विभक्ती मराठी व्याकरण प्रश्न
Question : 1
खालीलपैकी कोणत्या विभक्तीचे प्रत्यय सारखेच आहेत ?
द्वितीया (कर्म) आणि चतुर्थी (संप्रदान) या दोन्ही विभक्तींचे प्रत्यय स, ला, ते (एकवचन) / स, ला, ना, ते (अनेकवचन) हे सारखेच आहेत.
वाक्यातील संदर्भानुसार त्यांचा कारकार्थ ठरवला जातो.
वाक्यातील संदर्भानुसार त्यांचा कारकार्थ ठरवला जातो.
Question : 2
रामास वनवास मिळाला. अधोरेखित शब्दाची विभक्ती सांगा :
'रामास' या शब्दात 'स' प्रत्यय असला तरी 'मिळाला' (प्राप्ती/देणे) या क्रियापदाच्या संदर्भावरून येथे दानाचा किंवा प्राप्तीचा रोख आहे.
जेव्हा क्रियेचा रोख एखाद्या व्यक्तीकडे असतो, तेव्हा ती चतुर्थी (संप्रदान) विभक्ती मानली जाते.
जेव्हा क्रियेचा रोख एखाद्या व्यक्तीकडे असतो, तेव्हा ती चतुर्थी (संप्रदान) विभक्ती मानली जाते.
Question : 3
पासून व पलीकडे या शब्दयोगी अव्ययांचा उपयोग कोणत्या विभक्ती कार्यासाठी केला आहे ? अचूक पर्याय निवडा :
'पासून' हे शब्दयोगी अव्यय पंचमी (अपादान/वियोग) चे कार्य करते.
'पलीकडे' हे शब्दयोगी अव्यय सप्तमी (अधिकरण/स्थान) चे कार्य करते.
यांना विभक्ती प्रतिरुपक अव्यये असेही म्हणतात.
'पलीकडे' हे शब्दयोगी अव्यय सप्तमी (अधिकरण/स्थान) चे कार्य करते.
यांना विभक्ती प्रतिरुपक अव्यये असेही म्हणतात.
Question : 4
रामाहून गोविंदा मोठा आहे . अधोरेखित शब्दातील विभक्ती प्रत्ययाचा कारकार्थ खालीलपैकी कोणता आहे ?
'हून' हा पंचमी विभक्तीचा प्रत्यय आहे.
वाक्यात जेव्हा दोन घटकांची तुलना केली जाते किंवा वियोग दर्शवला जातो, तेव्हा त्याचा कारकार्थ अपादान असतो.
वाक्यात जेव्हा दोन घटकांची तुलना केली जाते किंवा वियोग दर्शवला जातो, तेव्हा त्याचा कारकार्थ अपादान असतो.
Question : 5
ऊन, हून ही कोणत्या विभक्तीची रूपे आहेत ?
ऊन, हून हे पंचमी विभक्तीचे एकवचन आणि अनेकवचनातील मुख्य प्रत्यय आहेत.
पंचमी विभक्तीचा मुख्य कारकार्थ अपादान (वियोग/दुरावा) हा आहे.
पंचमी विभक्तीचा मुख्य कारकार्थ अपादान (वियोग/दुरावा) हा आहे.
Question : 6
षष्ठी विभक्तीचे प्रत्यय कोणते आहेत ?
चा, ची, चे, च्या हे षष्ठी विभक्तीचे प्रमुख प्रत्यय आहेत.
षष्ठी विभक्तीचा मुख्य अर्थ वाक्यातील शब्दांमधील संबंध दर्शवणे हा असतो. याचा थेट क्रियापदाशी कारकार्थ संबंध नसतो, म्हणून याला उपपदार्थ मानतात.
षष्ठी विभक्तीचा मुख्य अर्थ वाक्यातील शब्दांमधील संबंध दर्शवणे हा असतो. याचा थेट क्रियापदाशी कारकार्थ संबंध नसतो, म्हणून याला उपपदार्थ मानतात.
Question : 7
हरी शाळेत पायी गेला. या वाक्यातील अधोरेखित शब्दाच्या विभक्तीचा कारकार्थ ओळखा :
'पायी' (पायाने) या शब्दातून जाण्याच्या क्रियेचे साधन (माध्यम) स्पष्ट होते.
क्रियेच्या साधनाला व्याकरणामध्ये करण कारकार्थ म्हणतात (मूळ विभक्ती तृतीया).
