उस्मानाबाद (धाराशिव) जिल्ह्याचे हवामान कोणत्या प्रकारचे आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | उष्ण व कोरडे
स्पष्टीकरण : उस्मानाबाद, सध्याचे धाराशिव, हा जिल्हा मराठवाड्याच्या पर्जन्यछायेच्या प्रदेशात आणि समुद्रकिनाऱ्यापासून दूर अंतरावर वसलेला आहे. त्यामुळे येथे खंडांतर्गत विषम स्वरूपाचे हवामान आढळते. उन्हाळ्यात कडक ऊन आणि हवेत आर्द्रतेचे प्रमाण कमी असल्याने या जिल्ह्याचे हवामान प्रामुख्याने उष्ण व कोरडे या प्रकारात मोडते.
Key Points :
◾ उन्हाळ्यात सरासरी कमाल तापमान 40°C ते 43°C पर्यंत पोहोचते, तर हिवाळ्यात हवामान आल्हाददायक आणि कोरडे असते.
◾ जिल्ह्यात नैर्ऋत्य मोसमी वाऱ्यांपासून पाऊस पडतो; पर्जन्यछायेच्या प्रदेशामुळे वार्षिक सरासरी पाऊस तुलनेने कमी असतो.
◾ बालाघाट डोंगररांगांचा जिल्ह्याच्या हवामानावर आणि स्थानिक पर्जन्यावर प्रभाव पडतो.
खालीलपैकी कोणत्या ठिकाणी बौद्धकालीन स्तूप आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 1 | तेर
स्पष्टीकरण : उस्मानाबाद, सध्याचे धाराशिव, तालुक्यातील तेर, ज्याचे प्राचीन नाव तगर आहे, हे सातवाहन काळातील प्रसिद्ध आंतरराष्ट्रीय व्यापार केंद्र होते. प्राचीन प्रवासवर्णनांमध्ये तगरचा उल्लेख आढळतो. येथे पुरातत्त्वीय उत्खननात प्राचीन बौद्ध स्तूप, चैत्यगृह, मातीची भांडी आणि हस्तिदंती कलाकृती आढळल्या आहेत.
Key Points :
◾ संत गोरोबा काका यांचे मंदिर आणि समाधी तेरणा नदीकाठी तेर येथे आहे.
◾ तेर येथे रामलिंगप्पा लामतुरे पुरातत्त्व संग्रहालय असून त्यात सातवाहनकालीन नाणी व मूर्तींचा संग्रह आहे.
◾ उस्मानाबाद शहराजवळ हतदेवीच्या डोंगरावर धाराशिव लेणी आहेत.
◾ येडशी येथे रामलिंग वन्यजीव अभयारण्य असून ते शुष्क पानझडी वनांसाठी प्रसिद्ध आहे.
बीड व उस्मानाबाद (धाराशिव) जिल्ह्यांची नैसर्गिक सीमा कोणत्या नदीने स्पष्ट केली आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | मांजरा
स्पष्टीकरण : मांजरा ही गोदावरी नदीची प्रमुख उपनदी आहे. तिचा उगम बालाघाट पर्वतरांगेत होतो. ही नदी पूर्वेकडे वाहताना बीड आणि उस्मानाबाद, सध्याचे धाराशिव, जिल्ह्यांची नैसर्गिक सीमा निश्चित करते आणि पुढे लातूर जिल्ह्यात प्रवेश करते.
Key Points :
◾ तेरणा ही मांजरा नदीची उपनदी असून ती धाराशिव जिल्ह्यातील प्रमुख स्थानिक नदी आहे.
◾ तेरणा नदीवर तेरणा धरण बांधण्यात आले आहे.
◾ सीना नदी जिल्ह्याच्या पश्चिम भागातून वाहते आणि सोलापूर व अहिल्यानगर जिल्ह्यांशी संबंधित आहे.
◾ मांजरा नदीवर धनेगाव येथे मांजरा धरण उभारण्यात आले आहे.
2011 च्या जनगणनेनुसार उस्मानाबाद (धाराशिव) जिल्ह्याची एकूण लोकसंख्या किती आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | 16,57,571
स्पष्टीकरण : भारताच्या 2011 च्या अधिकृत जनगणनेनुसार उस्मानाबाद, सध्याचे धाराशिव, जिल्ह्याची एकूण लोकसंख्या 16,57,571 इतकी नोंदवली गेली. यामध्ये पुरुषांची संख्या 8,61,535 आणि स्त्रियांची संख्या 7,96,036 होती.
