मराठी व्याकरण प्रश्न
Question : 1
खालीलपैकी अयोग्य विधान/विधाने निवडा ?
(अ) ज्या क्रियापदाला वाक्याचा अर्थ पूर्ण करण्यासाठी कर्माची गरज नसते, ते सकर्मक क्रियापद असते.
(ब) 'श्रावणीला थंडी वाजते' या वाक्यातील 'वाजते' हे क्रियापद अकर्मक आहे.
(क) 'गवळी धार काढतो' या वाक्यातील 'काढतो' हे सकर्मक क्रियापद आहे.
(अ) ज्या क्रियापदाला वाक्याचा अर्थ पूर्ण करण्यासाठी कर्माची गरज नसते, ते सकर्मक क्रियापद असते.
(ब) 'श्रावणीला थंडी वाजते' या वाक्यातील 'वाजते' हे क्रियापद अकर्मक आहे.
(क) 'गवळी धार काढतो' या वाक्यातील 'काढतो' हे सकर्मक क्रियापद आहे.
📝स्पष्टीकरण :ज्या क्रियापदाला वाक्याचा अर्थ पूर्ण करण्यासाठी कर्माची आवश्यकता असते, त्याला सकर्मक क्रियापद म्हणतात. त्यामुळे विधान (अ) अयोग्य आहे.
विधान (ब) मधील 'वाजते' हे अकर्मक क्रियापद आहे आणि विधान
(क) मधील 'काढतो' हे सकर्मक क्रियापद आहे. म्हणून फक्त (अ) हे विधान अयोग्य आहे.
Key Points :
◾ सकर्मक क्रियापदाला कर्माची आवश्यकता असते.
◾ अकर्मक क्रियापदाला कर्माची आवश्यकता नसते.
◾ 'गवळी धार काढतो' मध्ये 'काढतो' हे सकर्मक क्रियापद आहे.
विधान (ब) मधील 'वाजते' हे अकर्मक क्रियापद आहे आणि विधान
(क) मधील 'काढतो' हे सकर्मक क्रियापद आहे. म्हणून फक्त (अ) हे विधान अयोग्य आहे.
Key Points :
◾ सकर्मक क्रियापदाला कर्माची आवश्यकता असते.
◾ अकर्मक क्रियापदाला कर्माची आवश्यकता नसते.
◾ 'गवळी धार काढतो' मध्ये 'काढतो' हे सकर्मक क्रियापद आहे.
Question : 2
पुढील विधानांपैकी योग्य विधान/विधाने निवडा ?
(अ) 'प्रयोजक क्रियापद' म्हणजे जेव्हा कर्ता स्वतः क्रिया करत नाही, तर दुसऱ्याकडून करवून घेतो.
(ब) 'आई मुलाला हसवते.' या वाक्यात 'हसवते' हे प्रयोजक क्रियापद आहे
(क) 'शक्य क्रियापद' म्हणजे कर्त्याला ती क्रिया करण्याची शक्यता किंवा सामर्थ्य आहे, हे दर्शविणारे क्रियापद.
(अ) 'प्रयोजक क्रियापद' म्हणजे जेव्हा कर्ता स्वतः क्रिया करत नाही, तर दुसऱ्याकडून करवून घेतो.
(ब) 'आई मुलाला हसवते.' या वाक्यात 'हसवते' हे प्रयोजक क्रियापद आहे
(क) 'शक्य क्रियापद' म्हणजे कर्त्याला ती क्रिया करण्याची शक्यता किंवा सामर्थ्य आहे, हे दर्शविणारे क्रियापद.
📝स्पष्टीकरण :कर्ता स्वतः क्रिया न करता दुसऱ्याकडून ती क्रिया करवून घेतो, तेव्हा प्रयोजक क्रियापद तयार होते. 'आई मुलाला हसवते' या वाक्यात 'हसवते' हे प्रयोजक क्रियापद आहे. कर्त्याला एखादी क्रिया करण्याची शक्यता किंवा सामर्थ्य दर्शविणारे क्रियापद शक्य क्रियापद होय. त्यामुळे तिन्ही विधाने योग्य आहेत.
Key Points :
◾ प्रयोजक क्रियापदात क्रिया दुसऱ्याकडून करवून घेतली जाते.
◾ 'हसवते' हे प्रयोजक क्रियापद आहे.
◾ शक्यता किंवा सामर्थ्य दर्शविणारे क्रियापद शक्य क्रियापद असते.
Key Points :
◾ प्रयोजक क्रियापदात क्रिया दुसऱ्याकडून करवून घेतली जाते.
◾ 'हसवते' हे प्रयोजक क्रियापद आहे.
◾ शक्यता किंवा सामर्थ्य दर्शविणारे क्रियापद शक्य क्रियापद असते.
Question : 3
खालील विधानांपैकी अयोग्य विधान/विधाने निवडा ?
(अ) 'मला आता चालवते.' या वाक्यातील 'चालवते' हे शक्य क्रियापद आहे
(ब) 'संयुक्त क्रियापद' म्हणजे मुख्य क्रियापद आणि सहाय्यक क्रियापद मिळून बनलेले क्रियापद
(क) 'पडणे', 'चालणे', 'खेळणे' ही सर्व संयुक्त क्रियापदे आहेत.
(अ) 'मला आता चालवते.' या वाक्यातील 'चालवते' हे शक्य क्रियापद आहे
(ब) 'संयुक्त क्रियापद' म्हणजे मुख्य क्रियापद आणि सहाय्यक क्रियापद मिळून बनलेले क्रियापद
(क) 'पडणे', 'चालणे', 'खेळणे' ही सर्व संयुक्त क्रियापदे आहेत.
📝स्पष्टीकरण :
'मला आता चालवते' या वाक्यातील 'चालवते' हे शक्य क्रियापद म्हणून वापरले आहे. मुख्य क्रियापद आणि सहाय्यक क्रियापद यांच्या संयोगाने संयुक्त क्रियापद तयार होते. 'पडणे', 'चालणे', 'खेळणे' ही स्वतंत्र धातुरूपे असून ती संयुक्त क्रियापदे नाहीत. त्यामुळे (क) हे विधान अयोग्य आहे.
Key Points :
◾ संयुक्त क्रियापद मुख्य व सहाय्यक क्रियापदांच्या संयोगाने बनते.
◾ 'पडणे', 'चालणे', 'खेळणे' ही स्वतंत्र क्रियापदे आहेत.
◾ अयोग्य विधान (क) आहे.
'मला आता चालवते' या वाक्यातील 'चालवते' हे शक्य क्रियापद म्हणून वापरले आहे. मुख्य क्रियापद आणि सहाय्यक क्रियापद यांच्या संयोगाने संयुक्त क्रियापद तयार होते. 'पडणे', 'चालणे', 'खेळणे' ही स्वतंत्र धातुरूपे असून ती संयुक्त क्रियापदे नाहीत. त्यामुळे (क) हे विधान अयोग्य आहे.
Key Points :
◾ संयुक्त क्रियापद मुख्य व सहाय्यक क्रियापदांच्या संयोगाने बनते.
◾ 'पडणे', 'चालणे', 'खेळणे' ही स्वतंत्र क्रियापदे आहेत.
◾ अयोग्य विधान (क) आहे.
Question : 4
पुढील विधानांपैकी योग्य विधान/विधाने निवडा ?
(अ) वाक्याचा अर्थ पूर्ण करणाऱ्या क्रियावाचक शब्दाला क्रियापद म्हणतात.
