भारताचे स्थल सेनाध्यक्ष कोण आहेत ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | जनरल मनोज पांडे
स्पष्टीकरण : दिलेल्या प्रश्नानुसार भारताचे स्थल सेनाध्यक्ष म्हणून जनरल मनोज पांडे हे योग्य उत्तर आहे. ते भारतीय स्थलसेनेचे प्रमुख होते. भारतीय स्थलसेनेच्या प्रमुख पदाला Chief of the Army Staff असे म्हणतात. हे पद भारतीय सशस्त्र दलातील अत्यंत महत्त्वाचे पद आहे.
पर्यायांची माहिती : जनरल अनिल चौहान हे भारताचे विद्यमान चीफ ऑफ डिफेन्स स्टाफ म्हणून कार्यरत राहिले आहेत. आर. हरी कुमार हे भारतीय नौदलाचे माजी प्रमुख आहेत. व्ही. आर. चौधरी हे भारतीय वायुसेनेचे माजी प्रमुख आहेत.
Key Points :
◾ Chief of the Army Staff हे भारतीय स्थलसेनेचे प्रमुख पद आहे.
◾ मनोज पांडे हे प्रश्नाच्या संदर्भातील योग्य उत्तर आहे.
◾ भारतीय सशस्त्र दलात स्थलसेना, नौदल आणि वायुसेना या प्रमुख शाखा आहेत.
भारतीय अंतरिक्ष अनुसंधान संघटन (ISRO) चे विद्यमान अध्यक्ष कोण आहेत ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | डॉ. एस. सोमनाथ
स्पष्टीकरण : दिलेल्या प्रश्नाच्या संदर्भानुसार योग्य उत्तर डॉ. एस. सोमनाथ आहे. ISRO म्हणजे Indian Space Research Organisation. भारताच्या अंतराळ संशोधन, उपग्रह प्रक्षेपण, प्रक्षेपण वाहने आणि विविध अंतराळ मोहिमांमध्ये ISRO ची महत्त्वाची भूमिका आहे.
पर्यायांची माहिती : डॉ. के. सिवन यांनी ISRO चे अध्यक्ष म्हणून काम केले आहे. डॉ. एस. किरण कुमार हे ISRO चे माजी अध्यक्ष आहेत. डॉ. नंबी नारायण हे प्रक्षेपण तंत्रज्ञान क्षेत्रातील शास्त्रज्ञ होते; ते ISRO चे अध्यक्ष नव्हते.
Key Points :
◾ ISRO चे पूर्ण रूप Indian Space Research Organisation आहे.
◾ डॉ. एस. सोमनाथ हे प्रश्नाच्या संदर्भातील योग्य उत्तर आहे.
◾ ISRO चे मुख्यालय बेंगळुरू येथे आहे.
महाराष्ट्राच्या राज्यगीताचे कवी कोण आहेत ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 4 | राजा बढे
स्पष्टीकरण : महाराष्ट्राचे राज्यगीत जय जय महाराष्ट्र माझा, गर्जा महाराष्ट्र माझा हे आहे. या राज्यगीताचे गीतकार राजा बढे आहेत. महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक आणि ऐतिहासिक अस्मितेचे प्रभावी चित्रण या गीतातून होते. शाहीर साबळे यांनी हे गीत लोकप्रिय केले.
पर्यायांची माहिती : कुसुमाग्रज म्हणजेच वि. वा. शिरवाडकर हे प्रसिद्ध कवी व साहित्यिक होते. मंगेश पाडगांवकर हे मराठीतील लोकप्रिय कवी होते. सुरेश भट हे मराठीतील प्रसिद्ध गझलकार होते. मात्र या प्रश्नाचे योग्य उत्तर राजा बढे आहे.
Key Points :
◾ महाराष्ट्राचे राज्यगीत — जय जय महाराष्ट्र माझा.
◾ गीतकार — राजा बढे.
◾ हे गीत महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक अस्मितेशी संबंधित आहे.
फीडे (FIDE) जागतिक बुद्धिबळ स्पर्धा 2023 मध्ये रौप्यपदक कोणी जिंकले ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 1 | आर. प्रज्ञानंदा
स्पष्टीकरण : FIDE World Chess Championship 2023 मध्ये आर. प्रज्ञानंदा यांनी उपविजेतेपद मिळवले. अंतिम सामन्यात डिंग लिरेन यांच्याशी मुकाबला करणारे ते अत्यंत कमी वयातील खेळाडूंपैकी एक ठरले. त्यामुळे त्यांना या प्रश्नाच्या संदर्भात रौप्यपदक मिळवणारा खेळाडू मानले आहे.
पर्यायांची माहिती : विश्वनाथन आनंद हे भारताचे माजी विश्वविजेते आहेत. गुकेश हे भारतातील आघाडीचे बुद्धिबळपटू आहेत. प्रविण ठिपसे हे भारतातील प्रसिद्ध बुद्धिबळपटू आणि ग्रँडमास्टर आहेत.
Key Points :
◾ आर. प्रज्ञानंदा हे भारताचे युवा बुद्धिबळपटू आहेत.
◾ FIDE म्हणजे International Chess Federation.
◾ 2023 च्या जागतिक बुद्धिबळ स्पर्धेशी संबंधित प्रश्नांमध्ये प्रज्ञानंदा हे महत्त्वाचे नाव आहे.
नुकतीच पार पडलेली BRICS राष्ट्रप्रमुखांची परिषद कोणत्या देशात आयोजित करण्यात आली होती ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | दक्षिण आफ्रिका
स्पष्टीकरण : BRICS राष्ट्रप्रमुखांची 15 वी परिषद 2023 मध्ये दक्षिण आफ्रिकेतील जोहान्सबर्ग येथे आयोजित करण्यात आली होती. BRICS या समूहामध्ये त्या काळात ब्राझील, रशिया, भारत, चीन आणि दक्षिण आफ्रिका हे देश होते. या परिषदेत आर्थिक सहकार्य, जागतिक प्रशासन आणि सदस्यत्व विस्तार यांसारख्या विषयांवर चर्चा झाली.
Key Points :
◾ BRICS चे प्रारंभीचे सदस्य — ब्राझील, रशिया, भारत, चीन.
◾ दक्षिण आफ्रिका BRICS मध्ये 2010 मध्ये सहभागी झाला.
◾ 2023 ची BRICS परिषद जोहान्सबर्ग, दक्षिण आफ्रिका येथे झाली.
हैदराबाद मुक्ती संग्रामात भारत सरकारने सन 1948 साली कोणते पोलीस ऑपरेशन केले होते ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 4 | पोलो
स्पष्टीकरण : हैदराबाद संस्थानाच्या भारतात विलिनीकरणासाठी भारत सरकारने सप्टेंबर 1948 मध्ये लष्करी कारवाई केली. या कारवाईला ऑपरेशन पोलो असे म्हणतात. या कारवाईनंतर हैदराबाद संस्थान भारतात विलीन झाले.
पर्यायांची माहिती : ऑपरेशन ब्ल्यू स्टार हे 1984 मधील अमृतसरमधील लष्करी कारवाईशी संबंधित आहे. ऑपरेशन जिब्राल्टर हे 1965 च्या भारत-पाकिस्तान संघर्षाच्या संदर्भात वापरले गेले. मेघदूत हे सियाचिनशी संबंधित लष्करी अभियानाचे नाव आहे.
Key Points :
◾ हैदराबाद मुक्ती संग्रामातील लष्करी कारवाई — ऑपरेशन पोलो.
◾ वर्ष — 1948.
◾ हैदराबाद संस्थानाचे भारतात विलीनीकरण झाले.
निजामशाहीची राजधानी कोणती ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 1 | हैदराबाद
स्पष्टीकरण : दिलेल्या पर्यायांनुसार योग्य उत्तर हैदराबाद आहे. मात्र ऐतिहासिक संदर्भात निजामशाही म्हणजे अहमदनगरची निजामशाही असल्यास तिची राजधानी अहमदनगर होती. त्यामुळे या प्रश्नातील निजामशाही हा शब्द कोणत्या ऐतिहासिक सत्तेसाठी वापरला आहे याची काळजीपूर्वक नोंद घेणे आवश्यक आहे. हैदराबाद हे आसफजाही निजामशाहीचे प्रमुख केंद्र व राजधानी होते.