Key Points :
◾ 2011 जनगणनेनुसार जिल्ह्याचे लिंगगुणोत्तर 924 स्त्रिया प्रति 1000 पुरुष होते.
◾ जिल्ह्याची लोकसंख्येची घनता 219 व्यक्ती प्रति चौ.किमी होती.
◾ एकूण साक्षरता प्रमाण 78.44% होते.
◾ जिल्ह्याचे स्वरूप प्रामुख्याने ग्रामीण असून नागरी लोकसंख्येचे प्रमाण सुमारे 16.96% होते.
उस्मानाबाद (धाराशिव) जिल्ह्यातील लोहमार्ग खालीलपैकी कोणत्या तालुक्यातून गेला आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | उस्मानाबाद
स्पष्टीकरण : धाराशिव जिल्ह्यात रेल्वे जाळ्याचे प्रमाण तुलनेने मर्यादित आहे. मिरज-लातूर-कुर्डूवाडी ब्रॉडगेज रेल्वेमार्ग उस्मानाबाद, सध्याचे धाराशिव, तालुक्यातून जातो. धाराशिव रेल्वे स्थानक या मार्गावरील प्रमुख स्थानकांपैकी एक आहे.
Key Points :
◾ भूम, कळंब, वाशी आणि परंडा या तालुक्यांमध्ये थेट रेल्वे मार्गाचे जाळे मर्यादित आहे.
◾ हा रेल्वेमार्ग मराठवाड्याला सोलापूर आणि मिरज या पश्चिम महाराष्ट्रातील महत्त्वाच्या रेल्वे केंद्रांशी जोडतो.
◾ धाराशिव हे जिल्ह्यातील महत्त्वाचे रेल्वे स्थानक आहे.
◾ तुळजापूरला रेल्वेने जोडण्यासाठी सोलापूर-तुळजापूर-धाराशिव मार्गाचा प्रस्ताव चर्चेत राहिला आहे.
उमरगा तालुक्यात हातमागाचा व्यवसाय प्रामुख्याने कोठे चालतो
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 4 | मुरुम
स्पष्टीकरण : धाराशिव जिल्ह्यातील उमरगा तालुक्यातील मुरुम हे शहर पारंपरिक हातमाग आणि यंत्रमाग उद्योगासाठी ओळखले जाते. येथे स्थानिक कापड विणकाम, साड्या आणि चादरी तयार करण्याचा कुटीरोद्योग विकसित झाला आहे.
Key Points :
◾ ढोकी हे साखर कारखाना, सूतगिरणी आणि कृषी व्यापारपेठेसाठी प्रसिद्ध आहे.
◾ सास्तूर हे 30 सप्टेंबर 1993 च्या किल्लारी भूकंपामुळे मोठ्या प्रमाणावर बाधित झालेल्या गावांपैकी एक आहे.
◾ मुरुम हे उमरगा तालुक्यातील महत्त्वाचे शहर आहे.
◾ उमरगा शहर राष्ट्रीय महामार्ग क्र. 65 वर वसलेले महत्त्वाचे व्यापारी केंद्र आहे.
2011 च्या जनगणनेनुसार उस्मानाबाद जिल्ह्यातील सर्वात कमी लोकसंख्या असलेला तालुका कोणता ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 1 | वाशी
स्पष्टीकरण : 2011 च्या जनगणनेनुसार उस्मानाबाद, सध्याचे धाराशिव, जिल्ह्यातील वाशी तालुक्याची लोकसंख्या सर्वांत कमी होती. या तालुक्याची लोकसंख्या सुमारे 91,000 च्या आसपास नोंदली गेली होती. वाशी हा तुलनेने लहान आणि शेतीप्रधान तालुका आहे.
Key Points :
◾ जिल्ह्यातील सर्वाधिक लोकसंख्येचा तालुका उस्मानाबाद, सध्याचा धाराशिव, तालुका आहे.
◾ वाशी तालुका हा जिल्ह्यातील तुलनेने लहान तालुक्यांपैकी एक आहे.
◾ वाशी तालुक्याचा मोठा भाग दुष्काळी आणि शेतीप्रधान आहे.
◾ धाराशिव जिल्ह्यात एकूण 8 तालुके आहेत.