(ब) क्रियापदाचे मुख्य कार्य कर्त्याची क्रिया किंवा स्थिती दर्शवणे आहे.
(क) क्रियापदाचे लिंग, वचन आणि पुरुष यानुसार रूप बदलते.
(अ) वाक्याचा अर्थ पूर्ण करणाऱ्या क्रियावाचक शब्दाला क्रियापद म्हणतात.
(ब) क्रियापदाचे मुख्य कार्य कर्त्याची क्रिया किंवा स्थिती दर्शवणे आहे.
(क) क्रियापदाचे लिंग, वचन आणि पुरुष यानुसार रूप बदलते.
📝स्पष्टीकरण :
वाक्याचा अर्थ पूर्ण करणाऱ्या क्रियावाचक शब्दाला क्रियापद म्हणतात. क्रियापद कर्त्याची क्रिया किंवा स्थिती दर्शवते. तसेच क्रियापदाचे रूप लिंग, वचन आणि पुरुष यानुसार बदलू शकते. म्हणून तिन्ही विधाने योग्य आहेत.
Key Points :
◾ क्रियापद वाक्याचा अर्थ पूर्ण करते.
◾ क्रियापद क्रिया किंवा स्थिती दर्शवते.
◾ क्रियापदाचे रूप लिंग, वचन व पुरुषानुसार बदलते.
वाक्याचा अर्थ पूर्ण करणाऱ्या क्रियावाचक शब्दाला क्रियापद म्हणतात. क्रियापद कर्त्याची क्रिया किंवा स्थिती दर्शवते. तसेच क्रियापदाचे रूप लिंग, वचन आणि पुरुष यानुसार बदलू शकते. म्हणून तिन्ही विधाने योग्य आहेत.
Key Points :
◾ क्रियापद वाक्याचा अर्थ पूर्ण करते.
◾ क्रियापद क्रिया किंवा स्थिती दर्शवते.
◾ क्रियापदाचे रूप लिंग, वचन व पुरुषानुसार बदलते.
Question : 5
क्रिया करणारा कर्ता तर क्रिया सोसणारा कोण असतो ?
📝स्पष्टीकरण :
वाक्यात क्रिया करणारा घटक कर्ता असतो, तर त्या क्रियेचा परिणाम ज्याच्यावर होतो किंवा जो क्रिया सोसतो त्याला कर्म म्हणतात. सकर्मक क्रियापदाच्या वाक्यात कर्माला विशेष महत्त्व असते.
Key Points :
◾ क्रिया करणारा घटक कर्ता असतो.
◾ क्रिया सोसणारा घटक कर्म असतो.
◾ कर्माचा संबंध प्रामुख्याने सकर्मक क्रियापदाशी असतो.
वाक्यात क्रिया करणारा घटक कर्ता असतो, तर त्या क्रियेचा परिणाम ज्याच्यावर होतो किंवा जो क्रिया सोसतो त्याला कर्म म्हणतात. सकर्मक क्रियापदाच्या वाक्यात कर्माला विशेष महत्त्व असते.
Key Points :
◾ क्रिया करणारा घटक कर्ता असतो.
◾ क्रिया सोसणारा घटक कर्म असतो.
◾ कर्माचा संबंध प्रामुख्याने सकर्मक क्रियापदाशी असतो.
Question : 6
योग्य जोड्या जुळवा :
| गट - अ | गट - ब |
| अ) देवा मला पास कर | 1) स्वार्थी क्रियापद |
| ब) तिने अभ्यास केला | 2) संकेतार्थी क्रियापद |
| क) पहिला नंबर आला, की पेढे वाटीन | 3) आज्ञार्थी क्रियापद |
| ड) ती बहुदा शाळेत असावी | 4) विध्यर्थी क्रियापद |
📝 येथे स्पष्टीकरण लिहा
Question : 7
वाक्यातील क्रियापदाच्या रूपावरून कर्तव्य, शक्यता, योग्यता, इच्छा यांचा बोध होत असेल तर त्यास ------------- क्रियापद म्हणतात
📝स्पष्टीकरण :
क्रियापदाच्या रूपातून कर्तव्य, शक्यता, योग्यता किंवा इच्छा यांचा बोध होत असल्यास त्या क्रियापदाला विध्यर्थी क्रियापद म्हणतात. उदाहरणार्थ, 'त्याने अभ्यास करावा' यात कर्तव्याचा अर्थ दिसतो.
Key Points :
◾ विध्यर्थी क्रियापद कर्तव्य दर्शवते.
◾ विध्यर्थी क्रियापद शक्यता, योग्यता व इच्छा दर्शवू शकते.
◾ 'करावा', 'असावे' यांसारखी रूपे विध्यर्थी अर्थ दर्शवतात.
क्रियापदाच्या रूपातून कर्तव्य, शक्यता, योग्यता किंवा इच्छा यांचा बोध होत असल्यास त्या क्रियापदाला विध्यर्थी क्रियापद म्हणतात. उदाहरणार्थ, 'त्याने अभ्यास करावा' यात कर्तव्याचा अर्थ दिसतो.
Key Points :
◾ विध्यर्थी क्रियापद कर्तव्य दर्शवते.
◾ विध्यर्थी क्रियापद शक्यता, योग्यता व इच्छा दर्शवू शकते.
◾ 'करावा', 'असावे' यांसारखी रूपे विध्यर्थी अर्थ दर्शवतात.
Question : 8
त्याने माझे काय केले असावे. या वाक्यातील क्रियापद --------- या गटातील आहे
📝स्पष्टीकरण :
'केले असावे' या क्रियापदातून शक्यता व्यक्त होते. शक्यता, कर्तव्य, योग्यता किंवा इच्छा दर्शविणारे क्रियापद विध्यर्थी असते. त्यामुळे या वाक्यातील क्रियापद विध्यर्थी आहे.
Key Points :
◾ 'असावे' हे शक्यतेचा अर्थ दर्शवते.
◾ शक्यता दर्शविणारे क्रियापद विध्यर्थी असते.
◾ 'करावे', 'असावे' ही विध्यर्थी रूपांची उदाहरणे आहेत.
'केले असावे' या क्रियापदातून शक्यता व्यक्त होते. शक्यता, कर्तव्य, योग्यता किंवा इच्छा दर्शविणारे क्रियापद विध्यर्थी असते. त्यामुळे या वाक्यातील क्रियापद विध्यर्थी आहे.
Key Points :
◾ 'असावे' हे शक्यतेचा अर्थ दर्शवते.
◾ शक्यता दर्शविणारे क्रियापद विध्यर्थी असते.
◾ 'करावे', 'असावे' ही विध्यर्थी रूपांची उदाहरणे आहेत.
Question : 9
जा, ये, ऊठ, बस या मूळच्या धातूंना प्रत्यय लागून बनविलेल्या क्रियापदांना काय म्हणतात ?
📝स्पष्टीकरण :
मूळ धातूंना प्रत्यय न लागता किंवा त्यांच्या मूळ स्वरूपातून तयार झालेल्या क्रियापदांना सिद्ध क्रियापद म्हणतात. 'जा, ये, ऊठ, बस' हे मराठीतील मूळ धातू आहेत.
Key Points :
◾ सिद्ध क्रियापदांचा आधार मूळ धातू असतो.
◾ 'जा, ये, ऊठ, बस' हे मूळ धातू आहेत.
◾ साधित क्रियापद प्रत्यय किंवा इतर शब्दांपासून तयार होते.
