा अभ्यास करतो आहे' वरील वाक्याचा प्रकार कोणता ?
📝 स्पष्टीकरण : ज्या वाक्यात केव्हाही केवळ एक साधे/सरळ विधान केलेले असते, त्यास विधानार्थी वाक्य म्हणतात.
Question : 9
'अबब! केवढी प्रचंड आग ही!' हे वाक्य खालीलपैकी कोणत्या प्रकारचे आहे ?
📝 स्पष्टीकरण : ज्या वाक्यात मनातील तीव्र भावना/उद्गार व्यक्त होतात, त्याला उद्गारार्थी वाक्य म्हणतात.
यात केवलप्रयोगी अव्यय (अबब!) आणि उद्गारवाचक चिन्ह (!) आले आहे.
Question : 10
हे गोपालचे अक्षर चांगले आहे का? या वाक्याचे रूपांतर उद्गारार्थी वाक्यात कसे होईल ?
📝 स्पष्टीकरण : प्रश्नाचे/विधानाचे उद्गारार्थी वाक्यात रूपांतर करताना तीव्र भावनादर्शक शब्द वापरून 'काय अक्षर हे गोपालचे!' अशी अर्थपूर्ण रचना तयार होते.
Question : 11
केवढी उंच इमारत ही! या उद्गारार्थी वाक्याचे विधानार्थी वाक्यात योग्य वाक्य परिवर्तन केलेला पर्याय निवडा.
📝 स्पष्टीकरण : उद्गारार्थी वाक्याचे विधानार्थी करताना उद्गारातील भाव व्यक्त करण्यासाठी 'खूप', 'फार' यांसारखे परिणामवाचक शब्द जोडून 'ही इमारत खूप उंच आहे' असे साधे विधान बनते.
Question : 12
ज्या वाक्यातून होकार दर्शविला जातो त्या वाक्याला काय म्हणतात ?
📝 स्पष्टीकरण : ज्या वाक्यात क्रियेचा किंवा विधानाचा होकार दर्शविला जातो, त्याला व्याकरणिक भाषेत करणरूपी (होकारार्थी) वाक्य म्हणतात.
Question : 13
करणरूपी वाक्ये म्हणजे कोणत्या प्रकारची वाक्ये ?
📝 स्पष्टीकरण : मराठी व्याकरणात होकारार्थी वाक्यांनाच करणरूपी वाक्ये असे म्हटले जाते.
Question : 14
होकारार्थी वाक्य म्हणजे काय ?
📝 स्पष्टीकरण : ज्या वाक्यातून विधानाचा होकार किंवा एखाद्या कल्पनेचे/वस्तुस्थितीचे अस्तित्व व्यक्त होते, त्याला होकारार्थी वाक्य म्हणतात.
Question : 15
होकारार्थी वाक्यात काय व्यक्त होते ?
📝 स्पष्टीकरण : होकारार्थी वाक्यात क्रियेची स्वीकृती, मान्यता किंवा अस्तित्वाचा बोध होतो.
Question : 16
होकारार्थी वाक्यांना काय म्हणतात ?
📝 स्पष्टीकरण : होकारार्थी वाक्यास व्याकरणिक संज्ञेत करणरूपी वाक्य म्हणतात.
Question : 17
होकारार्थी वाक्यात परिवर्तन करा - पाचशे रुपये ही काही लहान रक्कम नव्हे.
📝 स्पष्टीकरण : वाक्याचा अर्थ न बदलता 'लहान नव्हे' ऐवजी विरुद्धार्थी शब्द वापरून 'पाचशे रुपये ही देखील मोठी रक्कम आहे' असे होकारार्थी वाक्य बनते.
Question : 18
रंगरंगोटी शिवाय घर सुंदर दिसत नाही - या वाक्याचे होकारार्थी वाक्य तयार करा.
📝 स्पष्टीकरण : मूळ अर्थ (रंगरंगोटीची आवश्यकता) कायम ठेवून 'रंगरंगोटी केल्यावर घर सुंदर दिसते' हे योग्य होकारार्थी रूपांतर ठरते.
Question : 19
वाक्यांचे त्यांच्या अर्थानुरोधाने विविध प्रकार होतात, ते पुढीलप्रमाणे —
1 ) वाक्यातील होकारार्थी विधानाला अकरणरूपी वाक्य म्हणतात
2 ) माझे वडील परगावी गेले नाहीत हे उदाहरण करणरूपी वाक्य प्रकाराचे आहे
3 ) तू मुंबईस केव्हा जाणार आहेस ? हे विधानार्थी वाक्य आहे
1 ) वाक्यातील होकारार्थी विधानाला अकरणरूपी वाक्य म्हणतात
2 ) माझे वडील परगावी गेले नाहीत हे उदाहरण करणरूपी वाक्य प्रकाराचे आहे
3 ) तू मुंबईस केव्हा जाणार आहेस ? हे विधानार्थी वाक्य आहे
📝 स्पष्टीकरण : 1) होकारार्थी विधानाला करणरूपी म्हणतात (अकरणरूपी नाही).
2) 'गेले नाहीत' हे नकारार्थी (अकरणरूपी) आहे.
3) प्रश्नार्थक चिन्ह व प्रश्न असल्याने ते प्रश्नार्थक वाक्य आहे. त्यामुळे तिन्ही विधाने चुकीची आहेत.