उस्मानाबाद (धाराशिव) जिल्ह्यातील महसूल उपविभाग (Sub-Division) खालीलपैकी कोठे नाही ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 4 | वाशी
स्पष्टीकरण : जिल्ह्यात प्रशासकीय कामकाजाच्या सुलभतेसाठी महसूल उपविभाग किंवा उपविभागीय कार्यालये तयार केली जातात. धाराशिव जिल्ह्यात धाराशिव, तुळजापूर, उमरगा, भूम आणि कळंब या ठिकाणी उपविभागीय कार्यालये आहेत. वाशी येथे स्वतंत्र महसूल उपविभागीय मुख्यालय नसून त्याचा समावेश भूम उपविभागात होतो.
Key Points :
◾ महसूल उपविभागाचा प्रमुख उपविभागीय अधिकारी किंवा उपविभागीय दंडाधिकारी असतो.
◾ धाराशिव जिल्ह्यात एकूण 8 तालुके आहेत.
◾ तालुके: धाराशिव, तुळजापूर, उमरगा, लोहारा, परंडा, भूम, कळंब आणि वाशी.
◾ वाशीचे महसूल उपविभागीय कामकाज भूम उपविभागांतर्गत चालते.
उस्मानाबाद (धाराशिव) जिल्ह्यात क्षेत्रफळानुसार सर्वांत मोठा तालुका कोणता ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | तुळजापूर
स्पष्टीकरण : धाराशिव जिल्ह्यामध्ये भौगोलिक क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने तुळजापूर हा सर्वांत मोठा तालुका मानला जातो. तुळजापूर तालुक्याचे क्षेत्रफळ सुमारे 1,480 चौ.किमी पेक्षा जास्त आहे. त्यामुळे जिल्ह्याच्या तालुक्यांमध्ये क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने त्याचे महत्त्व आहे.
Key Points :
◾ तुळजापूर हे श्री तुळजाभवानी मातेच्या मंदिरासाठी प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्र आहे.
◾ वाशी आणि लोहारा हे तुलनेने लहान क्षेत्रफळाचे तालुके आहेत.
◾ तुळजापूर तालुका सोलापूर जिल्ह्याच्या सीमेला लागून आहे.
◾ या भागात ज्वारी आणि कडधान्यांचे उत्पादन मोठ्या प्रमाणावर केले जाते.
उस्मानाबाद जिल्ह्याचे विभाजन होऊन लातूर जिल्ह्याची निर्मिती केव्हा झाली ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | 16 ऑगस्ट, 1982
स्पष्टीकरण : प्रशासकीय विकेंद्रीकरण आणि विकासाच्या दृष्टीने 16 ऑगस्ट 1982 रोजी तत्कालीन मुख्यमंत्री बाबासाहेब भोसले यांच्या काळात तत्कालीन उस्मानाबाद जिल्ह्याचे विभाजन करण्यात आले आणि लातूर जिल्हा स्वतंत्र जिल्हा म्हणून अस्तित्वात आला.
Key Points :
◾ 16 ऑगस्ट 1982 रोजी उस्मानाबाद जिल्ह्यातून लातूर जिल्हा वेगळा झाला.
◾ 1 मे 1981 रोजी रत्नागिरीतून सिंधुदुर्ग आणि औरंगाबादमधून जालना हे नवीन जिल्हे निर्माण झाले.
◾ 26 ऑगस्ट 1982 रोजी चंद्रपूर जिल्ह्याचे विभाजन करून गडचिरोली जिल्ह्याची निर्मिती झाली.
◾ धाराशिव हे उस्मानाबाद जिल्ह्याचे अधिकृत नवीन नाव करण्यात आले आहे.
“आमचे प्रफुल्ल कुलकर्णी सर सेवानिवृत्त झाले तेव्हा शुभेच्छा देण्याचा कार्यक्रम होता त्यावेळी सर्वांचा कंठ दाटून आला होता.” या वाक्यातील अधोरेखित अर्थाची वाक्प्रचारातील समानार्थी संज्ञा कोणती ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | गहिवरून येणे
स्पष्टीकरण : 'कंठ दाटून येणे' या वाक्प्रचाराचा अचूक अर्थ 'मनात तीव्र भावना, प्रेम किंवा दुःख दाटून आल्यामुळे गळा भरून येणे' म्हणजेच 'गहिवरून येणे' असा होतो. निरोपाच्या किंवा अत्यंत भावूक प्रसंगी बोलताना आवाज अडखळतो, अशा स्थितीला कंठ दाटणे म्हणतात.
Key Points :
◾ कंठ दाटून येणे = गहिवरून येणे किंवा सद्गदित होणे.