मूळ धातूंना प्रत्यय न लागता किंवा त्यांच्या मूळ स्वरूपातून तयार झालेल्या क्रियापदांना सिद्ध क्रियापद म्हणतात. 'जा, ये, ऊठ, बस' हे मराठीतील मूळ धातू आहेत.
Key Points :
◾ सिद्ध क्रियापदांचा आधार मूळ धातू असतो.
◾ 'जा, ये, ऊठ, बस' हे मूळ धातू आहेत.
◾ साधित क्रियापद प्रत्यय किंवा इतर शब्दांपासून तयार होते.
Question : 10
नाम, विशेषण, धातू व अव्यय अशा विविध जातींच्या शब्दांना प्रत्यय जोडून तयार होणाऱ्या क्रियापदांना काय म्हणतात ?
📝स्पष्टीकरण :
नाम, विशेषण, धातू किंवा अव्यय यांना प्रत्यय जोडून जे क्रियापद तयार होते त्याला साधित क्रियापद म्हणतात. हे क्रियापद मूळ धातूच्या थेट स्वरूपापेक्षा इतर शब्दांपासून किंवा प्रत्ययांच्या साहाय्याने तयार होते.
Key Points :
◾ साधित क्रियापद प्रत्ययांच्या साहाय्याने तयार होते.
◾ नाम, विशेषण, धातू व अव्यय यांपासून साधित क्रियापद तयार होऊ शकते.
◾ सिद्ध क्रियापद हे मूळ धातूवर आधारित असते.
नाम, विशेषण, धातू किंवा अव्यय यांना प्रत्यय जोडून जे क्रियापद तयार होते त्याला साधित क्रियापद म्हणतात. हे क्रियापद मूळ धातूच्या थेट स्वरूपापेक्षा इतर शब्दांपासून किंवा प्रत्ययांच्या साहाय्याने तयार होते.
Key Points :
◾ साधित क्रियापद प्रत्ययांच्या साहाय्याने तयार होते.
◾ नाम, विशेषण, धातू व अव्यय यांपासून साधित क्रियापद तयार होऊ शकते.
◾ सिद्ध क्रियापद हे मूळ धातूवर आधारित असते.
Question : 11
मूळ धातूच्या क्रियेचा कर्ता, ती क्रिया स्वतः करीत नसून दुसऱ्याकडून करवून घेतो अशा अर्थाच्या क्रियापदाला ----------- म्हणतात
📝स्पष्टीकरण :
कर्ता स्वतः क्रिया न करता ती दुसऱ्याकडून करवून घेतो, तेव्हा त्या अर्थाचे क्रियापद प्रयोजक क्रियापद असते. उदा., 'आई मुलाला अभ्यास करवते' या वाक्यात आई स्वतः अभ्यास न करता मुलाकडून अभ्यास करवून घेते.
Key Points :
◾ प्रयोजक क्रियापदात क्रिया दुसऱ्याकडून करवून घेतली जाते.
◾ कर्ता स्वतः मूळ क्रिया करत नाही.
◾ 'करवणे', 'शिकवणे', 'हसवणे' यांसारखी रूपे प्रयोजक अर्थ दर्शवतात.
कर्ता स्वतः क्रिया न करता ती दुसऱ्याकडून करवून घेतो, तेव्हा त्या अर्थाचे क्रियापद प्रयोजक क्रियापद असते. उदा., 'आई मुलाला अभ्यास करवते' या वाक्यात आई स्वतः अभ्यास न करता मुलाकडून अभ्यास करवून घेते.
Key Points :
◾ प्रयोजक क्रियापदात क्रिया दुसऱ्याकडून करवून घेतली जाते.
◾ कर्ता स्वतः मूळ क्रिया करत नाही.
◾ 'करवणे', 'शिकवणे', 'हसवणे' यांसारखी रूपे प्रयोजक अर्थ दर्शवतात.
Question : 12
ज्या क्रियापदामधील धातू निश्चितपणे सांगता येत नाही अशा क्रियापदांना ---------- म्हणतात
📝स्पष्टीकरण :
ज्या क्रियापदामधील मूळ धातू निश्चितपणे ओळखता किंवा सांगता येत नाही, त्यांना अनियमित किंवा गौण क्रियापद म्हणतात. अशा क्रियापदांचे रूप सामान्य धातुरूपांच्या नियमांप्रमाणे स्पष्टपणे समजत नाही.
Key Points :
◾ धातू निश्चितपणे सांगता न येणे हे प्रमुख लक्षण आहे.
◾ अशा क्रियापदांना अनियमित किंवा गौण क्रियापद म्हणतात.
◾ 'आहे', 'नाही' यांसारखी रूपे या प्रकारात येतात.
ज्या क्रियापदामधील मूळ धातू निश्चितपणे ओळखता किंवा सांगता येत नाही, त्यांना अनियमित किंवा गौण क्रियापद म्हणतात. अशा क्रियापदांचे रूप सामान्य धातुरूपांच्या नियमांप्रमाणे स्पष्टपणे समजत नाही.
Key Points :
◾ धातू निश्चितपणे सांगता न येणे हे प्रमुख लक्षण आहे.
◾ अशा क्रियापदांना अनियमित किंवा गौण क्रियापद म्हणतात.
◾ 'आहे', 'नाही' यांसारखी रूपे या प्रकारात येतात.
Question : 13
'आहे', 'नाही', 'नव्हे', 'नको', 'नये', 'पाहिजे' ही ----------- क्रियापदांची उदाहरणे आहेत
📝स्पष्टीकरण :
'आहे', 'नाही', 'नव्हे', 'नको', 'नये', 'पाहिजे' या क्रियापदांचे मूळ धातू स्पष्टपणे सांगता येत नाहीत. म्हणून त्यांना अनियमित किंवा गौण क्रियापदे म्हणतात.
Key Points :
◾ 'आहे' आणि 'नाही' ही अनियमित किंवा गौण क्रियापदांची उदाहरणे आहेत.
◾ या क्रियापदांचा मूळ धातू निश्चितपणे सांगता येत नाही.
◾ अनियमित क्रियापदे सामान्य धातुरूपांच्या नियमांपासून वेगळी असतात.
'आहे', 'नाही', 'नव्हे', 'नको', 'नये', 'पाहिजे' या क्रियापदांचे मूळ धातू स्पष्टपणे सांगता येत नाहीत. म्हणून त्यांना अनियमित किंवा गौण क्रियापदे म्हणतात.
Key Points :
◾ 'आहे' आणि 'नाही' ही अनियमित किंवा गौण क्रियापदांची उदाहरणे आहेत.
◾ या क्रियापदांचा मूळ धातू निश्चितपणे सांगता येत नाही.
◾ अनियमित क्रियापदे सामान्य धातुरूपांच्या नियमांपासून वेगळी असतात.
Question : 14
'असे वागणे बरे नाही'. या वाक्यातील 'नाही' या क्रियापदास काय म्हणतात ?
📝स्पष्टीकरण :
'असे वागणे बरे नाही' या वाक्यात 'नाही' हे स्वतंत्र क्रियापद म्हणून वापरले आहे. 'नाही' या क्रियापदाचा मूळ धातू निश्चितपणे सांगता येत नसल्याने ते अनियमित किंवा गौण क्रियापद आहे.
Key Points :
◾ 'नाही' हे अनियमित किंवा गौण क्रियापद आहे.
◾ त्याचा मूळ धातू निश्चितपणे सांगता येत नाही.
◾ 'नाही' नकारात्मक अर्थ व्यक्त करते.
