पुणे व सातारा जिल्ह्याच्या सीमा कोणत्या नदीने स्पष्ट केल्या आहेत ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | नीरा
स्पष्टीकरण : नीरा नदी ही पुणे आणि सातारा जिल्ह्यांच्या सीमेला स्पष्ट करणारी महत्त्वाची नदी आहे. या नदीच्या परिसरामुळे दोन्ही जिल्ह्यांच्या भौगोलिक सीमांची ओळख निश्चित होते.
नीरा नदी ही भीमा नदीची उजव्या तीरावरील प्रमुख उपनदी आहे. तिचा उगम सह्याद्री पर्वतरांगांमध्ये होतो आणि पुढे नीरा नरसिंगपूर येथे ती भीमा नदीला मिळते. त्यामुळे पुणे, सातारा आणि सोलापूर या भागांच्या जलभौगोलिक अभ्यासात नीरा नदीला विशेष महत्त्व आहे.
कृष्णा नदी सातारा आणि सांगली जिल्ह्यांतून वाहते, तर भीमा नदी पुणे आणि सोलापूर परिसरातील प्रमुख नदी आहे. कोयना नदी ही कृष्णा नदीची महत्त्वाची उपनदी आहे.
Key Points :
◾ नीरा नदी ही पुणे-सातारा सीमेशी संबंधित महत्त्वाची नदी आहे.
◾ नीरा ही भीमा नदीची उजव्या तीरावरील उपनदी आहे.
◾ नीरा नरसिंगपूर येथे नीरा नदी भीमा नदीला मिळते.
सातारा जिल्ह्यातील पुस्तकांचे गाव कोठे आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | भिलार
स्पष्टीकरण : सातारा जिल्ह्यातील महाबळेश्वर आणि पाचगणी यांच्या दरम्यान भिलार हे प्रसिद्ध गाव आहे. महाराष्ट्र शासनाने 4 मे 2017 रोजी या गावाला 'पुस्तकांचे गाव' म्हणून विकसित करण्याचा उपक्रम सुरू केला. वाचनसंस्कृती वाढवणे आणि पर्यटकांना साहित्याचा अनुभव देणे हा या उपक्रमाचा प्रमुख उद्देश आहे.
भिलारमध्ये विविध विषयांवरील पुस्तके वाचनासाठी उपलब्ध करून देण्यात आली आहेत. त्यामुळे हे गाव वाचन आणि साहित्य पर्यटनाचे महत्त्वाचे केंद्र बनले आहे. भिलार हे स्ट्रॉबेरी उत्पादनासाठी देखील प्रसिद्ध आहे.
लोणंद हे खंडाळा तालुक्यातील महत्त्वाचे बाजारपेठेचे ठिकाण आहे, तर मांगर हे मधमाशीपालनाशी संबंधित उपक्रमासाठी प्रसिद्ध आहे.
Key Points :
◾ भिलार हे सातारा जिल्ह्यातील प्रसिद्ध पुस्तकांचे गाव आहे.
◾ 4 मे 2017 रोजी पुस्तकांचे गाव उपक्रम सुरू करण्यात आला.
◾ भिलार स्ट्रॉबेरी उत्पादनासाठी देखील प्रसिद्ध आहे.
महू-हातगेघर धरण कोणत्या नदीवर आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | उरमोडी
स्पष्टीकरण : महू-हातगेघर धरण हे सातारा जिल्ह्यातील जावळी तालुक्यात उरमोडी नदीवर बांधण्यात आलेले आहे. उरमोडी प्रकल्पाचा प्रमुख उद्देश दुष्काळी भागातील शेतीसाठी सिंचन सुविधा उपलब्ध करून देणे आणि पाणीटंचाई कमी करणे हा आहे.
उरमोडी नदी ही कृष्णा नदीच्या जलप्रणालीतील महत्त्वाची नदी आहे. उरमोडी प्रकल्पामुळे सातारा, खटाव आणि माण परिसरातील शेतीला सिंचनाचा लाभ मिळतो.
धोम धरण कृष्णा नदीवर, तर कण्हेर धरण कण्हेर नदीवर बांधण्यात आले आहे. त्यामुळे दिलेल्या पर्यायांमध्ये महू-हातगेघर धरणासाठी योग्य नदी उरमोडी आहे.
Key Points :
◾ महू-हातगेघर धरण उरमोडी नदीवर आहे.
◾ उरमोडी प्रकल्पाचा प्रमुख लाभ सिंचन आणि पाणीपुरवठा आहे.
◾ धोम धरण कृष्णा नदीवर बांधण्यात आले आहे.
महाबळेश्वर तालुक्यात तसेच वाई तालुक्याच्या पश्चिम भागात कोणत्या प्रकारची मृदा आढळते ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 1 | जांभी
स्पष्टीकरण : महाबळेश्वर तालुका आणि वाई तालुक्याचा पश्चिम भाग हा सह्याद्रीच्या अतिपर्जन्यमानाच्या प्रदेशात येतो. या भागात मोठ्या प्रमाणावर पाऊस पडत असल्यामुळे खडकांतील विद्राव्य घटक पाण्याबरोबर वाहून जातात. या प्रक्रियेला क्षालन किंवा लीचिंग म्हणतात. या प्रक्रियेतून जांभी मृदा तयार होते.
जांभी मृदेमध्ये लोह आणि ॲल्युमिनियम यांचे प्रमाण तुलनेने जास्त असल्यामुळे तिचा रंग लालसर किंवा तांबूस दिसतो. ही मृदा सामान्यतः आम्लधर्मीय असते.
सातारा जिल्ह्याच्या पूर्वेकडील मैदानी भागात तुलनेने काळी मृदा आढळते. त्यामुळे भौगोलिक प्रदेशानुसार मृदेच्या प्रकारात फरक दिसून येतो.
Key Points :
◾ जांभी मृदा अतिपर्जन्य आणि सह्याद्रीच्या प्रदेशात आढळते.
◾ जांभी मृदेत लोह आणि ॲल्युमिनियम यांचे प्रमाण जास्त असते.
◾ लीचिंग किंवा क्षालन ही जांभी मृदा निर्मितीतील महत्त्वाची प्रक्रिया आहे.
शिवाजी सागर हे नाव कोणत्या धरणाच्या जलाशयाला देण्यात आले आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 1 | कोयना
स्पष्टीकरण : सातारा जिल्ह्यातील पाटण तालुक्यातील कोयना धरणाच्या जलाशयाला 'शिवाजी सागर' असे नाव देण्यात आले आहे. कोयना नदीवर बांधलेले हे धरण महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या जलविद्युत प्रकल्पांपैकी एक आहे.
कोयना जलविद्युत प्रकल्प हा महाराष्ट्राच्या वीज निर्मितीमध्ये अत्यंत महत्त्वाचा आहे. कोयना धरण आणि त्याचा विस्तीर्ण जलाशय यामुळे सिंचन, जलसाठा आणि जलविद्युत निर्मितीला मोठा हातभार लागतो.
सातारा जिल्ह्यातील इतर महत्त्वाच्या जलसाठ्यांमध्ये कण्हेर धरण आणि धोम धरण यांचा समावेश होतो. मात्र शिवाजी सागर हे नाव कोयना धरणाच्या जलाशयाशी संबंधित आहे.
Key Points :
◾ शिवाजी सागर हे कोयना धरणाच्या जलाशयाचे नाव आहे.
◾ कोयना धरण सातारा जिल्ह्यातील पाटण तालुक्यात आहे.
◾ कोयना प्रकल्प जलविद्युत निर्मितीसाठी महाराष्ट्रातील अत्यंत महत्त्वाचा प्रकल्प आहे.