Key Points :
◾ अहमदनगरची निजामशाही — राजधानी अहमदनगर.
◾ हैदराबादचे निजाम — राजधानी हैदराबाद.
◾ प्रश्नात वापरलेल्या निजामशाही शब्दाचा ऐतिहासिक संदर्भ महत्त्वाचा आहे.
शिवराज्याभिषेक कोणत्या दिवशी झाला होता ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | 06 जून, 1674
स्पष्टीकरण : छत्रपती शिवाजी महाराजांचा राज्याभिषेक 06 जून 1674 रोजी रायगडावर झाला. गागाभट्ट यांच्या हस्ते राज्याभिषेक विधी पार पडला. या घटनेमुळे शिवाजी महाराजांनी सार्वभौम हिंदवी स्वराज्याच्या राजसत्तेला औपचारिक स्वरूप दिले.
Key Points :
◾ शिवराज्याभिषेक — 06 जून 1674.
◾ ठिकाण — रायगड.
◾ राज्याभिषेक विधीशी संबंधित प्रमुख व्यक्ती — गागाभट्ट.
भारतात सर्वप्रथम कोणत्या राज्याने शून्याधारित अंदाजपत्रकाची संकल्पना राबविली ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | आंध्रप्रदेश
स्पष्टीकरण : दिलेल्या प्रश्नानुसार भारतात सर्वप्रथम आंध्रप्रदेश राज्याने शून्याधारित अंदाजपत्रक किंवा Zero Based Budgeting ही संकल्पना स्वीकारली. या पद्धतीत मागील वर्षाच्या अंदाजपत्रकातील तरतुदी आपोआप पुढे न नेता प्रत्येक खर्चाचे नव्याने मूल्यमापन केले जाते.
शून्याधारित अंदाजपत्रकाची संकल्पना : प्रत्येक आर्थिक वर्षाच्या सुरुवातीला खर्चाच्या प्रत्येक बाबीचे नव्याने मूल्यमापन केले जाते. त्यामुळे अनावश्यक खर्च कमी करण्यास मदत होते.
Key Points :
◾ Zero Based Budgeting चे मराठी रूप — शून्याधारित अंदाजपत्रक.
◾ प्रत्येक खर्चाचे नव्याने मूल्यमापन केले जाते.
◾ प्रश्नानुसार प्रथम अंमलबजावणी — आंध्रप्रदेश.
लातूरचा प्राचीन संदर्भ 'लत्तलोर' हा खालीलपैकी कोणत्या शिलालेखामध्ये आढळतो ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 1 | गणेशवाडी शिलालेख
स्पष्टीकरण : लातूरच्या प्राचीन इतिहासाच्या अभ्यासात 'लत्तलोर' हे नाव महत्त्वाचे मानले जाते. दिलेल्या पर्यायांमध्ये या प्राचीन नावाचा संदर्भ गणेशवाडी शिलालेख येथे आढळतो. प्राचीन शिलालेख हे स्थानांच्या जुन्या नावांचा, राजकीय सत्तांचा आणि तत्कालीन सामाजिक परिस्थितीचा अभ्यास करण्यासाठी महत्त्वाचे ऐतिहासिक साधन आहेत.
Key Points :
◾ लातूरचा प्राचीन संदर्भ — लत्तलोर.
◾ संबंधित शिलालेख — गणेशवाडी शिलालेख.
◾ शिलालेख हे इतिहासाचे महत्त्वाचे प्राथमिक साधन आहेत.
लातूरचे सुपुत्र श्री. शिवराज पाटील हे कोणत्या कालावधीत लोकसभेमध्ये सभापती होते ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | 10 जुलै, 1991 ते 22 मे, 1996
स्पष्टीकरण : शिवराज पाटील हे महाराष्ट्रातील लातूर जिल्ह्याशी संबंधित प्रमुख राजकीय व्यक्तिमत्त्व आहेत. ते 10 जुलै 1991 ते 22 मे 1996 या कालावधीत लोकसभेचे सभापती होते. लोकसभा सभापती हे लोकसभेच्या कामकाजाचे अध्यक्षस्थान भूषवतात आणि सभागृहातील शिस्त व नियमांचे पालन सुनिश्चित करतात.
Key Points :
◾ शिवराज पाटील — लातूरशी संबंधित प्रमुख व्यक्तिमत्त्व.
◾ लोकसभा सभापतीचा कालावधी — 10 जुलै 1991 ते 22 मे 1996.
◾ लोकसभा सभापती हे सभागृहाच्या कामकाजाचे अध्यक्ष असतात.
महाराष्ट्र राज्याचे विद्यमान राज्यपाल कोण आहेत ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | श्री. रमेश बैस
स्पष्टीकरण : दिलेल्या प्रश्नाच्या कालसंदर्भानुसार योग्य उत्तर श्री. रमेश बैस आहे. राज्यपाल हे राज्यातील घटनात्मक प्रमुख असतात. राज्यपालांची नियुक्ती भारताचे राष्ट्रपती करतात. राज्यपालांचे पद भारतीय राज्यघटनेतील महत्त्वाचे घटनात्मक पद आहे.
पर्यायांची माहिती : भगतसिंह कोश्यारी हे महाराष्ट्राचे माजी राज्यपाल होते. पी. सी. अलेक्झांडर यांनीही महाराष्ट्राचे राज्यपाल म्हणून कार्य केले. डॉ. शंकर दयाळ शर्मा हे भारताचे माजी राष्ट्रपती होते.
Key Points :
◾ राज्यपाल हे राज्याचे घटनात्मक प्रमुख असतात.
◾ राज्यपालांची नियुक्ती राष्ट्रपती करतात.
◾ प्रश्नाच्या दिलेल्या कालसंदर्भातील उत्तर — रमेश बैस.
सर्वोच्च न्यायालयाचे विद्यमान सरन्यायाधीश कोण आहेत ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 1 | श्री. धनंजय चंद्रचूड
स्पष्टीकरण : दिलेल्या प्रश्नाच्या कालसंदर्भानुसार न्यायमूर्ती धनंजय चंद्रचूड हे भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाचे सरन्यायाधीश होते. त्यांनी नोव्हेंबर 2022 मध्ये भारताचे सरन्यायाधीश म्हणून पदभार स्वीकारला आणि त्यांचा कार्यकाळ मे 2025 मध्ये समाप्त झाला. सर्वोच्च न्यायालय हे भारतातील सर्वोच्च न्यायिक संस्था आहे.
पर्यायांची माहिती : शरद बोबडे आणि रंजन गोगोई हे भारताचे माजी सरन्यायाधीश आहेत. हरीश साळवे हे प्रसिद्ध ज्येष्ठ वकील आहेत, परंतु ते भारताचे सरन्यायाधीश नव्हते.
Key Points :
◾ सर्वोच्च न्यायालय हे भारतातील सर्वोच्च न्यायिक संस्था आहे.
◾ धनंजय चंद्रचूड — भारताचे माजी सरन्यायाधीश.
◾ सरन्यायाधीशांची नियुक्ती राष्ट्रपती करतात.
लोकसभेचे विद्यमान उपसभापती कोण आहेत ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 4 | यापैकी कोणीही नाही
स्पष्टीकरण : दिलेल्या प्रश्नाच्या कालसंदर्भानुसार लोकसभेच्या उपसभापती पदावर कोणाचीही निवड झालेली नव्हती, त्यामुळे योग्य उत्तर यापैकी कोणीही नाही आहे. लोकसभेचे सभापती आणि उपसभापती ही दोन्ही पदे लोकसभेच्या कामकाजाशी संबंधित घटनात्मक पदे आहेत. ओम बिरला हे लोकसभेचे सभापती आहेत, तर हरिवंश हे राज्यसभेचे उपसभापती आहेत.
Key Points :
◾ लोकसभा सभापती — ओम बिरला.
◾ हरिवंश — राज्यसभेचे उपसभापती.
◾ प्रश्नाच्या कालसंदर्भात लोकसभेचे उपसभापती पद रिक्त होते.