'असे वागणे बरे नाही' या वाक्यात 'नाही' हे स्वतंत्र क्रियापद म्हणून वापरले आहे. 'नाही' या क्रियापदाचा मूळ धातू निश्चितपणे सांगता येत नसल्याने ते अनियमित किंवा गौण क्रियापद आहे.
Key Points :
◾ 'नाही' हे अनियमित किंवा गौण क्रियापद आहे.
◾ त्याचा मूळ धातू निश्चितपणे सांगता येत नाही.
◾ 'नाही' नकारात्मक अर्थ व्यक्त करते.
Question : 15
पुढील विधाने वाचा ?
1) भावकर्तृक क्रियापदांना स्वतंत्र, स्पष्ट कर्ता नसतो.
2) अनियमित धातूंना अख्यातांचे प्रत्यय लागत नाहीत.
3) प्रयोजक क्रियापदात कर्ता मूळ धातूतील क्रिया स्वतःच पार पाडतो.
1) भावकर्तृक क्रियापदांना स्वतंत्र, स्पष्ट कर्ता नसतो.
2) अनियमित धातूंना अख्यातांचे प्रत्यय लागत नाहीत.
3) प्रयोजक क्रियापदात कर्ता मूळ धातूतील क्रिया स्वतःच पार पाडतो.
📝स्पष्टीकरण :
भावकर्तृक क्रियापदांना स्वतंत्र व स्पष्ट कर्ता नसतो, हे विधान योग्य आहे. अनियमित धातूंना सामान्यतः अख्यातांचे प्रत्यय लागत नाहीत, हेही योग्य आहे. मात्र प्रयोजक क्रियापदात कर्ता मूळ धातूतील क्रिया स्वतः करत नाही, तर ती दुसऱ्याकडून करवून घेतो. त्यामुळे विधान 3 अयोग्य आहे.
Key Points :
◾ भावकर्तृक क्रियापदांना स्पष्ट कर्ता नसतो.
◾ अनियमित धातूंचे रूप सामान्य धातूंप्रमाणे तयार होत नाही.
◾ प्रयोजक क्रियापदात क्रिया दुसऱ्याकडून करवून घेतली जाते.
भावकर्तृक क्रियापदांना स्वतंत्र व स्पष्ट कर्ता नसतो, हे विधान योग्य आहे. अनियमित धातूंना सामान्यतः अख्यातांचे प्रत्यय लागत नाहीत, हेही योग्य आहे. मात्र प्रयोजक क्रियापदात कर्ता मूळ धातूतील क्रिया स्वतः करत नाही, तर ती दुसऱ्याकडून करवून घेतो. त्यामुळे विधान 3 अयोग्य आहे.
Key Points :
◾ भावकर्तृक क्रियापदांना स्पष्ट कर्ता नसतो.
◾ अनियमित धातूंचे रूप सामान्य धातूंप्रमाणे तयार होत नाही.
◾ प्रयोजक क्रियापदात क्रिया दुसऱ्याकडून करवून घेतली जाते.
Question : 16
एखाद्या वाक्यातील क्रियापदावरून फक्त काळाचा बोध होत असेल तर त्या क्रियापदाला ------------ असे म्हणतात
📝स्पष्टीकरण :
क्रियापदाच्या रूपावरून केवळ काळाचा बोध होत असेल आणि विशेष अर्थविकार व्यक्त होत नसेल, तर त्याला स्वार्थी क्रियापद म्हणतात. स्वार्थी क्रियापदात क्रियेचा सामान्य अर्थ आणि काळ स्पष्ट होतो.
Key Points :
◾ स्वार्थी क्रियापदातून मुख्यतः काळाचा बोध होतो.
◾ यात आज्ञा, इच्छा किंवा संकेत यांचा विशेष अर्थ नसतो.
◾ स्वार्थी क्रियापद हा क्रियार्थाचा एक प्रमुख प्रकार आहे.
क्रियापदाच्या रूपावरून केवळ काळाचा बोध होत असेल आणि विशेष अर्थविकार व्यक्त होत नसेल, तर त्याला स्वार्थी क्रियापद म्हणतात. स्वार्थी क्रियापदात क्रियेचा सामान्य अर्थ आणि काळ स्पष्ट होतो.
Key Points :
◾ स्वार्थी क्रियापदातून मुख्यतः काळाचा बोध होतो.
◾ यात आज्ञा, इच्छा किंवा संकेत यांचा विशेष अर्थ नसतो.
◾ स्वार्थी क्रियापद हा क्रियार्थाचा एक प्रमुख प्रकार आहे.
Question : 17
वाक्यातील क्रियापदाच्या रूपावरून आज्ञा, विनंती, प्रार्थना, आशीर्वाद, सल्ला किंवा उपदेश यांचा बोध होत असेल तर त्यास ------------- क्रियापद म्हणतात
📝स्पष्टीकरण :
वाक्यातून आज्ञा, विनंती, प्रार्थना, आशीर्वाद, सल्ला किंवा उपदेश व्यक्त होत असल्यास त्या क्रियापदाला आज्ञार्थी क्रियापद म्हणतात. प्रश्नातील पर्यायात 'अज्ञार्थी' दिलेले असून त्याचा अभिप्रेत अर्थ आज्ञार्थी आहे.
Key Points :
◾ आज्ञार्थी क्रियापद आज्ञा व विनंती दर्शवते.
◾ प्रार्थना, आशीर्वाद, सल्ला आणि उपदेशही आज्ञार्थी अर्थ दर्शवू शकतात.
◾ 'जा', 'बस', 'करा' यांसारखी रूपे आज्ञार्थी वापरात येतात.
वाक्यातून आज्ञा, विनंती, प्रार्थना, आशीर्वाद, सल्ला किंवा उपदेश व्यक्त होत असल्यास त्या क्रियापदाला आज्ञार्थी क्रियापद म्हणतात. प्रश्नातील पर्यायात 'अज्ञार्थी' दिलेले असून त्याचा अभिप्रेत अर्थ आज्ञार्थी आहे.
Key Points :
◾ आज्ञार्थी क्रियापद आज्ञा व विनंती दर्शवते.
◾ प्रार्थना, आशीर्वाद, सल्ला आणि उपदेशही आज्ञार्थी अर्थ दर्शवू शकतात.
◾ 'जा', 'बस', 'करा' यांसारखी रूपे आज्ञार्थी वापरात येतात.
Question : 18
धातुसाधित व सहाय्यक क्रियापद मिळून कोणते क्रियापद तयार होते ?
📝स्पष्टीकरण :
धातुसाधित रूप आणि सहाय्यक क्रियापद यांच्या संयोगाने संयुक्त क्रियापद तयार होते. उदाहरणार्थ, 'मी गावाला जात आहे' या वाक्यात 'जात' आणि 'आहे' यांच्या संयोगाने संयुक्त क्रियापद तयार झाले आहे.
Key Points :
◾ धातुसाधित आणि सहाय्यक क्रियापद यांचा संयोग होतो.
◾ या संयोगातून संयुक्त क्रियापद तयार होते.
◾ 'जात आहे', 'करून घेतले' यांसारखी रूपे संयुक्त क्रियापदाची उदाहरणे आहेत.
धातुसाधित रूप आणि सहाय्यक क्रियापद यांच्या संयोगाने संयुक्त क्रियापद तयार होते. उदाहरणार्थ, 'मी गावाला जात आहे' या वाक्यात 'जात' आणि 'आहे' यांच्या संयोगाने संयुक्त क्रियापद तयार झाले आहे.