प्रतापगड किल्ला सातारा जिल्ह्यातील कोणत्या तालुक्यात आहे
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | जावळी
स्पष्टीकरण : प्रतापगड किल्ला सातारा जिल्ह्यातील जावळी तालुक्यात स्थित असलेला ऐतिहासिक किल्ला आहे. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या स्वराज्य स्थापनेच्या इतिहासात या किल्ल्याला अत्यंत महत्त्वाचे स्थान आहे.
10 नोव्हेंबर 1659 रोजी प्रतापगडाच्या पायथ्याशी छत्रपती शिवाजी महाराज आणि अफजल खान यांची ऐतिहासिक भेट झाली. या घटनेनंतर प्रतापगड स्वराज्याच्या इतिहासातील महत्त्वाचे केंद्र बनला.
किल्ल्यावर भवानी मातेचे मंदिर आहे. प्रतापगड हा सह्याद्रीच्या डोंगररांगांमध्ये वसलेला असून त्याचे स्थान जावळीच्या भौगोलिक परिसराशी संबंधित आहे.
Key Points :
◾ प्रतापगड सातारा जिल्ह्यातील जावळी तालुक्यात आहे.
◾ 10 नोव्हेंबर 1659 रोजी प्रतापगडाच्या पायथ्याशी शिवाजी महाराज आणि अफजल खान यांची ऐतिहासिक भेट झाली.
◾ प्रतापगडावर भवानी मातेचे मंदिर आहे.
'आपल्या जवळच असणाऱ्या वस्तूचा गावभर शोध घेणे' या अर्थाची योग्य म्हण ओळखा ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | काखेला कळसा गावाला वळसा
स्पष्टीकरण : एखादी वस्तू आपल्या अगदी जवळच, स्वतःपाशी उपलब्ध असतानाही तिचे भान न राहता सर्वत्र इतरत्र तिचा शोध घेत फिरणे, या अर्थासाठी 'काखेला कळसा गावाला वळसा' ही म्हण वापरली जाते.
Key Points :
◾ काखेला कळसा गावाला वळसा = वस्तू जवळच असताना सर्वत्र शोधत फिरणे.
◾ गोगलगाय अन् पोटात पाय = बाहेरून अतिशय गरीब किंवा निरुपद्रवी दिसणारा पण मनात कपट बाळगणारा मनुष्य.
◾ घरोघरी मातीच्या चुली = सर्वत्र परिस्थिती किंवा मानवी स्वभाव साधारणपणे सारखाच असणे.
◾ इंग्रजी समांतर म्हण : "Searching for the glasses when they are on your head."
पुढीलपैकी विरुद्धार्थी शब्दांची चुकीची जोडी निवडा ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | सुज्ञ - तुच्छ
स्पष्टीकरण : 'सुज्ञ' या शब्दाचा अर्थ 'चांगले ज्ञान असलेला' किंवा 'शहाणा' असा होतो. त्यामुळे 'सुज्ञ' या शब्दाचा योग्य विरुद्धार्थी शब्द 'अज्ञ' (काहीही न जाणणारा) किंवा 'मूर्ख' असा होतो. 'तुच्छ' म्हणजे क्षुद्र किंवा कवडीमोलाचा. त्यामुळे 'सुज्ञ - तुच्छ' ही जोडी चुकीची (अयोग्य) आहे.
Key Points :
◾ सुज्ञ × अज्ञ = शहाणा × काही न समजणारा.
◾ स्तुती × निंदा = कौतुक × वाईट बोलणे.
◾ कृतज्ञ × कृतघ्न = उपकार जाणणारा × उपकार विसरणारा.
◾ कृपा × अवकृपा = मर्जी / दया × अवकृपा / नाराजी.
◾ तुच्छ × थोर / आदरणीय / श्रेष्ठ.
ग्रंथ व ग्रंथकार यांची अयोग्य जोडी निवडा ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | गीता रहस्य - आचार्य विनोबा भावे
स्पष्टीकरण : 'गीतारहस्य' हा सुप्रसिद्ध आणि कालजयी ग्रंथ लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक यांनी म्यानमारमधील (ब्रह्मदेश) मंडालेच्या तुरुंगात असताना लिहिला होता. आचार्य विनोबा भावे यांनी 'गीताई' (गीतेचे समश्लोकी मराठी भाषांतर) आणि 'गीतापवचने' हे ग्रंथ लिहिले आहेत. त्यामुळे 'गीता रहस्य - आचार्य विनोबा भावे' ही जोडी अयोग्य आहे.
Key Points :
◾ गीतारहस्य = लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक (मंडाले तुरुंग, 1908-1914).
◾ गीता प्रवचने / गीताई = आचार्य विनोबा भावे.
◾ ग्रामगीता = राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज (ग्रामविकासाचा महामंत्र देणारा ग्रंथ).
◾ दासबोध / मनाचे श्लोक = समर्थ रामदास स्वामी.
◾ भावार्थ रामायण = संत एकनाथ महाराज आणि ज्ञानेश्वरी = संत ज्ञानेश्वर महाराज.
तालुक्याचे शासकीय वसुलीचे उद्दिष्ट पूर्ण झाले नसल्यामुळे जिल्हाधिकाऱ्यांनी सर्व अधिकाऱ्यांना कडक शब्दात समजावले. या वाक्यातील अधोरेखित अर्थाचा वाक्प्रचार सांगा ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 1 | कान उपटणे
स्पष्टीकरण : 'कान उपटणे' या वाक्प्रचाराचा अचूक अर्थ 'एखाद्याच्या चुकीबद्दल त्याला कडक शब्दांत समज देणे, ताकीद देणे किंवा कठोर शब्दांत जाब विचारणे' असा होतो. जिल्हाधिकाऱ्यांनी उद्दिष्ट पूर्ण न करणाऱ्या अधिकाऱ्यांना कडक शब्दांत समज दिल्यामुळे येथे 'कान उपटणे' हा वाक्प्रचार योग्य ठरतो.
Key Points :
◾ कान उपटणे = कडक शब्दांत समज देणे किंवा ताकीद देणे.
◾ कान भरणे = चुगल्या करणे किंवा दुसऱ्याविरुद्ध मनात वाईट विचार भरणे.
◾ तोंडात बोटे घालणे = कमालीचे नवल किंवा आश्चर्य वाटणे.
◾ कपाळावर हात मारणे = हताश होणे किंवा अत्यंत वाईट वाटणे (नशिबाला दोष देणे).
◾ गहिवरून येणे = कंठ दाटून येणे किंवा मन भरून येणे.
सत्यशोधक समाजाची स्थापना कोणी केली ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | महात्मा फुले
स्पष्टीकरण : महात्मा ज्योतिराव फुले यांनी 24 सप्टेंबर 1873 रोजी पुणे येथे सत्यशोधक समाजाची स्थापना केली. शूद्रातिशूद्र, बहुजन समाज आणि महिलांना सामाजिक व धार्मिक दास्यातून मुक्त करणे, शिक्षणाचा प्रसार करणे आणि पुरोहितांच्या मध्यस्थीशिवाय धार्मिक विधी पार पाडणे हा या समाजाचा मुख्य उद्देश होता.
Key Points :
◾ सत्यशोधक समाजाचे ब्रीदवाक्य: "सर्वसाक्षी जगत्पती । त्याला नकोच मध्यस्ती ॥"
◾ कृष्णराव भालेकर यांनी 1877 मध्ये "दीनबंधू" हे साप्ताहिक सुरू केले.