उपराष्ट्रपती हे कोणत्या संस्थेचे पदसिद्ध अध्यक्ष असतात ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | राज्यसभा
स्पष्टीकरण : भारतीय राज्यघटनेनुसार भारताचे उपराष्ट्रपती हे राज्यसभेचे पदसिद्ध सभापती असतात. याचा अर्थ उपराष्ट्रपतींना स्वतंत्रपणे राज्यसभेच्या सभापतीपदासाठी निवडणूक लढवावी लागत नाही; उपराष्ट्रपती म्हणून पदभार स्वीकारल्यानंतर ते आपोआप राज्यसभेचे पदसिद्ध सभापती होतात.
लोकसभा ही सभापतींच्या अध्यक्षतेखाली चालते, तर राज्यसभा उपराष्ट्रपतींच्या पदसिद्ध सभापतीपदाखाली चालते.
Key Points :
◾ उपराष्ट्रपती — राज्यसभेचे पदसिद्ध सभापती.
◾ लोकसभेचे अध्यक्ष — लोकसभा सभापती.
◾ संबंधित घटनात्मक तरतूद — अनुच्छेद 64.
लातूर जिल्ह्याच्या सीमेलगत असलेल्या महाराष्ट्रातील जिल्ह्यांचा घड्याळाच्या काट्याच्या उलट दिशेने अचूक क्रम कोणता ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 4 | नांदेड, परभणी, बीड, उस्मानाबाद
स्पष्टीकरण : लातूर जिल्ह्याच्या भौगोलिक स्थानाचा विचार केल्यास त्याच्या सीमेला लागून महाराष्ट्रातील नांदेड, परभणी, बीड आणि उस्मानाबाद हे जिल्हे आहेत. प्रश्नात घड्याळाच्या काट्याच्या उलट दिशेने क्रम विचारला असल्यामुळे दिलेल्या भौगोलिक मांडणीनुसार योग्य क्रम नांदेड → परभणी → बीड → उस्मानाबाद असा होतो.
Key Points :
◾ लातूरच्या लगतचे प्रमुख महाराष्ट्रातील जिल्हे — नांदेड, परभणी, बीड, उस्मानाबाद.
◾ प्रश्नातील दिशा — घड्याळाच्या काट्याच्या उलट दिशेने.
◾ योग्य क्रम — नांदेड → परभणी → बीड → उस्मानाबाद.
लातूर जिल्ह्याची निर्मिती केव्हा झाली ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | 16 ऑगस्ट, 1982
स्पष्टीकरण : लातूर जिल्ह्याची निर्मिती 16 ऑगस्ट 1982 रोजी झाली. यापूर्वी लातूर हा उस्मानाबाद जिल्ह्याचा भाग होता. प्रशासकीय सोयीसाठी आणि स्थानिक विकासाला चालना देण्यासाठी लातूर स्वतंत्र जिल्हा करण्यात आला.
Key Points :
◾ लातूर जिल्ह्याची निर्मिती — 16 ऑगस्ट 1982.
◾ लातूर पूर्वी उस्मानाबाद जिल्ह्याचा भाग होता.
◾ लातूर हा महाराष्ट्रातील महत्त्वाचा जिल्हा आहे.
'वडवळ बेट' कशासाठी प्रसिद्ध आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | औषधी वनस्पतींसाठी
स्पष्टीकरण : लातूर जिल्ह्यातील वडवळ बेट हे औषधी वनस्पतींसाठी प्रसिद्ध आहे. येथे आढळणाऱ्या विविध वनस्पतींचा पारंपरिक औषधोपचारात उपयोग केला जातो. त्यामुळे लातूर जिल्ह्याच्या भौगोलिक व स्थानिक वैशिष्ट्यांवरील प्रश्नांमध्ये वडवळ बेट हा महत्त्वाचा घटक आहे.
Key Points :
◾ वडवळ बेट — लातूर जिल्हा.
◾ प्रमुख वैशिष्ट्य — औषधी वनस्पती.
◾ हा लातूरच्या स्थानिक भौगोलिक वैशिष्ट्यांशी संबंधित प्रश्न आहे.
लातूर जिल्ह्यातील महसुली उपविभाग किती ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | 04
स्पष्टीकरण : दिलेल्या प्रश्नानुसार लातूर जिल्ह्यात 04 महसुली उपविभाग आहेत. महसुली प्रशासनामध्ये जिल्ह्याची प्रशासकीय कामे अधिक सुलभ करण्यासाठी जिल्ह्याचे महसुली उपविभाग केले जातात. प्रत्येक उपविभागाच्या प्रशासनासाठी संबंधित महसुली अधिकारी कार्यरत असतात.
Key Points :
◾ लातूर जिल्ह्यातील महसुली उपविभाग — 04.
◾ महसुली उपविभाग हा प्रशासकीय विभाग आहे.
◾ जिल्हा प्रशासनाच्या कामकाजात महसुली विभागाला महत्त्वाचे स्थान आहे.
लातूर जिल्ह्याचे एकूण भौगोलिक क्षेत्रफळ किती ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 4 | 7,157 चौ.कि.मी.
स्पष्टीकरण : दिलेल्या प्रश्नानुसार लातूर जिल्ह्याचे एकूण भौगोलिक क्षेत्रफळ 7,157 चौ.कि.मी. आहे. भौगोलिक क्षेत्रफळामध्ये जिल्ह्याच्या प्रशासकीय सीमांच्या आत येणाऱ्या जमिनीचा एकूण विस्तार समाविष्ट होतो. जिल्ह्याच्या भूगोलावर आधारित प्रश्नांमध्ये क्षेत्रफळ, सीमा, तालुके, नद्या आणि प्रशासकीय विभाग हे महत्त्वाचे घटक आहेत.
Key Points :
◾ लातूर जिल्ह्याचे क्षेत्रफळ — 7,157 चौ.कि.मी..
◾ क्षेत्रफळ मोजण्याचे एकक — चौरस किलोमीटर.
◾ हा प्रश्न लातूर जिल्ह्याच्या भौगोलिक वैशिष्ट्यांशी संबंधित आहे.
औसा तालुक्यातील 'खरोसा टेकड्यांचे' प्राचीन नाव काय आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | चालुक्य पर्वत
स्पष्टीकरण : लातूर जिल्ह्यातील औसा तालुक्यातील खरोसा टेकड्या या ऐतिहासिक आणि भौगोलिकदृष्ट्या महत्त्वाच्या आहेत. दिलेल्या प्रश्नानुसार या टेकड्यांचे प्राचीन नाव चालुक्य पर्वत असे होते. या परिसरात ऐतिहासिक गुहा, शिल्पकला आणि प्राचीन अवशेष आढळतात. त्यामुळे लातूर जिल्ह्याच्या इतिहास आणि पर्यटनाच्या दृष्टीने खरोसा परिसर महत्त्वाचा आहे.
पर्यायांची माहिती : राष्ट्रकूट, चालुक्य, चोळ आणि बहमनी या दख्खनच्या इतिहासातील महत्त्वाच्या राजकीय सत्तांशी संबंधित संज्ञा आहेत; मात्र या प्रश्नाच्या संदर्भात योग्य उत्तर चालुक्य पर्वत आहे.
Key Points :
◾ खरोसा टेकड्या — औसा तालुका, लातूर जिल्हा.
◾ प्राचीन नाव — चालुक्य पर्वत.
◾ खरोसा परिसर ऐतिहासिक गुहा व शिल्पकलेसाठी महत्त्वाचा आहे.
खालील संख्या मालिकेत प्रश्नचिन्हाच्या (?) जागी कोणती संख्या येईल : 4, 11, 30, 67, 128, ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 1 | 219
स्पष्टीकरण : दिलेल्या बाबी : संख्या मालिका: 4, 11, 30, 67, 128, ?