Key Points :
◾ धातुसाधित आणि सहाय्यक क्रियापद यांचा संयोग होतो.
◾ या संयोगातून संयुक्त क्रियापद तयार होते.
◾ 'जात आहे', 'करून घेतले' यांसारखी रूपे संयुक्त क्रियापदाची उदाहरणे आहेत.
Question : 19
जा, ये, कर, बस, बोल, पी यासारख्या मराठी भाषेतील मूळ धातूंना ------------ म्हणतात
📝स्पष्टीकरण :
'जा, ये, कर, बस, बोल, पी' हे मराठीतील मूलभूत धातू आहेत. अशा मूळ स्वरूपातील धातूंना सिद्ध धातू म्हणतात. त्यांच्यावर आधारित विविध क्रियापदरूपे तयार होतात.
Key Points :
◾ सिद्ध धातू हे मूळ स्वरूपातील धातू आहेत.
◾ 'जा, ये, कर, बस, बोल, पी' ही उदाहरणे आहेत.
◾ साधित धातू किंवा क्रियापद प्रत्ययांच्या साहाय्याने तयार होतात.
'जा, ये, कर, बस, बोल, पी' हे मराठीतील मूलभूत धातू आहेत. अशा मूळ स्वरूपातील धातूंना सिद्ध धातू म्हणतात. त्यांच्यावर आधारित विविध क्रियापदरूपे तयार होतात.
Key Points :
◾ सिद्ध धातू हे मूळ स्वरूपातील धातू आहेत.
◾ 'जा, ये, कर, बस, बोल, पी' ही उदाहरणे आहेत.
◾ साधित धातू किंवा क्रियापद प्रत्ययांच्या साहाय्याने तयार होतात.
Question : 20
'बाळ एवढा लाडू खाऊन टाक' या वाक्यातील क्रियापदाचा प्रकार सांगा ?
📝स्पष्टीकरण :
'खाऊन टाक' या वाक्यांशात 'खाऊन' हे धातुसाधित रूप आणि 'टाक' हे क्रियापद एकत्र आले आहेत. दोन क्रियापदांच्या संयोगाने संयुक्त क्रियापद तयार झाले आहे.
Key Points :
◾ 'खाऊन टाक' हे संयुक्त क्रियापद आहे.
◾ संयुक्त क्रियापदात दोन क्रियापदांचे घटक असतात.
◾ 'खाऊन' हे धातुसाधित आणि 'टाक' हे साहाय्यकारी अर्थ देणारे क्रियापद आहे.
'खाऊन टाक' या वाक्यांशात 'खाऊन' हे धातुसाधित रूप आणि 'टाक' हे क्रियापद एकत्र आले आहेत. दोन क्रियापदांच्या संयोगाने संयुक्त क्रियापद तयार झाले आहे.
Key Points :
◾ 'खाऊन टाक' हे संयुक्त क्रियापद आहे.
◾ संयुक्त क्रियापदात दोन क्रियापदांचे घटक असतात.
◾ 'खाऊन' हे धातुसाधित आणि 'टाक' हे साहाय्यकारी अर्थ देणारे क्रियापद आहे.
Question : 21
धातूला प्रत्यय जोडून तयार होणारा शब्द वाक्याचा अर्थ पूर्ण करत नसेल तर त्यास ----------- म्हणतात
📝स्पष्टीकरण :
धातूला प्रत्यय लागून तयार झालेला शब्द जर स्वतः वाक्याचा पूर्ण अर्थ व्यक्त करू शकत नसेल, तर त्याला धातुसाधित म्हणतात. धातुसाधित शब्द क्रियेचा अपूर्ण अर्थ व्यक्त करतात.
Key Points :
◾ धातूला प्रत्यय लागल्यावर धातुसाधित तयार होऊ शकते.
◾ धातुसाधित स्वतः वाक्याचा पूर्ण अर्थ देत नाही.
◾ धातुसाधितांना कृदन्त असेही म्हणतात.
धातूला प्रत्यय लागून तयार झालेला शब्द जर स्वतः वाक्याचा पूर्ण अर्थ व्यक्त करू शकत नसेल, तर त्याला धातुसाधित म्हणतात. धातुसाधित शब्द क्रियेचा अपूर्ण अर्थ व्यक्त करतात.
Key Points :
◾ धातूला प्रत्यय लागल्यावर धातुसाधित तयार होऊ शकते.
◾ धातुसाधित स्वतः वाक्याचा पूर्ण अर्थ देत नाही.
◾ धातुसाधितांना कृदन्त असेही म्हणतात.
Question : 22
पुढीलपैकी कोणता प्रकार कृदन्ताचा नाही ?
📝स्पष्टीकरण :
धातूंना विविध प्रत्यय लागून तयार होणाऱ्या आणि क्रिया अपुरी दर्शविणाऱ्या शब्दांना कृदन्त म्हणतात. णे-कृदन्त, ऊ-कृदन्त आणि ला-कृदन्त हे प्रचलित प्रकार आहेत. 'क-कृदन्त' हा दिलेल्या वर्गीकरणातील कृदन्ताचा प्रकार नाही.
Key Points :
◾ कृदन्त हे धातूला प्रत्यय लागून तयार होतात.
◾ णे-कृदन्त, ऊ-कृदन्त आणि ला-कृदन्त हे प्रकार अभ्यासासाठी महत्त्वाचे आहेत.
◾ 'क-कृदन्त' हा योग्य प्रकार नाही.
धातूंना विविध प्रत्यय लागून तयार होणाऱ्या आणि क्रिया अपुरी दर्शविणाऱ्या शब्दांना कृदन्त म्हणतात. णे-कृदन्त, ऊ-कृदन्त आणि ला-कृदन्त हे प्रचलित प्रकार आहेत. 'क-कृदन्त' हा दिलेल्या वर्गीकरणातील कृदन्ताचा प्रकार नाही.
Key Points :
◾ कृदन्त हे धातूला प्रत्यय लागून तयार होतात.
◾ णे-कृदन्त, ऊ-कृदन्त आणि ला-कृदन्त हे प्रकार अभ्यासासाठी महत्त्वाचे आहेत.
◾ 'क-कृदन्त' हा योग्य प्रकार नाही.
Question : 23
धातूंना विविध प्रत्यय लागून क्रिया अपुरी दाखविणाऱ्या शब्दास काय म्हणतात ?
📝स्पष्टीकरण :
धातूंना विविध प्रत्यय जोडल्यावर तयार होणारे आणि क्रिया अपुरी दाखविणारे शब्द म्हणजे कृदन्ते. कृदन्तांना धातुसाधित असेही म्हटले जाते.
Key Points :
◾ कृदन्ते धातूंपासून तयार होतात.
◾ त्यात विविध प्रत्ययांचा उपयोग होतो.
◾ कृदन्त क्रियेचा अपूर्ण अर्थ व्यक्त करते.
धातूंना विविध प्रत्यय जोडल्यावर तयार होणारे आणि क्रिया अपुरी दाखविणारे शब्द म्हणजे कृदन्ते. कृदन्तांना धातुसाधित असेही म्हटले जाते.
Key Points :
◾ कृदन्ते धातूंपासून तयार होतात.
◾ त्यात विविध प्रत्ययांचा उपयोग होतो.
◾ कृदन्त क्रियेचा अपूर्ण अर्थ व्यक्त करते.
Question : 24
खालीलपैकी अयोग्य विधान/विधाने निवडा ?