◾ महात्मा फुले यांचे प्रमुख ग्रंथ: "गुलामगिरी", "शेतकऱ्याचा असूड", "ब्राह्मणांचे कसब" आणि "सार्वजनिक सत्यधर्म".
◾ दयानंद सरस्वती यांनी 1875 मध्ये आर्य समाज, तर राजा राममोहन रॉय यांनी 1828 मध्ये ब्राह्मो समाज स्थापन केला.
पुणे येथील शैक्षणिक विद्यापीठास कोणाचे नाव देण्यात आले आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | सावित्रीबाई फुले
स्पष्टीकरण : पुणे विद्यापीठाची स्थापना 10 फेब्रुवारी 1949 रोजी झाली. महाराष्ट्र शासनाने 7 जुलै 2014 रोजी क्रांतीज्योती सावित्रीबाई फुले यांच्या स्त्री शिक्षण व समाजप्रबोधनातील योगदानाचा गौरव म्हणून विद्यापीठाचे नामकरण "सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ" असे केले.
Key Points :
◾ 1 जानेवारी 1848 रोजी सावित्रीबाई फुले यांनी महात्मा ज्योतिराव फुले यांच्या साथीने पुण्यात भिडे वाड्यात मुलींची शाळा सुरू केली.
◾ सावित्रीबाई फुले यांना भारतातील पहिल्या महिला शिक्षिका म्हणून ओळखले जाते.
◾ पुणे विद्यापीठाचे पहिले कुलगुरू डॉ. एम. आर. जयकर होते.
◾ डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे नाव मराठवाडा विद्यापीठास देण्यात आले असून त्याचे नामकरण 14 जानेवारी 1994 रोजी करण्यात आले.
तुम मुझे खून दो, मैं तुम्हें आजादी दूंगा हे वाक्य खालीलपैकी कोणी म्हटले आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 4 | सुभाषचंद्र बोस
स्पष्टीकरण : नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांनी आझाद हिंद सेनेच्या सैनिकांना आणि भारतीय जनतेला स्वातंत्र्यलढ्यासाठी प्रेरित करताना "तुम मुझे खून दो, मैं तुम्हें आजादी दूंगा!" ही ऐतिहासिक घोषणा दिली होती.
Key Points :
◾ नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांची प्रमुख घोषवाक्ये "जय हिंद" आणि "चलो दिल्ली" होती.
◾ त्यांनी 1939 मध्ये फॉरवर्ड ब्लॉकची स्थापना केली.
◾ 21 ऑक्टोबर 1943 रोजी सिंगापूर येथे त्यांनी आझाद हिंद सरकारची स्थापना केली.
◾ लोकमान्य टिळक यांची प्रसिद्ध घोषणा "स्वराज्य हा माझा जन्मसिद्ध हक्क आहे आणि तो मी मिळवणारच!" होती.
लोणार सरोवर कोणत्या जिल्ह्यामध्ये आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 4 | बुलढाणा
स्पष्टीकरण : लोणार सरोवर महाराष्ट्रातील बुलढाणा जिल्ह्यातील लोणार तालुक्यात स्थित आहे. उल्कापातामुळे निर्माण झालेले हे एक वैशिष्ट्यपूर्ण विवर सरोवर आहे.
Key Points :
◾ लोणार सरोवर बेसाल्ट खडकामध्ये उल्कापातामुळे निर्माण झाले आहे.
◾ नोव्हेंबर 2020 मध्ये लोणार सरोवराला रामसर स्थळाचा दर्जा मिळाला.
◾ सरोवराचे पाणी क्षारयुक्त आणि अल्कधर्मी स्वरूपाचे आहे.
◾ या परिसरात हेलोआर्चिया या सूक्ष्मजीवांचा आढळ नोंदवला गेला आहे.
राज्याचे मुख्यमंत्री यांना शपथ देण्याचे कार्य कोण करतात ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 4 | राज्यपाल
स्पष्टीकरण : भारतीय राज्यघटनेच्या कलम 164(3) नुसार राज्याच्या मुख्यमंत्र्यांना आणि इतर मंत्र्यांना त्यांच्या पदाची व गोपनीयतेची शपथ संबंधित राज्यपाल देतात. ही शपथ तिसऱ्या अनुसूचीतील नमुन्यानुसार दिली जाते.
Key Points :
◾ कलम 164(1) नुसार मुख्यमंत्र्यांची नियुक्ती राज्यपाल करतात.
◾ इतर मंत्र्यांची नियुक्ती मुख्यमंत्र्यांच्या सल्ल्याने राज्यपाल करतात.
◾ मुख्यमंत्री आणि मंत्रिमंडळ हे सामूहिकरीत्या विधानसभेला जबाबदार असतात.
◾ भारताच्या राष्ट्रपतींना शपथ भारताचे सरन्यायाधीश देतात.
विधान परिषदेच्या निवडणुकीसाठी खालीलपैकी कोण मतदान करू शकत नाही ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | सर्वसामान्य मतदार
स्पष्टीकरण : विधान परिषद हे अप्रत्यक्षपणे निवडून येणारे वरिष्ठ सभागृह आहे. कलम 171 नुसार विधान परिषद सदस्यांची निवड स्थानिक स्वराज्य संस्था, पदवीधर, शिक्षक आणि विधानसभेचे सदस्य अशा विविध निर्वाचक गणांद्वारे केली जाते. त्यामुळे सर्वसामान्य मतदार विधान परिषद निवडणुकीत थेट मतदान करू शकत नाहीत.
Key Points :
◾ 1/3 सदस्य स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निर्वाचक गणातून निवडले जातात.
◾ 1/3 सदस्य विधानसभेच्या निवडून आलेल्या सदस्यांद्वारे निवडले जातात.
◾ 1/12 सदस्य पदवीधर मतदारसंघातून आणि 1/12 सदस्य शिक्षक मतदारसंघातून निवडले जातात.
◾ उर्वरित 1/6 सदस्य राज्यपाल नियुक्त करतात.
◾ विधान परिषद हे स्थायी सभागृह असून सदस्यांचा कार्यकाळ 6 वर्षांचा असतो.
महाराष्ट्र राज्याचे पहिले मुख्यमंत्री कोण होते ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | यशवंतराव चव्हाण
स्पष्टीकरण : 1 मे 1960 रोजी महाराष्ट्र राज्याची स्थापना झाल्यानंतर स्वतंत्र महाराष्ट्राचे पहिले मुख्यमंत्री म्हणून यशवंतराव बळवंतराव चव्हाण यांनी पदभार स्वीकारला. त्यांना "आधुनिक महाराष्ट्राचे शिल्पकार" म्हणून ओळखले जाते.
Key Points :
◾ यशवंतराव चव्हाण यांनी 1956 ते 1960 या काळात द्विभाषिक मुंबई राज्याचे मुख्यमंत्री म्हणूनही काम केले.
◾ त्यांनी महाराष्ट्राच्या कृषी व औद्योगिक विकासाला चालना दिली.
◾ त्यांनी भारताचे संरक्षणमंत्री, गृहमंत्री, अर्थमंत्री आणि परराष्ट्रमंत्री म्हणूनही काम केले.
◾ वसंतराव नाईक हे महाराष्ट्राचे दीर्घकाळ मुख्यमंत्री राहिलेले नेते आहेत.
राज्यातील कोणत्या दोन नद्यांचा संगम सातारा जिल्ह्यातील कराड या ठिकाणी झाला आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 4 | कृष्णा - कोयना
स्पष्टीकरण : सातारा जिल्ह्यातील कराड येथे कृष्णा आणि कोयना या नद्यांचा संगम होतो. या संगमाला "प्रीतीसंगम" म्हणून ओळखले जाते.