क्रियेच्या साधनाला व्याकरणामध्ये करण कारकार्थ म्हणतात (मूळ विभक्ती तृतीया).
Question : 8
'त, ई, आ' हे कोणत्या विभक्तीचे प्रत्यय आहेत ?
त, ई, आ हे सप्तमी विभक्तीचे प्रत्यय आहेत.
सप्तमी विभक्तीचा मुख्य कारकार्थ अधिकरण म्हणजेच क्रियेचे स्थान (स्थळ) किंवा वेळ (काळ) दर्शवणे हा आहे.
सप्तमी विभक्तीचा मुख्य कारकार्थ अधिकरण म्हणजेच क्रियेचे स्थान (स्थळ) किंवा वेळ (काळ) दर्शवणे हा आहे.
Question : 9
सप्तमी विभक्तीचे प्रत्यय ओळखा :
सप्तमी विभक्तीचे एकवचन आणि अनेकवचनाचे प्रत्यय त, ई, आ हेच आहेत.
उदा. घरात (घर + त), सकाळी (सकाळ + ई).
उदा. घरात (घर + त), सकाळी (सकाळ + ई).
Question : 10
'मी नदीच्या काठाने गेलो' अधोरेखित शब्दाच्या विभक्तीचा कारकार्थ ओळखा :
'काठाने' या शब्दाला तृतीयेचा 'ने' प्रत्यय असला तरी तो 'काठावरून' म्हणजेच जाण्याच्या क्रियेचे स्थान (स्थळ) दर्शवतो.
म्हणून मूळ अर्थावरून त्याचा कारकार्थ अधिकरण ठरतो.
म्हणून मूळ अर्थावरून त्याचा कारकार्थ अधिकरण ठरतो.
Question : 11
पुढीलपैकी कोणत्या विभक्तीला अनेक वचनासाठी प्रत्यय आहे परंतु एक वचनास प्रत्यय नाही ?
संबोधन (हाक मारणे) या विभक्तीच्या एकवचनाला कोणताही प्रत्यय नसतो (उदा. मुला!), परंतु अनेकवचनात 'नो' हा प्रत्यय लागतो (उदा. मुलांनो!).
Question : 12
पुढीलपैकी संबोधन या विभक्तीचे प्रत्यय ओळखा :
संबोधन विभक्तीमध्ये अनेकवचनी नामांना हाक मारताना 'नो' हा प्रत्यय जोडला जातो.
उदा. विद्यार्थ्यांनो, मित्रांनो.
उदा. विद्यार्थ्यांनो, मित्रांनो.
Question : 13
'हाक' हा कारकार्थ कोणत्या विभक्तीचा आहे ?
एखाद्या व्यक्तीला हाक मारणे किंवा बोलावणे या क्रियेला मराठी व्याकरणात संबोधन म्हणतात. हा आठवा विभक्ती प्रकार मानला जातो.
Question : 14
अधोरेखित शब्दांच्या विभक्तीचा अर्थ ओळखा ? 'शाळेत वेळेवर यावे'
'शाळेत' (शाळा + त) यामध्ये 'त' हा सप्तमीचा प्रत्यय आहे.
हे क्रियेचे स्थान (स्थळ) दर्शवत असल्याने याचा कारकार्थ अधिकरण आहे.
हे क्रियेचे स्थान (स्थळ) दर्शवत असल्याने याचा कारकार्थ अधिकरण आहे.
Question : 15
षष्ठी विभक्तीचे एकवचनी प्रत्यय पुढीलपैकी कोणते आहेत ?
षष्ठी विभक्तीचे प्रत्यय नामाच्या लिंग, वचन आणि प्रकारानुसार बदलतात, तरी मूळ एकवचनी व अनेकवचनी प्रत्यय चा, ची, चे, च्या हेच मानले जातात.
Question : 16
संबोधन विभक्तीचे एकवचनी प्रत्यय कोणते ?
संबोधन विभक्तीच्या एकवचनात नामाला कोणताही स्वतंत्र प्रत्यय लागत नाही, फक्त नामाचे सामान्यरूप करून हाक मारली जाते (उदा. मुला, रामा).
Question : 17
'विद्यार्थ्यांनो भरपूर अभ्यास करा' या वाक्यातील विभक्ती ओळखा :
'विद्यार्थ्यांनो' (विद्यार्थ्या + नो) या शब्दात अनेकवचनी नामाला हाक मारण्यासाठी 'नो' प्रत्यय वापरला आहे, म्हणून ही संबोधन विभक्ती आहे.