(अ) 'धातुसाधित' हे क्रियापदाप्रमाणे वाक्याचा अर्थ पूर्ण करतात.
(ब) 'येऊन' हा शब्द 'ये' या धातूपासून बनलेला धातुसाधित आहे.
(क) धातुसाधितांना 'कृदंत' असेही म्हणतात
(अ) 'धातुसाधित' हे क्रियापदाप्रमाणे वाक्याचा अर्थ पूर्ण करतात.
(ब) 'येऊन' हा शब्द 'ये' या धातूपासून बनलेला धातुसाधित आहे.
(क) धातुसाधितांना 'कृदंत' असेही म्हणतात
📝स्पष्टीकरण :
धातुसाधित शब्द क्रियापदाप्रमाणे वाक्याचा अर्थ पूर्ण करत नाहीत. त्यामुळे विधान (अ) अयोग्य आहे. 'येऊन' हा 'ये' या धातूपासून तयार झालेला धातुसाधित शब्द आहे, म्हणून (ब) योग्य आहे. धातुसाधितांना कृदन्त असेही म्हणतात, त्यामुळे (क) योग्य आहे.
Key Points :
◾ धातुसाधित वाक्याचा अर्थ पूर्ण करत नाही.
◾ 'येऊन' हे 'ये' या धातूपासून तयार झालेले धातुसाधित आहे.
◾ धातुसाधितांना कृदन्त असेही म्हणतात.
धातुसाधित शब्द क्रियापदाप्रमाणे वाक्याचा अर्थ पूर्ण करत नाहीत. त्यामुळे विधान (अ) अयोग्य आहे. 'येऊन' हा 'ये' या धातूपासून तयार झालेला धातुसाधित शब्द आहे, म्हणून (ब) योग्य आहे. धातुसाधितांना कृदन्त असेही म्हणतात, त्यामुळे (क) योग्य आहे.
Key Points :
◾ धातुसाधित वाक्याचा अर्थ पूर्ण करत नाही.
◾ 'येऊन' हे 'ये' या धातूपासून तयार झालेले धातुसाधित आहे.
◾ धातुसाधितांना कृदन्त असेही म्हणतात.
Question : 25
वाक्याचा अर्थ पूर्ण करणाऱ्या क्रियावाचक शब्दाला काय म्हणतात ?
📝स्पष्टीकरण :
वाक्याचा अर्थ पूर्ण करणाऱ्या क्रियावाचक शब्दाला क्रियापद म्हणतात. क्रियापद वाक्यातील कर्त्याची क्रिया किंवा स्थिती स्पष्ट करते.
Key Points :
◾ क्रियापद वाक्याचा अर्थ पूर्ण करते.
◾ क्रियापद क्रिया किंवा स्थिती दर्शवते.
◾ धातुसाधित आणि क्रियापद यांच्यात अर्थपूर्ण फरक आहे.
वाक्याचा अर्थ पूर्ण करणाऱ्या क्रियावाचक शब्दाला क्रियापद म्हणतात. क्रियापद वाक्यातील कर्त्याची क्रिया किंवा स्थिती स्पष्ट करते.
Key Points :
◾ क्रियापद वाक्याचा अर्थ पूर्ण करते.
◾ क्रियापद क्रिया किंवा स्थिती दर्शवते.
◾ धातुसाधित आणि क्रियापद यांच्यात अर्थपूर्ण फरक आहे.
Question : 26
संस्कृतमध्ये क्रियापदाला काय म्हणतात ?
📝स्पष्टीकरण :
संस्कृत व्याकरणात क्रियापदाला आख्यात असे म्हटले जाते. आख्यातातून क्रिया, काळ, पुरुष, वचन इत्यादींचा बोध होतो.
Key Points :
◾ संस्कृत व्याकरणातील क्रियापदाला आख्यात म्हणतात.
◾ कृदन्त हा धातूपासून प्रत्ययाने तयार झालेला शब्दप्रकार आहे.
◾ आख्यात हा संस्कृत व्याकरणातील महत्त्वाचा संज्ञावाचक शब्द आहे.
संस्कृत व्याकरणात क्रियापदाला आख्यात असे म्हटले जाते. आख्यातातून क्रिया, काळ, पुरुष, वचन इत्यादींचा बोध होतो.
Key Points :
◾ संस्कृत व्याकरणातील क्रियापदाला आख्यात म्हणतात.
◾ कृदन्त हा धातूपासून प्रत्ययाने तयार झालेला शब्दप्रकार आहे.
◾ आख्यात हा संस्कृत व्याकरणातील महत्त्वाचा संज्ञावाचक शब्द आहे.
Question : 27
पुढील विधाने वाचून योग्य उत्तर लिहा ?
1) क्रियापदांना काळ व अर्थ यांचे विकार होतात.
2) कधी कधी वर्तमानकाळाच्या किंवा भूतकाळाच्या क्रियापदावरून भविष्यकाळाचा आशय व्यक्त होतो.
3) संकेतार्थी क्रियापदे भूतकाळी असतात
1) क्रियापदांना काळ व अर्थ यांचे विकार होतात.
2) कधी कधी वर्तमानकाळाच्या किंवा भूतकाळाच्या क्रियापदावरून भविष्यकाळाचा आशय व्यक्त होतो.
3) संकेतार्थी क्रियापदे भूतकाळी असतात
📝स्पष्टीकरण :
क्रियापदांना काळ व अर्थ यांचे विकार होतात, हे विधान 1 योग्य आहे. काही प्रसंगी वर्तमानकाळ किंवा भूतकाळाचे रूप वापरून भविष्यकाळाचा आशय व्यक्त करता येतो, त्यामुळे विधान 2 योग्य आहे. संकेतार्थी क्रियापदे केवळ भूतकाळी असतात असे नाही, म्हणून विधान 3 अयोग्य आहे.
Key Points :
◾ क्रियापदांना काळ व अर्थ यांचे विकार होतात.
◾ वर्तमान किंवा भूतकाळी रूपातून भविष्यकाळाचा आशय व्यक्त होऊ शकतो.
◾ संकेतार्थी क्रियापदांचा उपयोग अट किंवा संकेत व्यक्त करण्यासाठी होतो.
क्रियापदांना काळ व अर्थ यांचे विकार होतात, हे विधान 1 योग्य आहे. काही प्रसंगी वर्तमानकाळ किंवा भूतकाळाचे रूप वापरून भविष्यकाळाचा आशय व्यक्त करता येतो, त्यामुळे विधान 2 योग्य आहे. संकेतार्थी क्रियापदे केवळ भूतकाळी असतात असे नाही, म्हणून विधान 3 अयोग्य आहे.
Key Points :
◾ क्रियापदांना काळ व अर्थ यांचे विकार होतात.
◾ वर्तमान किंवा भूतकाळी रूपातून भविष्यकाळाचा आशय व्यक्त होऊ शकतो.
◾ संकेतार्थी क्रियापदांचा उपयोग अट किंवा संकेत व्यक्त करण्यासाठी होतो.
Question : 28
पुढील विधाने वाचा व योग्य विधान/ने असलेला पर्याय निवडा ?
1) धातूला प्रत्यय लागूनही क्रिया अपूर्ण आहे असे दर्शविणाऱ्या शब्दांना अपूर्ण क्रियापदे म्हणतात
2) अकर्मक क्रियापदांना कर्माची आवश्यकता नसते.