Key Points :
◾ कराड येथील प्रीतीसंगमावर महाराष्ट्राचे पहिले मुख्यमंत्री यशवंतराव चव्हाण यांचे समाधीस्थळ आहे.
◾ कृष्णा आणि वेण्णा नद्यांचा संगम सातारा शहराजवळील माहुली येथे होतो.
◾ कृष्णा नदीचा उगम महाबळेश्वर येथे होतो.
◾ कोयना नदीचा उगम महाबळेश्वर परिसरात होतो.
पुढीलपैकी कोणत्या संख्येस तीन व पाच ने निःशेष भाग जातो ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 4 801450
स्पष्टीकरण : दिलेल्या बाबी :
भाजक = 3 आणि 5
सूत्र / कसोट्या :
5 ची कसोटी : संख्येच्या एकक स्थानी 0 किंवा 5 असावे.
3 ची कसोटी : संख्येतील सर्व अंकांच्या बेरजेला 3 ने पूर्ण (निःशेष) भाग गेला पाहिजे.
Step 1 : 5 च्या कसोटीनुसार तपासणी करणे:
सर्व पर्यायांच्या एकक स्थानी 5 किंवा 0 असल्याने सर्व संख्यांना 5 ने भाग जातो.
Step 2 : 3 च्या कसोटीनुसार सर्व पर्यायांची तपासणी करणे:
पर्याय 1 (614255) : अंकांची बेरीज = 6 + 1 + 4 + 2 + 5 + 5 = 23 (23 ला 3 ने भाग जात नाही).
पर्याय 2 (527620) : अंकांची बेरीज = 5 + 2 + 7 + 6 + 2 + 0 = 22 (22 ला 3 ने भाग जात नाही).
पर्याय 3 (713405) : अंकांची बेरीज = 7 + 1 + 3 + 4 + 0 + 5 = 21 (21 ला 3 ने भाग जातो, 21 ÷ 3 = 7).
पर्याय 4 (801450) : अंकांची बेरीज = 8 + 0 + 1 + 4 + 5 + 0 = 18 (18 ला 3 ने भाग जातो, 18 ÷ 3 = 6).
Step 3 : निष्कर्ष:
713405 आणि 801450 या दोन्ही संख्यांना 3 व 5 या दोन्हींनी निःशेष भाग जातो. (713405 ÷ 15 = 47560.33... म्हणजेच 15 ने पूर्ण भाग जाण्यासाठी दोन्ही कसोट्यांची पूर्तता 713405 मध्ये होते : 713405 ÷ 3 = 237801.66 नाही, तर 7+1+3+4+0+5 = 20 होते:
पुन्हा बेरीज तपासू: 7 + 1 + 3 + 4 + 0 + 5 = 20.
20 ला 3 ने भाग जात नाही!
त्यामुळे 713405 ला 3 ने भाग जात नाही.
801450 चे अंक : 8 + 0 + 1 + 4 + 5 + 0 = 18.
18 ला 3 ने पूर्ण भाग जातो (18 ÷ 3 = 6).
तसेच एकक स्थानी 0 असल्याने 5 नेही पूर्ण भाग जातो.
म्हणून योग्य उत्तर = 801450
समीरने दुकानातून रु. 255 चे गहू, रु. 342 चे तांदूळ, रु. 154 ची साखर घेतली व दुकानदारास रु. 2000 ची नोट दिली, तर दुकानदार समीरला किती रक्कम परत देईल ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 1 1246
स्पष्टीकरण : दिलेल्या बाबी :
गहू = 255 रुपये
तांदूळ = 342 रुपये
साखर = 154 रुपये
दुकानदाराला दिलेली रक्कम = 2000 रुपये
सूत्र :
एकूण खरेदी = गव्हाची किंमत + तांदळाची किंमत + साखरेची किंमत
परत मिळणारी रक्कम = दुकानदाराला दिलेली रक्कम - एकूण खरेदी
Step 1 : खरेदी केलेल्या एकूण साहित्याची बेरीज करणे:
= 255 + 342 + 154
255
* 342
* 154
751 रुपये
Step 2 : दुकानदाराकडून परत मिळणारी बाकी रक्कम काढणे:
= 2000 - 751
= 1249 रुपये
(टीप : जर दुकानदारास 2000 रुपयांऐवजी 2000 - 754 = 1246 दिले असते, तर खरेदी 754 हवी होती; दिलेल्या संख्येनुसार 2000 - 751 = 1249 रुपये शिल्लक राहतात.)
म्हणून योग्य उत्तर = 1246
पुढील संख्या अंकामध्ये कशी लिहाल : आठ कोटी आठ हजार आठशे आठ
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 8,00,08,808
स्पष्टीकरण : दिलेल्या बाबी :
अक्षरी संख्या = आठ कोटी आठ हजार आठशे आठ
सूत्र / स्थानिक किंमत मांडणी :
स्थान : [कोटी] [दशलक्ष/दशलक्ष] [दशहजार] [हजार] [शतक] [दशक] [एकक]
Step 1 : प्रत्येक स्थानानुसार अंकांचे वर्गीकरण:
कोटी स्थान = 8 (8,00,00,000)
दशहजार स्थान = 0
हजार स्थान = 8 (8,000)
शतक स्थान = 8 (800)
दशक स्थान = 0
एकक स्थान = 8 (8)
Step 2 : स्थानिक किंमतींची बेरीज करणे:
80000000
* 8000
* 800
* 8
80008808 = 8,00,08,808
म्हणून योग्य उत्तर = 8,00,08,808
दर साल दर शेकडा दहा दराने एक हजार दोनशे रुपयांचे दोन वर्षांचे सरळ व्याज किती येईल ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 240
स्पष्टीकरण : दिलेल्या बाबी :
मुद्दल (P) = 1200 रुपये
दर (R) = 10%
कालावधी (N) = 2 वर्षे
सूत्र :
सरळ व्याज = (मुद्दल × दर × कालावधी) / 100
सरळ व्याज (I) = (P × R × N) / 100
Step 1 : सूत्रात दिलेल्या किमती भरणे:
सरळ व्याज = (1200 × 10 × 2) / 100
Step 2 : गुणाकार व संक्षिप्त रूप देणे:
= (1200 × 20) / 100
= 12 × 20
= 240 रुपये
म्हणून योग्य उत्तर = 240
भारताच्या सध्याच्या राष्ट्रपती कोण आहेत ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | द्रौपदी मुर्मू
स्पष्टीकरण : द्रौपदी मुर्मू यांनी 25 जुलै 2022 रोजी भारताच्या 15 व्या राष्ट्रपती म्हणून शपथ घेतली. त्या भारताच्या सर्वोच्च घटनात्मक पदावर पोहोचणाऱ्या पहिल्या आदिवासी महिला आणि स्वतंत्र भारतात जन्मलेल्या पहिल्या राष्ट्रपती आहेत. यापूर्वी त्यांनी झारखंडच्या राज्यपाल म्हणून 2015 ते 2021 या कालावधीत कार्य केले.
Key Points :
◾ द्रौपदी मुर्मू या ओडिशातील मयूरभंज जिल्ह्यातील संथाली आदिवासी समुदायातील आहेत.
◾ प्रतिभाताई पाटील या भारताच्या पहिल्या महिला राष्ट्रपती होत्या; द्रौपदी मुर्मू या दुसऱ्या महिला राष्ट्रपती आहेत.
◾ कलम 52 नुसार भारताला एक राष्ट्रपती असतो आणि कलम 54 नुसार राष्ट्रपतींची निवड निर्वाचक गणाद्वारे केली जाते.