Question : 18
'मला कविता स्फुरली' या वाक्यातील मला या शब्दाची विभक्ती ओळखा :
'मला' (मी + ला) या शब्दात 'ला' प्रत्यय आहे. अकर्मक धातूच्या प्रयोगात अशा प्रकारच्या विधानांमध्ये 'मला' हे द्वितीया विभक्तीत मानले जाते.
Question : 19
तुझ्या घरी कोण कोण आहे. अधोरेखित शब्दाची विभक्ती ओळखा :
'घरी' (घर + ई) या शब्दात 'ई' हा प्रत्यय लागला आहे, जो सप्तमी विभक्तीचा आहे आणि तो राहण्याचे स्थान (अधिकरण) दर्शवतो.
Question : 20
'गीता, सीता पेक्षा उंच आहे' या वाक्यातील विभक्ती प्रतिरुपक अव्यय कोणते ?
'पेक्षा' हे शब्दयोगी अव्यय दोन घटकांमधील तुलना दर्शवण्यासाठी वापरले जाते, जे पंचमी विभक्तीच्या (अपादान) कारार्थाचे काम करते. म्हणूनच याला विभक्ती प्रतिरुपक अव्यय म्हणतात.
Question : 21
विभक्तीच्या रूपामुळे वाक्यातील शब्दा - शब्दांमधील जे संबंध जोडले जातात त्यांना काय म्हणतात ?
शब्दांमधील नाम/सर्वनाम यांचा क्रियापदाशी असलेला संबंध (कारकार्थ) आणि इतर शब्दांशी असलेला संबंध (उपपदार्थ) या सर्वांना एकत्रितपणे विभक्तीचे अर्थ असे संबोधले जाते.
Question : 22
तुझी त्याच्याशी मैत्री आहे का ? अधोरेखित शब्दाची विभक्ती ओळखा:
'तुझी' (तू + झी/ची) या सर्वनामाला षष्ठीचा प्रत्यय लागला आहे.
हा शब्द मैत्री या नामासोबतचा संबंध दर्शवत असल्यामुळे याची विभक्ती षष्ठी आहे.
हा शब्द मैत्री या नामासोबतचा संबंध दर्शवत असल्यामुळे याची विभक्ती षष्ठी आहे.
Question : 23
'गोविंदाचे बोलून झाले' या वाक्यातील कर्त्याची विभक्ती ओळखा :
हे वाक्य समापन कर्मणी प्रयोगाचे (किंवा भावे सदृश) उदाहरण आहे, जिथे क्रिया समाप्तीचा अर्थ निघतो.
अशा वाक्यांमध्ये कर्त्याला नेहमी षष्ठी विभक्तीचा (चे) प्रत्यय जोडला जातो.
अशा वाक्यांमध्ये कर्त्याला नेहमी षष्ठी विभक्तीचा (चे) प्रत्यय जोडला जातो.
Question : 24
पुढील वाक्यातील अधोरेखित केलेले नाम कोणत्या विभक्तीत आहे ते लिहा – मला परीक्षेची भीती वाटते
'परीक्षेची' (परीक्षा + ची) या शब्दाला 'ची' हा प्रत्यय जोडलेला आहे, जो थेट षष्ठी विभक्तीचे रूप दर्शवतो.
Question : 25
शिक्षकांनी मुलांना शाबासकी दिली. अधोरेखित शब्दाचा विभक्ती प्रत्यय ओळखा :
'मुलांना' या शब्दात 'ना' हा अनेकवचनी प्रत्यय आहे.
वाक्यातील 'दिली' (दान/देणे) या द्विकर्मक क्रियापदाच्या संदर्भावरून, ज्याला प्रत्यक्ष किंवा अप्रत्यक्ष दान दिले जाते, ते संप्रदान म्हणजेच चतुर्थी अनेकवचन मानले जाते.
वाक्यातील 'दिली' (दान/देणे) या द्विकर्मक क्रियापदाच्या संदर्भावरून, ज्याला प्रत्यक्ष किंवा अप्रत्यक्ष दान दिले जाते, ते संप्रदान म्हणजेच चतुर्थी अनेकवचन मानले जाते.
Your Scorecard
Total Questions
0
Solved Question
0
Correct
0
Wrong
0
Final Score : 0 / 0