3) काही क्रियापदांना दोन कर्मे असतात
1) धातूला प्रत्यय लागूनही क्रिया अपूर्ण आहे असे दर्शविणाऱ्या शब्दांना अपूर्ण क्रियापदे म्हणतात
2) अकर्मक क्रियापदांना कर्माची आवश्यकता नसते.
3) काही क्रियापदांना दोन कर्मे असतात
📝स्पष्टीकरण :
अकर्मक क्रियापदांना कर्माची आवश्यकता नसते, हे विधान 2 योग्य आहे. काही क्रियापदांना दोन कर्मे असतात, त्यामुळे विधान 3 देखील योग्य आहे. विधान 1 मध्ये धातूला प्रत्यय लागून क्रिया अपूर्ण दाखविणाऱ्या शब्दांना अपूर्ण क्रियापद म्हटले आहे; हा संदर्भ धातुसाधित किंवा कृदन्ताशी संबंधित आहे. म्हणून दिलेल्या उत्तरानुसार 2 आणि 3 योग्य आहेत.
Key Points :
◾ अकर्मक क्रियापदाला कर्माची आवश्यकता नसते.
◾ काही क्रियापदांना दोन कर्मे असू शकतात.
◾ धातुसाधित किंवा कृदन्त क्रिया अपूर्ण दर्शविते.
अकर्मक क्रियापदांना कर्माची आवश्यकता नसते, हे विधान 2 योग्य आहे. काही क्रियापदांना दोन कर्मे असतात, त्यामुळे विधान 3 देखील योग्य आहे. विधान 1 मध्ये धातूला प्रत्यय लागून क्रिया अपूर्ण दाखविणाऱ्या शब्दांना अपूर्ण क्रियापद म्हटले आहे; हा संदर्भ धातुसाधित किंवा कृदन्ताशी संबंधित आहे. म्हणून दिलेल्या उत्तरानुसार 2 आणि 3 योग्य आहेत.
Key Points :
◾ अकर्मक क्रियापदाला कर्माची आवश्यकता नसते.
◾ काही क्रियापदांना दोन कर्मे असू शकतात.
◾ धातुसाधित किंवा कृदन्त क्रिया अपूर्ण दर्शविते.
Question : 29
ज्या क्रियापदाचा अर्थ पूर्ण करण्यासाठी कर्माची आवश्यकता असते त्यास ------------ क्रियापद म्हणतात
📝स्पष्टीकरण :
ज्या क्रियापदाचा अर्थ पूर्ण होण्यासाठी कर्माची आवश्यकता असते, त्याला सकर्मक क्रियापद म्हणतात. उदाहरणार्थ, 'राम पुस्तक वाचतो' या वाक्यात 'वाचतो' या क्रियापदाचा अर्थ 'पुस्तक' या कर्मामुळे पूर्ण होतो.
Key Points :
◾ सकर्मक क्रियापदाला कर्म आवश्यक असते.
◾ कर्मामुळे क्रियेचा अर्थ पूर्ण होतो.
◾ 'वाचणे', 'खाणे', 'कापणे' यांसारखी क्रियापदे सकर्मक वापरात येऊ शकतात.
ज्या क्रियापदाचा अर्थ पूर्ण होण्यासाठी कर्माची आवश्यकता असते, त्याला सकर्मक क्रियापद म्हणतात. उदाहरणार्थ, 'राम पुस्तक वाचतो' या वाक्यात 'वाचतो' या क्रियापदाचा अर्थ 'पुस्तक' या कर्मामुळे पूर्ण होतो.
Key Points :
◾ सकर्मक क्रियापदाला कर्म आवश्यक असते.
◾ कर्मामुळे क्रियेचा अर्थ पूर्ण होतो.
◾ 'वाचणे', 'खाणे', 'कापणे' यांसारखी क्रियापदे सकर्मक वापरात येऊ शकतात.
Question : 30
क्रिया करणारा एक व ती सोसणारा दुसराच असतो तेव्हा ते ------------ क्रियापद असते
📝स्पष्टीकरण :
जेव्हा क्रिया करणारा कर्ता आणि ती क्रिया सोसणारे किंवा ज्याच्यावर क्रिया होते ते कर्म वेगळे असतात, तेव्हा क्रियापद सकर्मक असते. अशा वाक्यात क्रियेचा परिणाम कर्मावर होतो.
Key Points :
◾ कर्ता क्रिया करतो.
◾ कर्म क्रियेचा परिणाम सोसते.
◾ कर्ता आणि कर्म वेगळे असल्यास सकर्मक क्रियापद असू शकते.
जेव्हा क्रिया करणारा कर्ता आणि ती क्रिया सोसणारे किंवा ज्याच्यावर क्रिया होते ते कर्म वेगळे असतात, तेव्हा क्रियापद सकर्मक असते. अशा वाक्यात क्रियेचा परिणाम कर्मावर होतो.
Key Points :
◾ कर्ता क्रिया करतो.
◾ कर्म क्रियेचा परिणाम सोसते.
◾ कर्ता आणि कर्म वेगळे असल्यास सकर्मक क्रियापद असू शकते.
Question : 31
कर्त्यापासून निघालेली क्रिया कर्त्यापाशीच थांबत असेल तर ते क्रियापद ------------ असते
📝स्पष्टीकरण :
कर्त्यापासून निघालेली क्रिया जर कोणत्याही कर्मावर न थांबता कर्त्यापाशीच थांबत असेल, तर ते अकर्मक क्रियापद असते. अशा क्रियापदाला अर्थ पूर्ण करण्यासाठी कर्माची गरज नसते.
Key Points :
◾ अकर्मक क्रियापदाला कर्माची आवश्यकता नसते.
◾ क्रियेचा परिणाम कर्त्यापाशीच राहतो.
◾ 'झोपणे', 'धावणे', 'हसणे' यांसारखी क्रियापदे अकर्मक असू शकतात.
कर्त्यापासून निघालेली क्रिया जर कोणत्याही कर्मावर न थांबता कर्त्यापाशीच थांबत असेल, तर ते अकर्मक क्रियापद असते. अशा क्रियापदाला अर्थ पूर्ण करण्यासाठी कर्माची गरज नसते.
Key Points :
◾ अकर्मक क्रियापदाला कर्माची आवश्यकता नसते.
◾ क्रियेचा परिणाम कर्त्यापाशीच राहतो.
◾ 'झोपणे', 'धावणे', 'हसणे' यांसारखी क्रियापदे अकर्मक असू शकतात.
Question : 32
ज्या क्रियापदांचा अर्थ पूर्ण होण्यासाठी कर्माची आवश्यकता नसते, त्यास ---------- क्रियापद म्हणतात
📝स्पष्टीकरण :
ज्या क्रियापदांना वाक्याचा अर्थ पूर्ण करण्यासाठी कर्माची आवश्यकता नसते, त्यांना अकर्मक क्रियापद म्हणतात. क्रिया कर्त्याशीच संबंधित राहते आणि कर्माची गरज भासत नाही.
Key Points :
◾ अकर्मक क्रियापदाला कर्म लागत नाही.
◾ क्रियेचा अर्थ स्वतंत्रपणे पूर्ण होतो.
◾ सकर्मक क्रियापद याच्या विरुद्ध कर्माची अपेक्षा करते.
ज्या क्रियापदांना वाक्याचा अर्थ पूर्ण करण्यासाठी कर्माची आवश्यकता नसते, त्यांना अकर्मक क्रियापद म्हणतात. क्रिया कर्त्याशीच संबंधित राहते आणि कर्माची गरज भासत नाही.