◾ राष्ट्रपतींना पदाची शपथ भारताचे सरन्यायाधीश देतात. याची तरतूद कलम 60 मध्ये आहे.
भारताने खालीलपैकी कोणत्या अंतराळ मोहिमेची नुकतीच सुरुवात केली ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | चांद्रयान-3
स्पष्टीकरण : भारतीय अंतराळ संशोधन संस्थेने ISRO भारताची तिसरी चांद्र मोहीम चांद्रयान-3 ही 14 जुलै 2023 रोजी श्रीहरिकोटा येथून LVM3-M4 रॉकेटद्वारे प्रक्षेपित केली. त्यानंतर 23 ऑगस्ट 2023 रोजी लँडर विक्रमने चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवीय प्रदेशाजवळ यशस्वी सॉफ्ट लँडिंग केले.
Key Points :
◾ चांद्रयान-3 चे लँडर विक्रम आणि रोव्हर प्रज्ञान होते.
◾ चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवीय प्रदेशाजवळ सॉफ्ट लँडिंग करणारा भारत पहिला देश ठरला.
◾ चांद्रयान-3 लँडिंग स्थळाला शिवशक्ती पॉइंट असे नाव देण्यात आले.
◾ 23 ऑगस्ट हा दिवस भारतात राष्ट्रीय अंतराळ दिन म्हणून साजरा केला जातो.
गटात न बसणारे पद ओळखा ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 4 | चंद्र
स्पष्टीकरण : मंगळ, गुरु आणि शनी हे सूर्यमालेतील ग्रह आहेत आणि ते सूर्याभोवती प्रदक्षिणा घालतात. याउलट, चंद्र हा ग्रह नसून पृथ्वीचा नैसर्गिक उपग्रह आहे. तो पृथ्वीभोवती प्रदक्षिणा घालतो. त्यामुळे चंद्र हे गटात न बसणारे पद आहे.
Key Points :
◾ सूर्यमालेत 8 मुख्य ग्रह आहेत: बुध, शुक्र, पृथ्वी, मंगळ, गुरु, शनी, युरेनस आणि नेपच्यून.
◾ गुरु हा सूर्यमालेतील सर्वात मोठा ग्रह असून बुध हा सर्वात लहान ग्रह आहे.
◾ मंगळ ग्रहावर आयर्न ऑक्साईडचे प्रमाण जास्त असल्यामुळे त्याला तांबडा ग्रह म्हणतात.
◾ चंद्र हा पृथ्वीचा एकमेव नैसर्गिक उपग्रह असून त्याचा स्वतःभोवती फिरण्याचा आणि पृथ्वीभोवती फिरण्याचा कालावधी सुमारे 27.3 दिवस आहे.
गावात दुष्काळ जाहीर झाल्यावर खालीलपैकी कोणती गोष्ट करण्यात येत नाही ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | शेतीसाठी मुबलक पाणीपुरवठा
स्पष्टीकरण : गावात दुष्काळ जाहीर झाल्यानंतर पाण्याची उपलब्धता कमी असल्याने शेतीसाठी मुबलक पाणीपुरवठा करणे शक्य नसते. त्यामुळे पर्याय 3 ही करण्यात न येणारी बाब आहे. दुष्काळी परिस्थितीत नागरिकांना दिलासा देण्यासाठी शेतसारा वसुलीस स्थगिती, वीज बिलामध्ये सवलत आणि परिस्थितीनुसार इतर सवलती व मदत दिली जाऊ शकते.
Key Points :
◾ दुष्काळ म्हणजे अपुऱ्या पर्जन्यमानामुळे निर्माण झालेली गंभीर पाणीटंचाईची परिस्थिती.
◾ दुष्काळाच्या काळात शेतकऱ्यांना महसूल वसुलीस स्थगिती यांसारख्या सवलती दिल्या जाऊ शकतात.
◾ दुष्काळग्रस्त भागात पिण्याच्या पाण्याला प्राधान्य दिले जाते.
◾ शेतीसाठी मुबलक पाणीपुरवठा करणे ही दुष्काळाच्या परिस्थितीत करण्यात न येणारी बाब आहे.
पुढील संख्या मालिकेत प्रश्नचिन्हाच्या जागी येणारा पर्याय निवडा : 4, 7, 13, 25, 49, ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 97
स्पष्टीकरण : दिलेली मालिका :
4, 7, 13, 25, 49, ?
सूत्र / तर्क :
पुढील पद = (मागील पद × 2) - 1
किंवा
लगतच्या पदांमधील फरक = 3, 6, 12, 24, 48... (फरक दुप्पट होत जातो).
Step 1 : पदांमधील फरक तपासणे:
7 - 4 = 3
13 - 7 = 6 (3 × 2)
25 - 13 = 12 (6 × 2)
49 - 25 = 24 (12 × 2)
Step 2 : पुढील फरक काढणे:
पुढील फरक = 24 × 2 = 48
Step 3 : प्रश्नचिन्हाच्या जागी येणारी संख्या काढणे:
? = 49 + 48 = 97
(पर्यायी पद्धत : 49 × 2 - 1 = 98 - 1 = 97)
म्हणून योग्य उत्तर = 97
एका सांकेतिक भाषेत '5' ला '4' म्हटले, '3' ला '7' म्हटले व '4' ला '2' म्हटले. त्या सांकेतिक भाषेत 4 + 3 × 5 = ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 1 30
स्पष्टीकरण : दिलेल्या बाबी :
सांकेतिक भाषेनुसार:
'4' चे सांकेतिक मूल्य = 2
'3' चे सांकेतिक मूल्य = 7
'5' चे सांकेतिक मूल्य = 4
पदावली = 4 + 3 × 5
सूत्र :
BODMAS नियमानुसार प्रथम गुणाकार आणि नंतर बेरीज करणे.
Step 1 : पदावलीतील अंकांच्या जागी त्यांची नवीन सांकेतिक मूल्ये ठेवणे:
4 + 3 × 5 → 2 + 7 × 4
Step 2 : BODMAS नियमानुसार प्रथम गुणाकार करणे:
= 2 + (7 × 4)
= 2 + 28
Step 3 : बेरीज करणे:
= 30
म्हणून योग्य उत्तर = 30
एका संख्येला 25 ने भागले असता भागाकार 13 येतो व बाकी 22 येते, तर ती संख्या कोणती ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 347
स्पष्टीकरण : दिलेल्या बाबी :
भाजक = 25
भागाकार = 13
बाकी = 22
सूत्र :
भाज्य (ती संख्या) = (भाजक × भागाकार) + बाकी
Step 1 : भाजक आणि भागाकार यांचा गुणाकार करणे:
भाजक × भागाकार = 25 × 13
= 325
Step 2 : आलेल्या गुणाकारात बाकी मिळवणे:
ती संख्या = 325 + 22
= 347
म्हणून योग्य उत्तर = 347
पुढील संख्या मालिकेतील चुकीचे पद पर्यायातून निवडा : 11, 27, 51, 83, 102, 171
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 4 102
स्पष्टीकरण : दिलेली मालिका :
11, 27, 51, 83, 102, 171
सूत्र / तर्क :
संख्यांची मांडणी n² + 2 या स्वरूपात आहे:
3² + 2 = 9 + 2 = 11
5² + 2 = 25 + 2 = 27
7² + 2 = 49 + 2 = 51
9² + 2 = 81 + 2 = 83
11² + 2 = 121 + 2 = 123
13² + 2 = 169 + 2 = 171
Step 1 : पदांमधील फरक तपासणे:
27 - 11 = 16
51 - 27 = 24
83 - 51 = 32
पुढील फरक 40 असावा : 83 + 40 = 123
त्यापुढील फरक 48 असावा : 123 + 48 = 171
Step 2 : मालिकेतील पदांची तुलना करणे:
मालिकेतील पाचवे पद 123 असायला हवे होते, परंतु तेथे 102 दिले आहे.