सूत्र : पद (n) = n³ + 3
Step 1 : पहिल्या पदाचा तर्क तपासू: 1³ + 3 = 1 + 3 = 4
Step 2 : दुसऱ्या पदाचा तर्क तपासू: 2³ + 3 = 8 + 3 = 11
Step 3 : तिसऱ्या पदाचा तर्क तपासू: 3³ + 3 = 27 + 3 = 30
Step 4 : चौथ्या पदाचा तर्क तपासू: 4³ + 3 = 64 + 3 = 67
Step 5 : पाचव्या पदाचा तर्क तपासू: 5³ + 3 = 125 + 3 = 128
Step 6 : पुढील पद शोधण्यासाठी n = 6 घेऊ: 6³ + 3 = 216 + 3 = 219
म्हणून योग्य उत्तर = 219 (पर्याय क्र. 1)
एका सांकेतिक भाषेत जर 'PEN' हा शब्द '35' असा लिहिला जातो आणि 'BOOK' हा शब्द '43' असा लिहिला जातो, तर त्याच सांकेतिक भाषेत 'DESK' हा शब्द कसा लिहिला जाईल ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | 39
स्पष्टीकरण : दिलेल्या बाबी : PEN = 35, BOOK = 43
सूत्र : सांकेतिक मूल्य = शब्दातील सर्व इंग्रजी मुळाक्षरांच्या अनुक्रमांकांची बेरीज
Step 1 : PEN मधील अक्षरांचे वर्णमालेतील क्रमांक: P = 16, E = 5, N = 14
बेरीज = 16 + 5 + 14 = 35
Step 2 : BOOK मधील अक्षरांचे वर्णमालेतील क्रमांक: B = 2, O = 15, O = 15, K = 11
बेरीज = 2 + 15 + 15 + 11 = 43
Step 3 : याच नियमाने DESK मधील अक्षरांचे क्रमांक: D = 4, E = 5, S = 19, K = 11
Step 4 : अक्षरांची एकूण बेरीज करू: 4 + 5 + 19 + 11 = 39
म्हणून योग्य उत्तर = 39 (पर्याय क्र. 2)
रोहन पश्चिमेकडे तोंड करून उभा आहे. तो प्रथम घड्याळाच्या काट्याच्या दिशेने 45 अंश वळतो. नंतर पुन्हा त्याच दिशेने 180 अंश वळतो. शेवटी तो घड्याळाच्या काट्याच्या विरुद्ध दिशेने 270 अंश वळतो, तर आता त्याचे तोंड कोणत्या दिशेला आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | नैऋत्य
स्पष्टीकरण : दिलेल्या बाबी : सुरुवातीची दिशा = पश्चिम; घड्याळाच्या दिशेने (क्लॉकवाइज) वळणे = 45 अंश आणि 180 अंश; विरुद्ध दिशेने (अँटी-क्लॉकवाइज) वळणे = 270 अंश
सूत्र : अंतिम कोनीय बदल = (घड्याळाच्या दिशेने झालेली एकूण वळणे) - (घड्याळाच्या विरुद्ध दिशेने झालेली एकूण वळणे)
Step 1 : घड्याळाच्या काट्याच्या दिशेने एकूण कोनीय अंतर = 45° + 180° = 225°
Step 2 : घड्याळाच्या काट्याच्या विरुद्ध दिशेने कोनीय अंतर = 270°
Step 3 : निव्वळ कोनीय बदल = 225° - 270° = -45° (ऋण चिन्ह म्हणजे घड्याळाच्या काट्याच्या विरुद्ध दिशेने)
Step 4 : रोहनच्या सुरुवातीच्या दिशेपासून (पश्चिम) घड्याळाच्या काट्याच्या विरुद्ध दिशेने 45 अंश मोजल्यास नैऋत्य दिशा येते.
म्हणून योग्य उत्तर = नैऋत्य (पर्याय क्र. 3)
एका रांगेत सचिनचा डावीकडून 15 वा क्रमांक आहे आणि राहुलचा उजवीकडून 18 वा क्रमांक आहे. जेव्हा ते दोघे आपापसात स्थानांची अदलाबदल करतात, तेव्हा सचिनचा डावीकडून 23 वा क्रमांक होतो. तर त्या रांगेत एकूण किती मुले आहेत ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 4 | 40
स्पष्टीकरण : दिलेल्या बाबी : सचिनचे मूळ स्थान (डावीकडून) = 15; राहुलचे मूळ स्थान (उजवीकडून) = 18; स्थानांची अदलाबदल केल्यावर सचिनचे नवीन स्थान (डावीकडून) = 23
सूत्र : एकूण व्यक्ती = (एकाच व्यक्तीचे किंवा स्थानाचे डावीकडील नवीन स्थान + उजवीकडील मूळ स्थान) - 1
Step 1 : स्थानांची अदलाबदल केल्यावर सचिन राहुलच्या जागी बसतो.
Step 2 : त्यामुळे त्या विशिष्ट जागेचे डावीकडून स्थान = 23 आणि उजवीकडून स्थान = 18 होते.
Step 3 : रांगेतील एकूण मुले = 23 + 18 - 1
Step 4 : 23 + 18 = 41; 41 - 1 = 40
म्हणून योग्य उत्तर = 40 (पर्याय क्र. 4)
एका छायाचित्राकडे बोट दाखवून स्मिता म्हणाली, "या व्यक्तीची आई ही माझ्या वडिलांच्या एकुलत्या एका मुलाची पत्नी आहे." छायाचित्रातील व्यक्तीचे स्मिताशी काय नाते आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 1 | पुतण्या / पुतणी
स्पष्टीकरण : दिलेल्या बाबी : छायाचित्रातील व्यक्तीची आई = स्मिताच्या वडिलांच्या एकुलत्या एका मुलाची पत्नी
Step 1 : 'माझ्या (स्मिताच्या) वडिलांचा एकुलता एक मुलगा' म्हणजेच स्मिताचा स्वतःचा सख्खा भाऊ होय.
Step 2 : 'स्मिताच्या भावाची पत्नी' म्हणजेच स्मिताची वहिनी होय.
Step 3 : म्हणजेच छायाचित्रातील व्यक्तीची आई ही स्मिताची वहिनी आहे.
Step 4 : वहिनीचे अपत्य म्हणजेच स्मिताच्या सख्ख्या भावाचे अपत्य होय.
Step 5 : बहिणीसाठी तिच्या भावाचे मूल हे पुतण्या किंवा पुतणी असते.
म्हणून योग्य उत्तर = पुतण्या / पुतणी (पर्याय क्र. 1)
जर 15 ऑगस्ट 2011 रोजी सोमवार होता, तर 15 ऑगस्ट 2012 रोजी कोणता वार असेल ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | बुधवार
स्पष्टीकरण : दिलेल्या बाबी : 15 ऑगस्ट 2011 चा वार = सोमवार; शोधायचा वार = 15 ऑगस्ट 2012 चा वार
सूत्र : सामान्य वर्षात 1 वाढीव दिवस असतो आणि लीप वर्षात 2 वाढीव दिवस असतात.
Step 1 : 15 ऑगस्ट 2011 ते 15 ऑगस्ट 2012 दरम्यानचा कालावधी तपासू.
Step 2 : सन 2012 हे लीप वर्ष आहे (कारण 2012 ला 4 ने पूर्ण भाग जातो).
Step 3 : या कालावधीमध्ये फेब्रुवारी 2012 चा महिना येतो, ज्यात 29 दिवस असतात.
Step 4 : म्हणून या पूर्ण एका वर्षाच्या कालावधीत एकूण 2 अतिरिक्त (Odd) दिवस मिळतील.
Step 5 : 15 ऑगस्ट 2012 चा वार = सोमवार + 2 दिवस = बुधवार
म्हणून योग्य उत्तर = बुधवार (पर्याय क्र. 3)
पुढीलपैकी कोणत्या पर्यायातील दोन्ही शब्द समान अर्थाचे आहेत ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 1 | पण, संकल्प
स्पष्टीकरण : 'पण' आणि 'संकल्प' या दोन्ही शब्दांचा अर्थ 'निश्चय' किंवा 'प्रतिज्ञा' असा समान होतो (उदा. भीष्मप्रतिज्ञा/भीष्मपण). पर्यायातील इतर जोड्यांचा विचार करता: 'शंका' आणि 'खात्री' हे परस्परांचे विरुद्धार्थी शब्द आहेत; 'बाण' म्हणजे तीर तर 'कर' म्हणजे हात किंवा करमणूक/tax; तसेच 'तीक्ष्ण' (धारदार/जहाल) आणि 'सूक्ष्म' (अतिशय लहान) यांचे अर्थ भिन्न आहेत. त्यामुळे समान अर्थाची अचूक जोडी पर्याय क्र. 1 आहे.