2) 'गेले नाहीत' हे नकारार्थी (अकरणरूपी) आहे.
3) प्रश्नार्थक चिन्ह व प्रश्न असल्याने ते प्रश्नार्थक वाक्य आहे. त्यामुळे तिन्ही विधाने चुकीची आहेत.
Question : 20
नकारार्थी वाक्यांना काय म्हणतात ?
📝 स्पष्टीकरण : ज्या वाक्यातून विधानाचा नकार दर्शविला जातो, त्याला अकरणरूपी (नकारार्थी) वाक्य म्हणतात.
Question : 21
अकरणरूपी वाक्ये म्हणजे कोणत्या प्रकारची वाक्य -----------
📝 स्पष्टीकरण : मराठी व्याकरणामध्ये अकरणरूपी वाक्ये म्हणजे नकारार्थी वाक्ये होय.
Question : 22
पुढील वाक्याचे योग्य असे नकारार्थी वाक्य निवडा - दोन हजार रुपये ही देखील मोठी रक्कम आहे.
📝 स्पष्टीकरण : अर्थ न बदलता नकारार्थी करताना 'मोठी' ऐवजी विरुद्धार्थी शब्द 'लहान' वापरून 'दोन हजार रुपये ही काही लहान रक्कम नव्हे' असे योग्य नकारार्थी वाक्य तयार होते.
Question : 23
जिच्या गळ्यात गंधार आहे असे दीनानाथ म्हणायचे, तीच ही स्वरसम्राज्ञी लता - या वाक्यातील गौण वाक्य कोणते ?
📝 स्पष्टीकरण : मिश्र वाक्यात संबंधी सर्वनामाने (जिच्या) सुरू होणारे वाक्य गौण वाक्य असते, जे प्रधान वाक्यावर (तीच ही स्वरसम्राज्ञी लता) अवलंबून असते.
Question : 24
प्रधान वाक्यातील एखाद्या नामाशी किंवा सर्वनामाशी संबंध असणाऱ्या वाक्यास काय म्हणतात ?
📝 स्पष्टीकरण : प्रधान वाक्यातील नाम किंवा सर्वनामाबद्दल विशेष माहिती सांगणाऱ्या गौण वाक्यास गौण विशेषण वाक्य म्हणतात.
Question : 25
जेथे जातो तेथे तू माझा सांगाती - ही वाक्यरचना खालील दिलेल्यापैकी कोणत्या प्रकारची आहे ?
📝 स्पष्टीकरण : 'जेथे-तेथे' हे शब्द ठिकाण किंवा स्थळ दर्शवत असल्यामुळे हे स्थलदर्शक क्रियाविशेषण वाक्य आहे.
Question : 26
पुढीलपैकी कोणत्या वाक्यात संकेतार्थ नाही ?
📝 स्पष्टीकरण : पहिल्या तीनही पर्यायांत अट किंवा अट-संकेत (जर-तर, तरी) दर्शविला आहे.
पर्याय 4 मध्ये कोणतीही अट नसून तो केवळ एक प्रश्नार्थक/संशय व्यक्त करणारा विचार आहे, म्हणून त्यात संकेतार्थ नाही.
Question : 27
'तुला पहिले बक्षीस मिळो' या वाक्याचे विध्यर्थी वाक्यरूपांतर ओळखा.
📝 स्पष्टीकरण : विध्यर्थी वाक्यात क्रियापदाच्या शेवटी 'वा, वी, वे' असे प्रत्यय येतात (उदा. मिळावे), ज्यातून इच्छा, योग्यता किंवा कर्तव्य व्यक्त होते.
Question : 28
राजूला भूक लागली. तो इतरांच्या आधी जेवला - या वाक्यांचे रचनेनुसार केवल वाक्यात रूपांतर कसे होईल ? योग्य पर्याय निवडा.
📝 स्पष्टीकरण : केवल वाक्यात एकच मुख्य उद्देश आणि एकच विधेय (क्रियापद) असते.
'भूक लागल्यामुळे राजू इतरांच्या आधी जेवला' यात कोणत्याही उभयान्वयी अव्ययाशिवाय एकच विधान तयार केले आहे.
Question : 29
पुढील वाक्याचे प्रश्नार्थक वाक्यात रूपांतर करा - फुकट दिले तर कोणी नको म्हणणार नाही.
📝 स्पष्टीकरण : नकारार्थी विधानाचा अर्थ न बदलता प्रश्न विचारताना 'फुकट दिले तर कोण नको म्हणेल?' असे अर्थपूर्ण प्रश्नार्थक वाक्य बनते.
Question : 30
गर्दीत म्हातारा किती वेळ थांबेल? अर्थ न बदलता नकारार्थी वाक्य तयार करा.
📝 स्पष्टीकरण : 'गर्दीत म्हातारा किती वेळ थांबेल?' या प्रश्नाचा छुप अर्थ 'तो जास्त वेळ थांबू शकणार नाही' असाच होतो.
त्यामुळे 'गर्दीत म्हातारा जास्त वेळ थांबू शकणार नाही' हे अचूक नकारार्थी रूपांतर आहे.
Your Scorecard
Total Questions
0
Solved Question
0
Correct
0
Wrong
0
Final Score : 0 / 0