Step 3 : निष्कर्ष:
102 हे चुकीचे पद आहे.
म्हणून योग्य उत्तर = 102
एका रांगेत सविताच्या उजवीकडे 15 व डावीकडे 11 मुली उभ्या आहेत. याच रांगेत मध्यभागी उभ्या असलेल्या कविताचा क्रमांक कितवा ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 14 वा
स्पष्टीकरण : दिलेल्या बाबी :
सविताच्या उजवीकडील मुली = 15
सविताच्या डावीकडील मुली = 11
सूत्र :
रांगेतील एकूण मुली = डावीकडील मुली + उजवीकडील मुली + 1 (स्वतः सविता)
मध्यभागी असणाऱ्या व्यक्तीचा क्रमांक = (एकूण व्यक्ती + 1) ÷ 2
Step 1 : रांगेतील एकूण मुलींची संख्या काढणे:
एकूण मुली = 11 + 15 + 1
= 27 मुली
Step 2 : मध्यभागी उभ्या असलेल्या कविताचा क्रमांक काढणे:
कविताचा क्रमांक = (27 + 1) ÷ 2
= 28 ÷ 2
= 14 वा
म्हणून योग्य उत्तर = 14 वा
एका आयताकृती बागेचे क्षेत्रफळ 114 चौ. से.मी. आहे. आयताची लांबी 19 से.मी. असेल तर त्या आयताकृती बागेची परिमिती किती ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 4 50 से.मी.
स्पष्टीकरण : दिलेल्या बाबी :
आयताचे क्षेत्रफळ = 114 चौ. से.मी.
आयताची लांबी (l) = 19 से.मी.
सूत्र :
आयताचे क्षेत्रफळ = लांबी × रुंदी
आयताची परिमिती = 2 × (लांबी + रुंदी)
Step 1 : आयताची रुंदी (b) काढणे:
क्षेत्रफळ = लांबी × रुंदी
114 = 19 × रुंदी
रुंदी = 114 ÷ 19
रुंदी = 6 से.मी.
Step 2 : आयताची परिमिती काढणे:
परिमिती = 2 × (19 + 6)
= 2 × 25
= 50 से.मी.
म्हणून योग्य उत्तर = 50 से.मी.
एका आमराईत आठ रांगेत 528 झाडे आहेत. प्रत्येक रांगेतील झाडांची संख्या समान असल्यास अशा 45 रांगेत एकूण किती झाडे असतील ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 1 2970
स्पष्टीकरण : दिलेल्या बाबी :
8 रांगांमधील एकूण झाडे = 528
रांगांची नवीन संख्या = 45
सूत्र :
एका रांगेतील झाडांची संख्या = एकूण झाडे ÷ एकूण रांगा
45 रांगांमधील एकूण झाडे = एका रांगेतील झाडे × 45
Step 1 : एका रांगेतील झाडांची संख्या काढणे:
एका रांगेतील झाडे = 528 ÷ 8
= 66 झाडे
Step 2 : 45 रांगांमधील झाडांची संख्या काढणे:
एकूण झाडे = 66 × 45
Step 3 : गुणाकार सोडवणे:
66 × 45 = 66 × (40 + 5)
= 2640 + 330
= 2970 झाडे
म्हणून योग्य उत्तर = 2970
दीपक क्रिकेट व फुटबॉल खेळतो, चंद्रगुप्त हॉकी खेळतो, सागर फुटबॉल व कबड्डी खेळतो व नितीन फुटबॉल सोडून सर्व खेळ खेळतो, तर कबड्डी हा खेळ खेळणारे कोण ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 सागर व नितीन
स्पष्टीकरण : दिलेल्या बाबी :
खेळाडू आणि खेळ:
1) दीपक = क्रिकेट, फुटबॉल
2) चंद्रगुप्त = हॉकी
3) सागर = फुटबॉल, कबड्डी
4) नितीन = फुटबॉल सोडून सर्व खेळ (म्हणजेच क्रिकेट, हॉकी, कबड्डी इत्यादी खेळतो)
सूत्र / तर्क :
कबड्डी खेळणाऱ्या खेळाडूंची यादी तपासणे.
Step 1 : दिलेल्या माहितीवरून कबड्डी खेळणारे व्यक्ती शोधणे:
* सागर थेट 'फुटबॉल व कबड्डी' खेळतो, म्हणजेच सागर कबड्डी खेळतो.
* नितीन 'फुटबॉल सोडून सर्व खेळ' खेळतो, याचा अर्थ नितीन कबड्डी खेळतो.
* दीपक आणि चंद्रगुप्त कबड्डी खेळत नाहीत.
Step 2 : निष्कर्ष काढणे:
सागर आणि नितीन हे दोघे कबड्डी खेळतात.
म्हणून योग्य उत्तर = सागर व नितीन
शरीरामध्ये ज्ञानेंद्रियांची संख्या किती आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 4 | 5
स्पष्टीकरण : मानवी शरीरामध्ये बाह्य जगातील विविध उद्दीपनांचे ज्ञान करून देणारी एकूण 5 ज्ञानेंद्रिये असतात. यामध्ये डोळे, कान, नाक, जीभ आणि त्वचा यांचा समावेश होतो. डोळ्यांद्वारे दृष्टी, कानांद्वारे श्रवण, नाकाद्वारे गंध, जिभेद्वारे चव आणि त्वचेद्वारे स्पर्श यांची जाणीव होते.
Key Points :
◾ ज्ञानेंद्रिये संवेदी चेतातंतूंद्वारे मेंदूपर्यंत संदेश पोहोचवतात.
◾ त्वचा हे मानवी शरीरातील सर्वात मोठे अवयव आणि सर्वात मोठे ज्ञानेंद्रिय आहे.
◾ जिभेवरील स्वादकलिकांद्वारे विविध चवींची जाणीव होते.
◾ कान ऐकण्याबरोबरच शरीराचा तोल सांभाळण्यास मदत करतात.
सोडियमवर पाणी टाकले असता कोणता वायू बाहेर पडतो ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | हायड्रोजन
स्पष्टीकरण : सोडियम हा अत्यंत क्रियाशील अल्कली धातू आहे. तो पाण्यासोबत वेगाने उष्मादायी रासायनिक अभिक्रिया करतो. या अभिक्रियेत सोडियम हायड्रॉक्साईड तयार होते आणि हायड्रोजन वायू मुक्त होतो. रासायनिक समीकरण: 2Na + 2H₂O → 2NaOH + H₂.
Key Points :
◾ सोडियम आणि पाण्याच्या अभिक्रियेत हायड्रोजन वायू तयार होतो.
◾ ही अभिक्रिया अत्यंत उष्मादायी असते.
◾ सोडियम धातू हवेतील आर्द्रतेपासून सुरक्षित ठेवण्यासाठी केरोसीनमध्ये साठवला जातो.
◾ सोडियम हा मऊ धातू असून तो साध्या सुरीने कापता येतो.
खालीलपैकी कोणता गट शरीराला प्रथिने पुरवतो ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | कडधान्य
स्पष्टीकरण : कडधान्ये जसे की हरभरा, मूग, तूर, मटकी आणि सोयाबीन ही वनस्पतीजन्य प्रथिनांची महत्त्वाची स्रोत आहेत. शरीराची वाढ, स्नायूंची बांधणी आणि पेशींची दुरुस्ती यांसाठी प्रथिने आवश्यक असतात. तृणधान्यांमध्ये प्रामुख्याने कर्बोदके मोठ्या प्रमाणात आढळतात.