Key Points :
◾ पण = प्रतिज्ञा, निश्चय, संकल्प, निर्धार.
◾ शंका × खात्री (विरुद्धार्थी जोडी).
◾ बाण = तीर, शर, सायक.
◾ कर = हात, बाहू, हस्त (तसेच सरकारी कर / tax).
◾ सूक्ष्म = बारीक, लहान; तीक्ष्ण = धारदार, अणकुचीदार.
पुढील शब्दाचा योग्य विरुद्धार्थी शब्द पर्यायातून निवडा — 'अनुयायी'
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | पुढारी
स्पष्टीकरण : 'अनुयायी' म्हणजे एखाद्या विचारसरणीचे किंवा नेत्याचे मागून अनुकरण करणारा कार्यकर्ता अथवा पाठीराखा. याउलट, लोकांचे नेतृत्व करणारा, पुढे चालणारा व्यक्ती म्हणजे 'पुढारी' किंवा 'नेता'. म्हणून 'अनुयायी' या शब्दाचा योग्य विरुद्धार्थी शब्द 'पुढारी' हा ठरतो.
Key Points :
◾ अनुयायी × पुढारी / नेते.
◾ अनुयायी = शिष्य, पाईक, चेला, सेवक (समानार्थी संकल्पना).
◾ मालक × नोकर / सेवक.
◾ गुरू × शिष्य.
'न ग सा दु ज र डों र रे' या अक्षरांपासून तयार होणाऱ्या म्हणीमध्ये पाचवे अक्षर कोणते ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 4 | ज
स्पष्टीकरण : दिलेल्या अक्षरांचा योग्य आणि अर्थपूर्ण क्रम लावल्यास “दुरून डोंगर साजरे” ही सुप्रसिद्ध मराठी म्हण तयार होते. या म्हणीमधील अक्षरांचा डावीकडून अनुक्रम पाहिल्यास:
1. दु, 2. रू, 3. न, 4. डों, 5. ग, 6. र, 7. सा, 8. ज, 9. रे.
प्रश्नाच्या मूळ संदर्भात 'डोंगर' ऐवजी शब्दक्रम व मांडणीनुसार मोजल्यास 5 वे अक्षर 'ज' मानले गेले असले, तरी अचूक वर्णक्रम 'दु-रू-न-डों-ग-र-सा-ज-रे' असा होतो. पर्यायानुसार पाचव्या स्थानी येणारे अक्षर 'ज' (किंवा ग) यांपैकी परीक्षेच्या उत्तरतालिकेनुसार पर्याय क्र. 4 ('ज') ग्राह्य धरला जातो.
Key Points :
◾ तयार होणारी म्हण : “दुरून डोंगर साजरे”.
◾ म्हणीचा अर्थ : लांबून एखादी गोष्ट छान किंवा आकर्षक वाटते, परंतु जवळ गेल्यावर तिचे खरे स्वरूप किंवा त्यातील अडचणी समजतात.
◾ इंग्रजी समांतर म्हण : "Distant pastures always look greener."
पुढील वाक्यातील अधोरेखित शब्दाचा पर्यायातून योग्य अर्थ शोधा — “अंगमेहनत करणे हे शेतकऱ्याच्या जीवनाचे प्रमुख अंग आहे.”
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | भाग
स्पष्टीकरण : मराठीमध्ये 'अंग' हा शब्द अनेक अर्थांनी (नाना Frankie/अनेकार्थी शब्द) वापरला जातो. पहिल्या 'अंगमेहनत' या शब्दातील 'अंग' चा अर्थ 'शरीर' असा होतो; तर वाक्यातील दुसऱ्या 'अंग' या शब्दाचा अर्थ जीवनाचा महत्त्वाचा 'घटक', 'भाग' किंवा 'अविभाज्य घटक' असा होतो.
Key Points :
◾ अंग (पहिले संदर्भ) = देह, शरीर, काया, तन.
◾ अंग (दुसरे संदर्भ) = भाग, घटक, बाजू, शाखा.
◾ अनेकार्थी शब्द : एकाच शब्दाचे संदर्भाप्रमाणे बदलणारे अर्थ मराठी शब्दसंग्रहात वारंवार विचारले जातात.
पुढील वाक्यात कोणते विरामचिन्ह द्यायचे राहिले आहे — “तिच्या हातांना बँडेज होते पण ती हसत होती.”
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 1 | स्वल्पविराम
स्पष्टीकरण : मराठी व्याकरण नियमांनुसार, 'पण, परंतु, किंतु, तरी' यांसारख्या न्यूनत्वबोधक उभयान्वयी अव्ययांनी जोडल्या जाणाऱ्या दोन उपवाक्यांपैकी पहिल्या उपवाक्यानंतर 'स्वल्पविराम' (,) किंवा काही वेळा 'अर्धविराम' (;) वापरला जातो. प्राथमिक रचनेनुसार येथे 'होते' नंतर स्वल्पविराम (,) येणे आवश्यक आहे — “तिच्या हातांना बँडेज होते, पण ती हसत होती.”
Key Points :
◾ स्वल्पविराम (,) : दोन छोटी वाक्ये उभयान्वयी अव्ययाने जोडताना किंवा एकाच जातीचे अनेक शब्द लागोपाठ आल्यास वापरतात.
◾ अर्धविराम (;) : दोन छोटी वाक्ये उभयान्वयी अव्ययांनी जोडताना विस्तृत थांब्यासाठी वापरतात.
◾ अपूर्णविराम (:) : वाक्याच्या शेवटी तपशील द्यावयाचा असल्यास वापरतात.
◾ उद्गारचिन्ह (!) : मनातील उत्कट भावना व्यक्त करताना शेवटी वापरतात.
मराठी भाषा दिन हा महाराष्ट्रात कोणत्या दिवशी साजरा केला जातो ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | 27 फेब्रुवारी
स्पष्टीकरण : ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते ज्येष्ठ साहित्यिक, कवी व नाटककार 'विष्णू वामन शिरवाडकर' (कविवर्य कुसुमाग्रज) यांचा जन्मदिवस (27 फेब्रुवारी) हा संपूर्ण महाराष्ट्रात 'मराठी भाषा गौरव दिन' म्हणून अत्यंत उत्साहाने साजरा केला जातो. मराठी भाषेच्या संवर्धनासाठी हा दिवस महत्त्वाचा मानला जातो.
Key Points :
◾ 27 फेब्रुवारी = मराठी भाषा गौरव दिन (कुसुमाग्रज जयंती).
◾ 1 मे = महाराष्ट्र दिन आणि जागतिक कामगार दिन.
◾ वि. वा. शिरवाडकर यांचे टोपणनाव = 'कुसुमाग्रज'.
◾ कुसुमाग्रजांच्या 'नटसम्राट' या नाटकाला साहित्य अकादमी पुरस्कार, तर त्यांच्या एकूण साहित्यिक योगदानासाठी 1987 मध्ये 'ज्ञानपीठ पुरस्कार' प्रदान करण्यात आला.
“कमलनयन” या शब्दाचा समास ओळखा ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 1 | कर्मधारय
स्पष्टीकरण : 'कमलनयन' (कमलासारखे नयन/डोळे) या सामासिक शब्दाचा विग्रह करताना दोन्ही पदे प्रथमा विभक्तीत असून त्यांमध्ये 'उपमान-उपमेय' संबंध दिसून येतो. ज्या तत्पुरुष समासात दोन्ही पदे एकाच विभक्तीत (प्रथमा) असतात व त्यांमधील संबंध विशेषण-विशेष्य किंवा उपमान-उपमेय स्वरूपाचा असतो, त्यास 'कर्मधारय समास' म्हणतात.
Key Points :
◾ विग्रह : कमलासारखे नयन (उपमित कर्मधारय समास).
◾ कर्मधारय समास हा तत्पुरुष समासाचाच एक उपप्रकार आहे.
◾ इतर उदाहरणे : मुखकमल (कमलासारखे मुख), चरणकमल (कमलासारखे पाय), चंद्रमुख (चंद्रासारखे मुख).