◾ कपाळाला हात लावणे = हताश होणे, वाईट नशिबाला दोष देणे किंवा पश्चात्ताप होणे.
◾ अचानक बळ येणे = धीर मिळणे किंवा नवीन उत्साह निर्माण होणे.
◾ परीक्षा उपयुक्त वाक्प्रचार : 'डोळे पाणावणे' म्हणजे अश्रू येणे, तर 'गळा कापणे' म्हणजे विश्वासघात करणे.
एखाद्या वाक्यात नामाबद्दल विशेष माहिती सांगण्यासाठी काय वापरतात ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | विशेषण
स्पष्टीकरण : नामाबद्दल विशेष माहिती सांगून नामाची व्याप्ती मर्यादित करणाऱ्या विकारी शब्दाला 'विशेषण' असे म्हणतात (उदा. गोड आंबा, हुशार मुलगा). वाक्यात ज्या नामाबद्दल विशेष माहिती सांगितली जाते, त्या नामाला 'विशेष्य' म्हटले जाते.
Key Points :
◾ नामाबद्दल माहिती देणारा विकारी शब्द = विशेषण.
◾ नामाच्या ऐवजी वापरला जाणारा विकारी शब्द = सर्वनाम.
◾ वाक्याचा अर्थ पूर्ण करणारा क्रियावाचक शब्द = क्रियापद.
◾ विशेषणाचे मुख्य तीन प्रकार : गुणविशेषण, संख्याविशेषण आणि सार्वनामिक विशेषण.
रिकाम्या जागी योग्य शब्द निवडा - एकाक्षरी शब्द नेहमीच __________ असतात
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 1 | दीर्घ
स्पष्टीकरण : मराठी लेखन नियमांनुसार (शुद्धलेखन), एकाक्षरी शब्दातील 'इ-कार' किंवा 'उ-कार' नेहमी दीर्घ लिहिला जातो (उदा. मी, तू, ती, पी, बी, धू). या नियमाला फक्त 'नि' (आणि या अर्थाने येणारा) हा एकच शब्द अपवाद असून तो ह्रस्व लिहिला जातो.
Key Points :
◾ नियम : मराठीतील एकाक्षरी शब्दातील इ-कार व उ-कार कायम दीर्घ लिहावेत (उदा. जी, तूप, ती, जू, धू).
◾ अपवाद : 'नि' (उभयान्वयी अव्यय - आणि या अर्थी) हा शब्द नेहमी ह्रस्व लिहिला जातो.
◾ स्वर : ज्या वर्णांचा उच्चार स्वतंत्रपणे होतो, त्यांना स्वर म्हणतात.
◾ व्यंजन : ज्या वर्णांचा उच्चार पूर्ण होण्यासाठी स्वराचे साहाय्य घ्यावे लागते, त्यांना व्यंजने म्हणतात.
गरिबीतून मोलमजुरी करून सीताराम एक दिवस जिल्हाधिकारी झाला म्हणतात ना ...............
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | टाकीचे घाव सोसल्याशिवाय देवपण मिळत नाही
स्पष्टीकरण : ज्याप्रमाणे दगडाला मूर्तीचे रूप येऊन देवपण मिळण्यासाठी छिन्नी आणि टाकीचे तीव्र घाव सहन करावे लागतात, त्याचप्रमाणे कोणत्याही व्यक्तीला आयुष्यात मोठे यश किंवा उच्च पद मिळवण्यासाठी प्रचंड कष्ट व संकटे सोसावी लागतात. मोलमजुरी करून जिल्हाधिकारी पदापर्यंत पोहोचलेल्या संघर्षासाठी हीच म्हण तंतोतंत लागू पडते.
Key Points :
◾ टाकीचे घाव सोसल्याशिवाय देवपण मिळत नाही = अपार कष्ट व दुःख सहन केल्याशिवाय मोठेपणा किंवा यश मिळत नाही.
◾ तहान लागल्यावर विहीर खणणे = ऐनवेळी संकटाचा सामना करण्याची तयारी सुरू करणे.
◾ पदरी पडले पवित्र झाले = जे वाट्याला आले आहे त्याचा नाईलाजाने स्वीकार करणे.
◾ सत्तेपुढे शहाणपण नाही = अधिकार किंवा सत्ता असणाऱ्या व्यक्तीपुढे सामान्य बुद्धिमत्तेचा काही उपयोग होत नाही.
खाली दिलेल्या वाक्यातील अधोरेखित शब्दाची जात ओळखा - “कविता राऊतने धावण्यात सुवर्णपदक मिळविले.”