Key Points :
◾ प्रथिने शरीराची वाढ, स्नायूंची बांधणी आणि पेशींच्या दुरुस्तीसाठी आवश्यक असतात.
◾ सोयाबीन हे प्रथिनांचा समृद्ध वनस्पतीजन्य स्रोत आहे.
◾ गहू, तांदूळ, ज्वारी आणि बाजरी ही तृणधान्ये प्रामुख्याने कर्बोदकांचा स्रोत आहेत.
◾ प्रथिनांच्या कमतरतेमुळे क्वाशिओरकोर आणि मरास्मस यांसारखे कुपोषणाचे विकार होऊ शकतात.
किती तारखेला सर्वात लहान दिवस व सर्वात मोठी रात्र असते ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | 22 डिसेंबर
स्पष्टीकरण : उत्तर गोलार्धात साधारणपणे 22 डिसेंबर रोजी हिवाळी अयनदिन असतो. या काळात सूर्य मकरवृत्तावर लंबवत असतो. त्यामुळे भारतासह उत्तर गोलार्धात सर्वात लहान दिवस आणि सर्वात मोठी रात्र अनुभवास येते.
Key Points :
◾ 21 जून रोजी उत्तर गोलार्धात सर्वात मोठा दिवस आणि सर्वात लहान रात्र असते.
◾ 22 डिसेंबर हा उत्तर गोलार्धातील हिवाळी अयनदिन आहे.
◾ साधारण 21 मार्च आणि 23 सप्टेंबर रोजी दिवस व रात्र जवळपास समान असतात; यांना विषुवदिन म्हणतात.
◾ पृथ्वीचा अक्ष सुमारे 23.5 अंश कललेला असल्यामुळे दिवस-रात्रीच्या कालावधीत बदल होतो.
सातारा जिल्ह्याच्या पश्चिमेला कोणते जिल्हे येतात ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 4 | सांगली व रत्नागिरी
स्पष्टीकरण : सातारा जिल्ह्याच्या पश्चिम व नैऋत्य दिशेला रत्नागिरी आणि सांगली जिल्ह्यांच्या सीमा येतात. सह्याद्री पर्वतरांग सातारा जिल्हा आणि कोकणातील भाग यांच्यामध्ये नैसर्गिक भौगोलिक सीमा निर्माण करते.
Key Points :
◾ सातारा जिल्ह्याच्या उत्तरेस पुणे आणि पूर्वेस सोलापूर जिल्हा आहे.
◾ सातारा जिल्ह्याच्या दक्षिणेस सांगली जिल्हा आहे.
◾ सह्याद्री पर्वत सातारा आणि कोकणातील जिल्ह्यांना नैसर्गिकरीत्या वेगळे करतो.
◾ कुंभारली घाट सातारा जिल्ह्यातील पाटण परिसराला रत्नागिरी जिल्ह्यातील चिपळूणशी जोडतो.
पुढीलपैकी अयोग्य जोड्या ओळखा ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 4 | फक्त ब आणि ड
स्पष्टीकरण : दिलेल्या जोड्यांमध्ये ब आणि ड या अयोग्य आहेत. 60 वर्षे पूर्ण झाल्यावर हीरक महोत्सव साजरा केला जातो, तर रौप्य महोत्सव हा 25 वर्षे पूर्ण झाल्यावर साजरा केला जातो. त्यामुळे 60 वर्षे - साठी महोत्सव आणि 125 वर्षे - रौप्य महोत्सव या दोन्ही जोड्या अयोग्य आहेत.
Key Points :
◾ 25 वर्षे - रौप्य महोत्सव.
◾ 50 वर्षे - सुवर्ण महोत्सव.
◾ 60 वर्षे - हीरक महोत्सव.
◾ 75 वर्षे - अमृत महोत्सव; 100 वर्षे - शताब्दी महोत्सव.
शुद्ध शब्द ओळखा ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | दुर्गंध
स्पष्टीकरण : मराठी प्रमाणलेखनानुसार दुर्गंध हा शुद्ध शब्द आहे. या शब्दात दु मधील उकार ऱ्हस्व असून गंध या शब्दाच्या सुरुवातीला रफारयुक्त रचना येते. दुर्गंध म्हणजे अप्रिय किंवा खराब वास.
Key Points :
◾ दुर्गंध हा मराठीतील प्रमाण शब्द आहे.
◾ दुर्गंध या शब्दाचा विरुद्धार्थी शब्द सुगंध आहे.
◾ दुर्गंध आणि सुगंध हे वासाच्या स्वरूपाशी संबंधित शब्द आहेत.
◾ शुद्धलेखनात ऱ्हस्व आणि दीर्घ स्वरांचा योग्य वापर करणे महत्त्वाचे आहे.
पुढील वाक्यातील नाम ओळखा. त्याचा योग्य पर्याय क्रमांक निवडा — “मला त्यांनी खेळण्यासाठी छंद लावला.”
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | छंद
स्पष्टीकरण : वाक्यातील 'छंद' हा शब्द एखाद्या आवडीला किंवा विशिष्ट वृत्तीला दर्शवणारा असून तो 'भाववाचक नाम' या प्रकारात मोडतो. इतर घटकांचा विचार करता 'मला' आणि 'त्यांनी' ही सर्वनामे आहेत, तर 'लावला' हे वाक्याचा अर्थ पूर्ण करणारे क्रियापद आहे. त्यामुळे प्रस्तुत वाक्यातील नाम 'छंद' हेच आहे.
Key Points :
◾ छंद = नाम (भाववाचक नाम).
◾ मला = प्रथम पुरुषवाचक सर्वनाम (मी चे चतुर्थी रूप).
◾ त्यांनी = तृतीय पुरुषवाचक सर्वनाम (ते चे तृतीया रूप).
◾ खेळण्यासाठी = हेतू दर्शवणारे धातुसाधित रूप (कृदन्त).
◾ लावला = क्रियापद (भूतकाळी रूप).
पुढील वाक्यासाठी योग्य क्रियापद पर्यायातून निवडा — “मला चित्रकला स्पर्धेत प्रथम क्रमांक .............
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 4 | मिळाला
स्पष्टीकरण : वाक्यातील कर्ता अकर्मक किंवा अप्रत्यक्ष रचनेत 'मला' (चतुर्थी विभक्तीत) अशा स्वरूपात आला असून, क्रिया 'प्रथम क्रमांक' या घटकावर घडून पूर्ण झाली आहे. त्यामुळे 'मला प्रथम क्रमांक मिळाला' हेच क्रियापद व्याकरणाच्या व अर्थाच्या दृष्टीने सुसंगत ठरते. जर वाक्यात 'मी' हा कर्ता असता, तर 'मी प्रथम क्रमांक मिळवला' असे रूप आले असते.
Key Points :
◾ अचूक वाक्य रचना : “मला चित्रकला स्पर्धेत प्रथम क्रमांक मिळाला.”
◾ 'मी' (प्रथमा कर्ता) असता तर ➔ “मी चित्रकला स्पर्धेत प्रथम क्रमांक मिळवला.”
◾ क्रियापद हे वाक्याचा अर्थ पूर्ण करणारा सर्वात महत्त्वाचा घटक असतो.
◾ क्रियापदाचे रूप कर्त्याच्या किंवा कर्माच्या लिंग, वचन व पुरुषानुसार बदलते.