Key Points :
◾ अकर्मक क्रियापदाला कर्म लागत नाही.
◾ क्रियेचा अर्थ स्वतंत्रपणे पूर्ण होतो.
◾ सकर्मक क्रियापद याच्या विरुद्ध कर्माची अपेक्षा करते.
Question : 33
जे क्रियापद सकर्मक व अकर्मक अशा दोन्ही पद्धतीने वापरले जाते त्याला ----------- क्रियापद म्हणतात
📝स्पष्टीकरण :
एखादे क्रियापद सकर्मक आणि अकर्मक अशा दोन्ही प्रकारे वापरता येत असेल, तर त्याला उभयविध क्रियापद म्हणतात. वापरानुसार त्याला कर्माची आवश्यकता असू शकते किंवा नसू शकते.
Key Points :
◾ उभयविध क्रियापद दोन्ही प्रकारे वापरता येते.
◾ ते सकर्मक किंवा अकर्मक वापरानुसार अर्थ देते.
◾ क्रियापदाचा प्रकार वाक्याच्या संदर्भावरून ठरतो.
एखादे क्रियापद सकर्मक आणि अकर्मक अशा दोन्ही प्रकारे वापरता येत असेल, तर त्याला उभयविध क्रियापद म्हणतात. वापरानुसार त्याला कर्माची आवश्यकता असू शकते किंवा नसू शकते.
Key Points :
◾ उभयविध क्रियापद दोन्ही प्रकारे वापरता येते.
◾ ते सकर्मक किंवा अकर्मक वापरानुसार अर्थ देते.
◾ क्रियापदाचा प्रकार वाक्याच्या संदर्भावरून ठरतो.
Question : 34
कापणे, मिटणे, समजणे, स्मरणे - या क्रियापदांचा प्रकार कोणता ?
📝स्पष्टीकरण :
'कापणे, मिटणे, समजणे, स्मरणे' ही क्रियापदे संदर्भानुसार सकर्मक आणि अकर्मक अशा दोन्ही पद्धतीने वापरता येतात. त्यामुळे त्यांना उभयविध क्रियापदे म्हणतात.
Key Points :
◾ उभयविध क्रियापद सकर्मक व अकर्मक दोन्ही प्रकारे वापरता येते.
◾ 'कापणे' आणि 'मिटणे' यांचा वापर संदर्भानुसार बदलू शकतो.
◾ क्रियापदाचा अंतिम प्रकार वाक्याच्या वापरावरून निश्चित होतो.
'कापणे, मिटणे, समजणे, स्मरणे' ही क्रियापदे संदर्भानुसार सकर्मक आणि अकर्मक अशा दोन्ही पद्धतीने वापरता येतात. त्यामुळे त्यांना उभयविध क्रियापदे म्हणतात.
Key Points :
◾ उभयविध क्रियापद सकर्मक व अकर्मक दोन्ही प्रकारे वापरता येते.
◾ 'कापणे' आणि 'मिटणे' यांचा वापर संदर्भानुसार बदलू शकतो.
◾ क्रियापदाचा अंतिम प्रकार वाक्याच्या वापरावरून निश्चित होतो.
Question : 35
मी गावाला जात आहे. या वाक्यातील क्रियापदाचा प्रकार सांगा ?
📝स्पष्टीकरण :
'मी गावाला जात आहे' या वाक्यात 'जात' हे धातुसाधित रूप आणि 'आहे' हे सहाय्यक क्रियापद आहे. दोन्ही मिळून संयुक्त क्रियापद तयार झाले आहे.
Key Points :
◾ 'जात आहे' हे संयुक्त क्रियापद आहे.
◾ 'जात' हे मुख्य क्रियाभाग आहे.
◾ 'आहे' हे सहाय्यक क्रियापद आहे.
'मी गावाला जात आहे' या वाक्यात 'जात' हे धातुसाधित रूप आणि 'आहे' हे सहाय्यक क्रियापद आहे. दोन्ही मिळून संयुक्त क्रियापद तयार झाले आहे.
Key Points :
◾ 'जात आहे' हे संयुक्त क्रियापद आहे.
◾ 'जात' हे मुख्य क्रियाभाग आहे.
◾ 'आहे' हे सहाय्यक क्रियापद आहे.
Question : 36
श्रीकृष्णानेच द्रौपदीची लज्जा राखावी - या वाक्यातील क्रियापदाचा प्रकार ओळखा ?
📝स्पष्टीकरण :
'राखावी' या क्रियापदातून इच्छा, अपेक्षा किंवा कर्तव्य यांचा अर्थ व्यक्त होतो. अशा अर्थाचे क्रियापद विध्यर्थी असते. त्यामुळे 'राखावी' हे विध्यर्थी क्रियापद आहे.
Key Points :
◾ 'राखावी' हे विध्यर्थी क्रियापद आहे.
◾ विध्यर्थी क्रियापद इच्छा, कर्तव्य किंवा अपेक्षा दर्शवते.
◾ 'करावे', 'राखावे', 'असावे' यांसारखी रूपे विध्यर्थी अर्थ देतात.
'राखावी' या क्रियापदातून इच्छा, अपेक्षा किंवा कर्तव्य यांचा अर्थ व्यक्त होतो. अशा अर्थाचे क्रियापद विध्यर्थी असते. त्यामुळे 'राखावी' हे विध्यर्थी क्रियापद आहे.
Key Points :
◾ 'राखावी' हे विध्यर्थी क्रियापद आहे.
◾ विध्यर्थी क्रियापद इच्छा, कर्तव्य किंवा अपेक्षा दर्शवते.
◾ 'करावे', 'राखावे', 'असावे' यांसारखी रूपे विध्यर्थी अर्थ देतात.
Question : 37
'गुरुजी विद्यार्थ्यांना व्याकरण शिकवतात' या वाक्यातील क्रियापद प्रकार ओळखा ?
📝स्पष्टीकरण :
'गुरुजी विद्यार्थ्यांना व्याकरण शिकवतात' या वाक्यात 'विद्यार्थ्यांना' आणि 'व्याकरण' ही दोन कर्मे आहेत. त्यामुळे 'शिकवतात' हे द्विकर्मक क्रियापद आहे. ज्याला क्रिया शिकवली जाते ते एक कर्म आणि काय शिकवले जाते ते दुसरे कर्म आहे.
Key Points :
◾ द्विकर्मक क्रियापदाला दोन कर्मे असतात.
◾ 'विद्यार्थ्यांना' आणि 'व्याकरण' ही या वाक्यातील दोन कर्मे आहेत.
◾ 'शिकवतात' हे द्विकर्मक क्रियापद आहे.
'गुरुजी विद्यार्थ्यांना व्याकरण शिकवतात' या वाक्यात 'विद्यार्थ्यांना' आणि 'व्याकरण' ही दोन कर्मे आहेत. त्यामुळे 'शिकवतात' हे द्विकर्मक क्रियापद आहे. ज्याला क्रिया शिकवली जाते ते एक कर्म आणि काय शिकवले जाते ते दुसरे कर्म आहे.
Key Points :
◾ द्विकर्मक क्रियापदाला दोन कर्मे असतात.
◾ 'विद्यार्थ्यांना' आणि 'व्याकरण' ही या वाक्यातील दोन कर्मे आहेत.
◾ 'शिकवतात' हे द्विकर्मक क्रियापद आहे.
Your Scorecard
Total Questions
0
Solved Question
0
Correct
0
Wrong
0
Final Score : 0 / 0