◾ जर विग्रह 'कमलासारखे नयन आहेत ज्याचे असा तो' (विष्णू) असा केला, तर तो बहुव्रीही समास ठरतो; परंतु मूळ रचनेत हा कर्मधारय मानला जातो.
खालीलपैकी कोणता विभक्तीप्रत्यय हा एकाच विभक्तीत येतो ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | त
स्पष्टीकरण : मराठी व्याकरणात 'त, ई, आ' हे प्रत्यय फक्त आणि फक्त 'सप्तमी' विभक्तीमध्ये येतात (एकवचन व अनेकवचन दोन्हीमध्ये). याउलट 'स' आणि 'ला' हे प्रत्यय द्वितीया व चतुर्थी या दोन्ही विभक्तींमध्ये समान येतात. त्यामुळे केवळ एकाच विभक्तीत येणारा प्रत्यय 'त' हा आहे.
Key Points :
◾ सप्तमी विभक्तीचे प्रत्यय : त, ई, आ (कारकार्थ : अधिकरण).
◾ द्वितीया विभक्तीचे प्रत्यय : स, ला, ते (एकवचन) | स, ला, ना, ते (अनेकवचन) - कारकार्थ : कर्म.
◾ चतुर्थी विभक्तीचे प्रत्यय : स, ला, ते (एकवचन) | स, ला, ना, ते (अनेकवचन) - कारकार्थ : संप्रदान.
◾ तृतीया विभक्तीचे प्रत्यय : ने, ए, शी | नी, शी, ही, ई.
क्रियापदातील प्रत्ययरहित मूळ शब्द म्हणजे ..........
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 4 | धातू
स्पष्टीकरण : क्रियापदातील प्रत्यय काढून टाकल्यानंतर उरणाऱ्या मूळ शब्दाला 'धातू' (Root) असे म्हणतात. उदा. 'बसतो', 'बसला', 'बसेल' या क्रियापदांमधील मूळ प्रत्ययरहित शब्द 'बस' हा असून तो धातू आहे. धातूला विविध प्रत्यय जोडून धातूसाधिते (कृदन्ते) किंवा आख्यात रूपे तयार होतात.
Key Points :
◾ धातू = क्रियापदातील प्रत्ययरहित मूळ रूप (उदा. खा, पी, बस, ऊठ, धाव, कर).
◾ धातूसाधित (कृदन्त) = धातूला प्रत्यय लागूनही क्रिया अपूर्ण दर्शवणारे शब्द (उदा. धावणारा, खाताना).
◾ क्रियापद = धातू + प्रत्यय + अर्थ पूर्ण करणारी क्षमता.
◾ मराठी व्याकरणाचे जनक : दादोबा पांडुरंग तर्खडकर.
एका वस्तूची किंमत 20% ने वाढवून त्यावर 5% सूट दिली, तर शेकडा नफा किती ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | 14%
स्पष्टीकरण : दिलेल्या बाबी :
किंमतीतील वाढ = 20%
दिलेली सूट = 5%
सूत्र :
निव्वळ नफा% = वाढ% - सूट% - [(वाढ% × सूट%) / 100]
किंवा
समजा मूळ खरेदी किंमत = 100 रुपये
Step 1 : छापील किंमत ठरवणे.
खरेदी किंमत = 100 रुपये
20% वाढ करून छापील किंमत = 100 + 20 = 120 रुपये
Step 2 : छापील किंमतीवर 5% सूट देणे.
सूट = 120 × (5 / 100) = 6 रुपये
Step 3 : विक्री किंमत काढणे.
विक्री किंमत = 120 - 6 = 114 रुपये
Step 4 : नफ्याची टक्केवारी काढणे.
नफा = 114 - 100 = 14 रुपये
शेकडा नफा = (14 / 100) × 100 = 14%
म्हणून योग्य उत्तर = 14%
1200 रुपये मुद्दलाची सरळव्याजाने 5 वर्षांत 5 पट होण्यासाठी व्याजाचा दर किती असावा ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | 80%
स्पष्टीकरण : दिलेल्या बाबी :
मुद्दल (P) = 1200 रुपये
कालावधी (N) = 5 वर्षे
रास = मुद्दलाच्या 5 पट = 5 × 1200 = 6000 रुपये
सूत्र :
सरळव्याज (I) = रास - मुद्दल
दर (R) = (सरळव्याज × 100) / (मुद्दल × कालावधी)
किंवा
दर (R) = [(पट - 1) × 100] / कालावधी
Step 1 : मिळणारे सरळव्याज काढणे.
सरळव्याज = 6000 - 1200 = 4800 रुपये
(किंवा पट = 5 असल्याने, व्याज = 5 - 1 = मुद्दलाच्या 4 पट)
Step 2 : व्याजाचा दर काढणे.
दर = (4800 × 100) / (1200 × 5)
= 480000 / 6000
= 80%
(थेट सूत्राने : R = [(5 - 1) × 100] / 5 = (4 × 100) / 5 = 400 / 5 = 80%)
म्हणून योग्य उत्तर = 80%
विजय हा एक काम 25 दिवसांत संपवतो. जर विजयने 11 दिवस काम केले तर शिल्लक काम किती ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 4 | 14/25
स्पष्टीकरण : दिलेल्या बाबी :
संपूर्ण काम पूर्ण करण्यासाठी लागणारे दिवस = 25 दिवस
विजयने केलेले काम = 11 दिवस
सूत्र :
शिल्लक काम = 1 - पूर्ण झालेले काम
Step 1 : विजयचे 1 दिवसाचे काम काढणे.
1 दिवसाचे काम = 1 / 25 भाग
Step 2 : विजयने 11 दिवसांत केलेले एकूण काम काढणे.
11 दिवसांचे काम = 11 × (1 / 25) = 11 / 25 भाग
Step 3 : शिल्लक काम काढणे.
शिल्लक काम = 1 - (11 / 25)
= (25 - 11) / 25
= 14 / 25 भाग
म्हणून योग्य उत्तर = 14/25
300 मी. लांबीची आगगाडी ताशी 54 कि.मी. वेगाने जाते, तर ती गाडी एका खांबास किती वेळात ओलांडेल ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | 20 सेकंद
स्पष्टीकरण : दिलेल्या बाबी :
गाडीची लांबी (अंतर) = 300 मीटर
गाडीचा वेग = ताशी 54 कि.मी.
सूत्र :
कि.मी./तास चे मीटर/सेकंद मध्ये रूपांतर = वेग × (5 / 18)
वेळ = अंतर / वेग
Step 1 : गाडीच्या वेगाचे मीटर/सेकंद मध्ये रूपांतर करणे.
वेग = 54 × (5 / 18)
= 3 × 5
= 15 मीटर/सेकंद
Step 2 : खांब ओलांडण्यासाठी लागणारा वेळ काढणे.
गाडीने पार करावयाचे अंतर = गाडीची स्वतःची लांबी = 300 मीटर
वेळ = 300 / 15
= 20 सेकंद
म्हणून योग्य उत्तर = 20 सेकंद
2014 साली प्रजासत्ताक दिन रविवार होता, तर 2013 साली बाल दिन कोणत्या वारी साजरा केला गेला ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | गुरुवार
स्पष्टीकरण : दिलेल्या बाबी :
26 जानेवारी 2014 = रविवार
शोधायचा वार = 14 नोव्हेंबर 2013 (बाल दिन)
सूत्र :
दिवसांची संख्या ÷ 7 = बाकी (जास्तीचे दिवस)
Step 1 : 14 नोव्हेंबर 2013 ते 26 जानेवारी 2014 मधील एकूण दिवस काढणे.
नोव्हेंबर 2013 चे शिल्लक दिवस = 30 - 14 = 16 दिवस
डिसेंबर 2013 चे दिवस = 31 दिवस
जानेवारी 2014 चे दिवस = 26 दिवस
एकूण दिवस = 16 + 31 + 26 = 73 दिवस
Step 2 : जास्तीचे दिवस (विषम दिवस) काढणे.
73 ÷ 7 = 10 आठवडे आणि बाकी = 3 दिवस
Step 3 : 2013 चा वार शोधण्यासाठी मागे जाणे.
26 जानेवारी 2014 हा रविवार होता.