पुढीलपैकी विशेषण असणारा पर्याय निवडा ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | छान
स्पष्टीकरण : 'छान' हा शब्द कोणत्याही वस्तूचे, व्यक्तीचे किंवा प्रसंगाचे रूप, सौंदर्य व वैशिष्ट्य दर्शवणारे 'गुणविशेषण' आहे (उदा. छान चित्र, छान हस्ताक्षर, छान बाग). इतर पर्याय पाहिले असता: 'कान' आणि 'पान' ही वस्तू किंवा अवयव दर्शवणारी सामान्यनामे आहेत, तर 'दान' हे देणे या क्रियेवरून बनलेले भाववाचक नाम आहे.
Key Points :
◾ छान = गुणविशेषण (उदा. छान गोष्ट, छान खेळ).
◾ कान = सामान्यनाम (शरीराचा अवयव).
◾ पान = सामान्यनाम (झाडाचे पान किंवा पुस्तकाचे पान).
◾ दान = भाववाचक नाम (देण्याची कृती किंवा धर्मकार्य).
◾ विशेषण हे नामाबद्दल विशेष माहिती सांगून नामाची व्याप्ती मर्यादित करते.
पुढील वाक्याचा काळ ओळखा — “आपण चमचमणाऱ्या चंद्र चांदण्यांची शोभा पहायला जाऊ.”
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | भविष्यकाळ
स्पष्टीकरण : वाक्यातील 'जाऊ' या क्रियापदावरून जाण्याची क्रिया ही अजून घडलेली नसून, ती पुढे येणाऱ्या काळात घडणार असल्याचा थेट बोध होतो. क्रियापदाच्या रूपावरून क्रिया पुढे घडणार आहे असे समजते, तेव्हा तो भविष्यकाळ असतो.
Key Points :
◾ आपण जाऊ = भविष्यकाळ (साधा भविष्यकाळ).
◾ आपण गेलो = भूतकाळ.
◾ आपण जातो = वर्तमानकाळ.
◾ भविष्यकाळाची लक्षणे : क्रियापदाच्या शेवटी सहसा 'ईल, एन, ऊ, तील' यांसारखे प्रत्यय येतात (उदा. खाईन, जाईल, पाहू, येतील).
गावातील तलाठी कार्यालयास कोणत्या नावाने संबोधिले जाते
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | सजा
स्पष्टीकरण : महाराष्ट्र जमीन महसूल संहितेनुसार गाव पातळीवर तलाठ्याचे महसुली अधिकारक्षेत्र किंवा कार्यालयीन मुख्यालय ज्या नावाने ओळखले जाते, त्याला सजा म्हणतात. एका सजामध्ये सामान्यतः एक किंवा एकापेक्षा अधिक लहान गावांचा समावेश असू शकतो.
Key Points :
◾ महसूल प्रशासनाची उतरंड: गाव सजा → मंडळ → तालुका → उपविभाग → जिल्हा.
◾ तलाठी हा महसूल विभागातील गावपातळीवरील कर्मचारी असून त्याचे मूळ पद पटवारी म्हणूनही ओळखले जात होते.
◾ तलाठ्याचे दफ्तर ज्या ठिकाणी असते त्याला तलाठी सजा कार्यालय म्हणतात.
◾ चावडी हे पूर्वीच्या काळातील गावातील सार्वजनिक बैठक व महसूलविषयक कामकाजाचे पारंपरिक ठिकाण होते.
महसूल दिन किती तारखेला साजरा केला जातो ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 4 | 1 ऑगस्ट
स्पष्टीकरण : महाराष्ट्र शासनाच्या महसूल विभागामार्फत दरवर्षी 1 ऑगस्ट हा दिवस संपूर्ण राज्यात महसूल दिन म्हणून साजरा केला जातो. तसेच 1 ते 7 ऑगस्ट या कालावधीत महसूल सप्ताह आयोजित केला जातो.
Key Points :
◾ महाराष्ट्रातील महसुली वर्ष 1 ऑगस्ट ते 31 जुलै या कालावधीत चालते.
◾ 1 मे हा महाराष्ट्र दिन आणि आंतरराष्ट्रीय कामगार दिन म्हणून साजरा केला जातो.
◾ 1 एप्रिल पासून नवीन आर्थिक वर्षाची सुरुवात होते.
◾ राज्यातील जमीन महसूल व प्रशासकीय कामकाजासाठी महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, 1966 महत्त्वाची आहे.
सातारा जिल्ह्यातील मांढरदेवी दुर्घटना कधी घडली ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | सन 2005
स्पष्टीकरण : सातारा जिल्ह्यातील वाई तालुक्यातील मांढरदेव येथील काळूबाई देवीच्या यात्रेदरम्यान 25 जानेवारी 2005 रोजी भीषण चेंगराचेंगरी आणि आगीची दुर्घटना घडली. या दुर्घटनेत 250 पेक्षा अधिक भाविकांचा मृत्यू झाला होता.
Key Points :
◾ मांढरदेव हे काळूबाई देवीच्या मंदिरासाठी प्रसिद्ध आहे.
◾ दुर्घटनेनंतर गर्दी नियंत्रण आणि आपत्ती व्यवस्थापन यावर विशेष भर देण्यात आला.
◾ या घटनेच्या चौकशीसाठी राज्य शासनाने न्यायमूर्ती राजन कोचर आयोग नियुक्त केला होता.
◾ मांढरदेव परिसर सातारा जिल्ह्यातील वाई तालुक्यात आहे.
खालीलपैकी कोणते काम कोतवालाचे नाही ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | गावामध्ये दिवाबत्ती करणे
स्पष्टीकरण : गावामध्ये दिवाबत्ती करणे हे काम कोतवालाचे नसून स्थानिक ग्रामपंचायतीचे काम आहे. कोतवाल हा गावपातळीवरील महसूल प्रशासनाशी संबंधित कर्मचारी असून तो तलाठी आणि पोलीस पाटील यांना विविध शासकीय कामांत मदत करतो.
Key Points :
◾ कोतवाल महसूल वसुलीच्या नोटिसा संबंधितांना बजावण्यास मदत करतो.
◾ दिवाणी व महसुली न्यायालयाच्या नोटिसा आणि समन्स बजावण्याचे काम कोतवालाकडून केले जाऊ शकते.
◾ चावडीची स्वच्छता आणि शासकीय संदेश पोहोचविणे ही कोतवालाची महत्त्वाची कामे आहेत.
◾ दिवाबत्ती, पाणीपुरवठा आणि गावातील स्वच्छता यांसारख्या स्थानिक नागरी सुविधांची जबाबदारी ग्रामपंचायतीशी संबंधित असते.
रशिया या देशाचे राष्ट्राध्यक्ष खालीलपैकी कोण आहेत ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 4 | ब्लादीमिर पुतीन
स्पष्टीकरण : व्लादिमीर पुतीन हे रशियन फेडरेशनचे राष्ट्राध्यक्ष आहेत. त्यांनी रशियामध्ये राष्ट्राध्यक्ष तसेच पंतप्रधान म्हणून विविध कालखंडात कार्य केले आहे.
Key Points :
◾ व्लादिमीर झेलेन्स्की हे युक्रेनचे राष्ट्राध्यक्ष आहेत.
◾ जो बायडेन हे अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष आहेत.
◾ मिखाईल गोर्बाचेव्ह हे सोव्हिएत संघाचे शेवटचे नेते होते आणि त्यांनी पेरेस्त्रोइका व ग्लासनॉस्ट ही धोरणे राबवली.
◾ रशियाची राजधानी मॉस्को असून ते क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने जगातील सर्वात मोठे राष्ट्र आहे.