त्यामुळे 14 नोव्हेंबर 2013 चा वार = रविवारच्या 3 दिवस मागे
रविवार - 1 = शनिवार
रविवार - 2 = शुक्रवार
रविवार - 3 = गुरुवार
म्हणून योग्य उत्तर = गुरुवार
812, 715, 626, 543, 464, 391, ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | 320
स्पष्टीकरण : दिलेली मालिका :
812, 715, 626, 543, 464, 391, ?
सूत्र / तर्क :
लगतच्या दोन पदांमधील फरक तपासणे.
Step 1 : पदांमधील फरक काढणे:
812 - 715 = 97
715 - 626 = 89
626 - 543 = 83
543 - 464 = 79
464 - 391 = 73
Step 2 : फरकाचे निरीक्षण करणे:
येथे वजा केलेल्या संख्या (97, 89, 83, 79, 73) या उतरत्या क्रमाने येणाऱ्या क्रमवार मूळ संख्या (Consecutive Prime Numbers) आहेत.
Step 3 : पुढील संख्या काढणे:
73 च्या आधी येणारी मूळ संख्या = 71
पुढील पद = 391 - 71 = 320
म्हणून योग्य उत्तर = 320
विसंगत संख्या ओळखा :
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | 0.009
स्पष्टीकरण : दिलेले पर्याय :
1) 0.36
2) 0.009
3) 0.000081
4) 0.0004
सूत्र / तर्क :
दशांश संख्यांचे वर्गमूळ निघू शकते का ते तपासणे (पूर्ण वर्ग संख्या असणे).
कोणत्याही दशांश संख्येचे वर्गमूळ निघण्यासाठी दशांश चिन्हानंतर सम संख्येत (2, 4, 6...) अंक असणे आवश्यक असते.
Step 1 : प्रत्येक संख्येची तपासणी करणे:
0.36 = (0.6)² → पूर्ण वर्ग संख्या आहे (दशांश स्थळे = 2, √0.36 = 0.6).
0.000081 = (0.009)² → पूर्ण वर्ग संख्या आहे (दशांश स्थळे = 6, √0.000081 = 0.009).
0.0004 = (0.02)² → पूर्ण वर्ग संख्या आहे (दशांश स्थळे = 4, √0.0004 = 0.02).
Step 2 : 0.009 चे निरीक्षण करणे:
0.009 मध्ये दशांश चिन्हानंतर 3 अंक (विषम संख्या) आहेत, त्यामुळे ही पूर्ण वर्ग संख्या नाही.
Step 3 : निष्कर्ष:
0.009 ही संख्या इतर तीन पर्यायांप्रमाणे पूर्ण वर्ग संख्या नसल्याने विसंगत ठरते.
म्हणून योग्य उत्तर = 0.009
एका दुकानदाराने मोबाईलच्या छापील किंमतीवर 8% सूट दिली. जर मोबाईलची विक्री किंमत 18,400 रुपये असेल, तर छापील किंमत किती ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 1 | 20000
स्पष्टीकरण : दिलेल्या बाबी :
सूट = 8%
विक्री किंमत = 18,400 रुपये
सूत्र :
विक्री किंमत = छापील किंमत × [(100 - सूट%) / 100]
छापील किंमत = (विक्री किंमत × 100) / (100 - सूट%)
Step 1 : 8% सूट दिल्यानंतर विक्री किंमतीची टक्केवारी काढणे.
विक्री किंमत टक्केवारी = 100% - 8% = 92%
Step 2 : छापील किंमत काढणे.
92% = 18,400 रुपये
छापील किंमत (100%) = (18400 × 100) / 92
Step 3 : भागाकार सोडवणे.
18400 ÷ 92 = 200
छापील किंमत = 200 × 100 = 20,000 रुपये
म्हणून योग्य उत्तर = 20000
तीन संख्यांचे गुणोत्तर 5:7:3 व प्रत्येक संख्येत 8 मिळवल्यानंतर या संख्यांची बेरीज 99 होते, तर सर्वात लहान संख्या कोणती ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | 15
स्पष्टीकरण : दिलेल्या बाबी :
तीन संख्यांचे गुणोत्तर = 5 : 7 : 3
प्रत्येक संख्येत 8 मिळवल्यास नवीन बेरीज = 99
सूत्र :
मूळ बेरीज = नवीन बेरीज - (संख्यांची संख्या × मिळवलेली संख्या)
Step 1 : समजा त्या तीन मूळ संख्या 5x, 7x आणि 3x आहेत.
प्रत्येक संख्येत 8 मिळवल्यामुळे एकूण बेरजेत होणारी वाढ = 3 × 8 = 24
Step 2 : तिन्ही संख्यांची मूळ बेरीज काढणे.
मूळ बेरीज = 99 - 24 = 75
Step 3 : समीकरणावरून x ची किंमत काढणे.
5x + 7x + 3x = 75
15x = 75
x = 75 / 15
x = 5
Step 4 : सर्वात लहान संख्या काढणे.
गुणोत्तरातील सर्वात लहान पद = 3x
सर्वात लहान संख्या = 3 × 5 = 15
म्हणून योग्य उत्तर = 15
राम, शाम आणि गणेश यांच्या पाच वर्षांपूर्वीच्या वयाची सरासरी 16 वर्षे होती. पाच वर्षांनंतर त्यांच्या वयाची सरासरी किती असेल ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | 26 वर्षे
स्पष्टीकरण : दिलेल्या बाबी :
व्यक्तींची संख्या = 3 (राम, शाम आणि गणेश)
पाच वर्षांपूर्वीच्या वयाची सरासरी = 16 वर्षे
सूत्र :
कालांतराने प्रत्येकाचे वय समान वर्षांनी वाढल्यास सरासरीही तितक्याच वर्षांनी वाढते.
भविष्यातील सरासरी = पूर्वीची सरासरी + कालावधीतील एकूण वर्षांचा फरक
Step 1 : 5 वर्षांपूर्वी ते 5 वर्षांनंतर यांमधील एकूण वर्षांचा फरक काढणे.
5 वर्षांपूर्वीपासून आजपर्यंतचा काळ = +5 वर्षे
आजपासून 5 वर्षांनंतरचा काळ = +5 वर्षे
एकूण कालावधीतील फरक = 5 + 5 = 10 वर्षे
Step 2 : पाच वर्षांनंतरची सरासरी काढणे.
पाच वर्षांनंतरची सरासरी = पाच वर्षांपूर्वीची सरासरी + 10
= 16 + 10
= 26 वर्षे
(पर्यायी पद्धत:
5 वर्षांपूर्वी वयाची एकूण बेरीज = 16 × 3 = 48 वर्षे
आज तिघांचे एकूण वय = 48 + (3 × 5) = 48 + 15 = 63 वर्षे (आजची सरासरी = 63 / 3 = 21 वर्षे)
5 वर्षांनंतर तिघांचे एकूण वय = 63 + (3 × 5) = 63 + 15 = 78 वर्षे
5 वर्षांनंतर सरासरी = 78 / 3 = 26 वर्षे)
म्हणून योग्य उत्तर = 26 वर्षे
हैदराबाद मुक्ती संग्रामाचे आधारपीठ म्हणून गौरवण्यात आलेली राष्ट्रीय शाळा 1921 ला खालीलपैकी कोणत्या ठिकाणी स्थापन झाली ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 4 | हिप्परगा
स्पष्टीकरण : हैदराबाद मुक्ती संग्रामाची पूर्वतयारी आणि राष्ट्रप्रेमाची बीजे रोवणारी राष्ट्रीय शाळा सन 1921 मध्ये हिप्परगा, ता. लोहारा, जि. धाराशिव येथे स्थापन झाली. या शाळेने हैदराबाद मुक्ती संग्रामासाठी अनेक निष्ठावान कार्यकर्ते आणि स्वातंत्र्यसैनिक घडवले. त्यामुळे या शाळेला हैदराबाद मुक्ती संग्रामाचे आधारपीठ असे गौरवण्यात येते.
राष्ट्रीय शिक्षणाचा उद्देश : ब्रिटिश आणि निजामी शिक्षणपद्धतीला पर्याय निर्माण करून विद्यार्थ्यांमध्ये राष्ट्रप्रेम, स्वाभिमान, सामाजिक जाणीव आणि स्वातंत्र्याची भावना निर्माण करणे हा या शाळेच्या कार्याचा महत्त्वाचा भाग होता.
महत्त्वाचे व्यक्तिमत्त्व : बाबासाहेब परांजपे, स्वामी रामानंद तीर्थ आणि अनंतराव भालेराव यांचे या राष्ट्रीय शाळेच्या स्थापनेत आणि कार्यात महत्त्वाचे योगदान होते. स्वामी रामानंद तीर्थ यांनी हिप्परगा येथील राष्ट्रीय शाळेचे मुख्याध्यापक म्हणून आपल्या सामाजिक व शैक्षणिक कार्याला सुरुवात केली.
Key Points :
◾ राष्ट्रीय शाळेची स्थापना — 1921.
◾ ठिकाण — हिप्परगा, ता. लोहारा, जि. धाराशिव.
◾ या शाळेला हैदराबाद मुक्ती संग्रामाचे आधारपीठ म्हटले जाते.
◾ प्रमुख योगदानकर्ते — बाबासाहेब परांजपे, स्वामी रामानंद तीर्थ आणि अनंतराव भालेराव.
भारतीय अंतरिक्ष कार्यक्रमाचे पितामह कोण ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | डॉ. विक्रम साराभाई
स्पष्टीकरण : डॉ. विक्रम साराभाई यांना भारतीय अंतरिक्ष कार्यक्रमाचे जनक किंवा पितामह मानले जाते. भारतात अंतराळ संशोधनासाठी संस्थात्मक पायाभरणी करण्यामध्ये त्यांचे अत्यंत महत्त्वाचे योगदान होते. त्यांच्या दूरदृष्टीमुळे 1962 मध्ये INCOSPAR म्हणजेच Indian National Committee for Space Research ची स्थापना झाली. पुढे 1969 मध्ये ISRO ची स्थापना झाली.
थुंबा प्रक्षेपण केंद्र : डॉ. साराभाई यांच्या नेतृत्वाखाली थुंबा, केरळ येथे भारताच्या अंतराळ कार्यक्रमाला महत्त्वाची चालना मिळाली. TERLS म्हणजे Thumba Equatorial Rocket Launching Station हे भारताच्या सुरुवातीच्या अंतराळ प्रक्षेपण कार्यक्रमातील महत्त्वाचे केंद्र होते.
इतर शास्त्रज्ञ : डॉ. होमी भाभा यांना भारतीय अणुऊर्जा कार्यक्रमाचे जनक म्हटले जाते. सी. व्ही. रमण यांना त्यांच्या रमण परिणामाच्या शोधासाठी ओळखले जाते, तर मेघनाद सहा हे प्रसिद्ध भारतीय खगोलभौतिकशास्त्रज्ञ होते.
Key Points :
◾ भारतीय अंतराळ कार्यक्रमाचे जनक — डॉ. विक्रम साराभाई.
◾ INCOSPAR ची स्थापना — 1962.
◾ ISRO ची स्थापना — 1969.
◾ भारतीय अणुऊर्जा कार्यक्रमाचे जनक — डॉ. होमी भाभा.
◾ भारताचा पहिला उपग्रह — आर्यभट्ट, 1975.
कोणत्या मूल्यांकनाच्या एककास कागदी सोने म्हणतात ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | एस.डी.आर.
स्पष्टीकरण : एस.डी.आर. म्हणजे Special Drawing Rights या आंतरराष्ट्रीय राखीव मालमत्तेला सामान्यतः कागदी सोने किंवा Paper Gold असे संबोधले जाते. SDR ची निर्मिती आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधी म्हणजे IMF यांनी केली. SDR हे प्रत्यक्ष चलन किंवा भौतिक सोने नसून IMF सदस्य देशांच्या अधिकृत राखीव मालमत्तेचा एक प्रकार आहे.
SDR ची निर्मिती : SDR ची निर्मिती 1969 मध्ये करण्यात आली. आंतरराष्ट्रीय आर्थिक व्यवस्थेमध्ये राखीव मालमत्तेची उपलब्धता वाढवणे हा त्यामागील प्रमुख उद्देश होता.
चलनांची टोपली : SDR चे मूल्य अमेरिकन डॉलर, युरो, चिनी युआन, जपानी येन आणि ब्रिटिश पाउंड स्टर्लिंग या प्रमुख चलनांच्या टोपलीवर आधारित असते.
GDR आणि SDR मधील फरक : GDR म्हणजे Global Depository Receipt. हे आंतरराष्ट्रीय बाजारातून भांडवल उभारण्यासाठी वापरले जाणारे वित्तीय साधन आहे. त्यामुळे GDR आणि SDR या संज्ञा वेगळ्या आहेत.
Key Points :
◾ कागदी सोने — SDR.
◾ SDR चे पूर्ण रूप — Special Drawing Rights.
◾ SDR ची निर्मिती — IMF, 1969.
◾ SDR ही आंतरराष्ट्रीय राखीव मालमत्ता आहे.
◾ GDR चे पूर्ण रूप — Global Depository Receipt.
शिक्षणाचा मूलभूत अधिकार हा खालीलपैकी कोणत्या एका कलमाअंतर्गत समाविष्ट करण्यात आला आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 4 | कलम 21
स्पष्टीकरण : भारतीय राज्यघटनेत 86 व्या घटनादुरुस्ती कायदा, 2002 द्वारे कलम 21A समाविष्ट करण्यात आले. या कलमानुसार 6 ते 14 वर्षे वयोगटातील सर्व बालकांना मोफत आणि सक्तीचे शिक्षण देण्याचा अधिकार मूलभूत अधिकार म्हणून मान्य करण्यात आला आहे. दिलेल्या प्रश्नातील पर्यायांमध्ये कलम 21A हा थेट पर्याय उपलब्ध नसल्यामुळे दिलेल्या मूळ उत्तरानुसार कलम 21 हा पर्याय ग्राह्य धरला आहे. तथापि, परीक्षेच्या दृष्टीने अचूक घटनात्मक तरतूद कलम 21A ही आहे.
86 वी घटनादुरुस्ती : शिक्षणाच्या अधिकाराशी संबंधित तरतुदी राज्यघटनेत तीन ठिकाणी करण्यात आल्या. कलम 21A अंतर्गत 6 ते 14 वर्षे वयोगटातील मुलांसाठी मोफत व सक्तीचे शिक्षण हा मूलभूत अधिकार करण्यात आला. कलम 45 मध्ये 6 वर्षांखालील बालकांच्या सुरुवातीच्या बालसंगोपन व शिक्षणाशी संबंधित तरतूद करण्यात आली. कलम 51A(k) नुसार पालक किंवा पालकप्रतिनिधींवर 6 ते 14 वर्षे वयोगटातील मुलांना शिक्षणाची संधी उपलब्ध करून देण्याचे मूलभूत कर्तव्य आहे.
RTE Act : बालकांचा मोफत व सक्तीच्या शिक्षणाचा अधिकार अधिनियम, 2009 म्हणजे RTE Act, 2009 हा शिक्षणाच्या अधिकाराची अंमलबजावणी करणारा महत्त्वाचा कायदा आहे. हा कायदा 1 एप्रिल 2010 पासून लागू झाला.
उन्नीकृष्णन प्रकरण : उन्नीकृष्णन विरुद्ध आंध्र प्रदेश राज्य, 1993 या प्रकरणात सर्वोच्च न्यायालयाने शिक्षणाचा अधिकार हा कलम 21 मधील जीवनाच्या अधिकाराशी संबंधित असल्याचे स्पष्ट केले होते. त्यानंतर 86 व्या घटनादुरुस्तीने शिक्षणाचा अधिकार स्वतंत्रपणे कलम 21A अंतर्गत मूलभूत अधिकार म्हणून समाविष्ट केला.
Key Points :
◾ शिक्षणाचा मूलभूत अधिकार — कलम 21A.
◾ संबंधित घटनादुरुस्ती — 86 वी घटनादुरुस्ती, 2002.
◾ वयोगट — 6 ते 14 वर्षे.
◾ RTE Act — 2009.
◾ RTE Act ची अंमलबजावणी — 1 एप्रिल 2010.
◾ कलम 21 — जीवन आणि वैयक्तिक स्वातंत्र्याचा अधिकार.