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 1 | नाम
स्पष्टीकरण : 'कविता' हे येथे एका विशिष्ट व्यक्तीचे (धावपटूचे) ठेवलेले नाव आहे, म्हणजेच ते 'विशेषनाम' असून विकारी शब्दजातीमधील 'नाम' या प्रकारात मोडते. प्रत्यक्ष किंवा काल्पनिक वस्तू, व्यक्ती अथवा स्थळ दर्शवणाऱ्या शब्दाला नाम असे म्हणतात.
Key Points :
◾ नाम : कोणत्याही वस्तूला, व्यक्तीला किंवा ठिकाणाला ओळखण्यासाठी ठेवलेले नाव.
◾ नामाचे मुख्य तीन प्रकार : सामान्यनाम, विशेषनाम आणि भाववाचक नाम.
◾ 'कविता राऊत' हे व्यक्तीचे नाव असल्याने ते 'विशेषनाम' (Proper Noun) आहे.
◾ काव्य या अर्थाने 'कविता' शब्द आला तर ते 'सामान्यनाम' ठरते; परंतु व्यक्तीचे नाव म्हणून वापरल्यास ते 'विशेषनाम' ठरते.
“काका, तुम्ही बसा आमच्याजवळ.” या वाक्यातील क्रियापद ओळखा
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | बसा
स्पष्टीकरण : वाक्याचा अर्थ पूर्ण करणाऱ्या क्रियावाचक शब्दाला 'क्रियापद' म्हणतात. प्रस्तुत वाक्यात 'बसा' हा शब्द बसण्याची क्रिया दर्शवून वाक्याचा अर्थ पूर्ण करत आहे (तसेच ही आज्ञार्थी क्रिया आहे). त्यामुळे 'बसा' हे या वाक्यातील क्रियापद ठरते.
Key Points :
◾ बसा = क्रियापद (बसणे या मूळ धातूचे आज्ञार्थी रूप).
◾ काका = हाक मारलेली असल्याने 'संबोधन' (नाम).
◾ तुम्ही = वाक्याचा कर्ता (द्वितीय पुरुषवाचक सर्वनाम).
◾ आमच्याजवळ = शब्दयोगी अव्यययुक्त शब्द (क्रियाविशेषणाचे कार्य करतो).
“मी जळवा पाहिल्या.” या वाक्यातील अधोरेखित शब्दाचे एकवचन कोणते ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | जळू
स्पष्टीकरण : मराठी व्याकरणातील वचनाच्या नियमानुसार, काही स्त्रीलिंगी 'ऊ-कारान्त' नामांचे अनेकवचन करताना 'वा-कारान्त' होते. 'जळू' (स्त्रीलिंगी) या शब्दाचे अनेकवचन 'जळवा' असे होते. त्यामुळे 'जळवा' या अनेकवचनी शब्दाचे मूळ एकवचनी रूप 'जळू' हे आहे.
Key Points :
◾ जळू (एकवचन) ➔ जळवा (अनेकवचन).
◾ सासू (एकवचन) ➔ सासवा (अनेकवचन).
◾ जाऊ (एकवचन) ➔ जावा (अनेकवचन).
◾ पिसू (एकवचन) ➔ पिसवा (अनेकवचन).
◾ अपवाद : 'दिशा' (आ-कारान्त) किंवा काही शब्द अपवाद ठरतात, पण ऊ-कारान्त स्त्रीलिंगी नामांचे अनेकवचन वा-कारान्त होते.
दिलेल्या क्रियापदाचा काळ ओळखा - “तो हसला.”
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | भूतकाळ
स्पष्टीकरण : क्रियापदाच्या रूपावरून जेव्हा क्रिया ही पूर्वी घडून गेलेली असते असा थेट बोध होतो, तेव्हा तो 'भूतकाळ' (विशेषतः साधा भूतकाळ) असतो. 'हसला' या क्रियापदावरून हसण्याची क्रिया आधीच पूर्ण झालेली समजते, म्हणून हा 'भूतकाळ' आहे.
Key Points :
◾ तो हसला = साधा भूतकाळ (क्रिया पूर्वी घडली).
◾ तो हसतो = साधा वर्तमानकाळ.
◾ तो हसेल = साधा भविष्यकाळ.
◾ मराठीत भूतकाळी क्रियापदांना सहसा 'ला, ली, ले, लो' हे प्रत्यय लागतात.
“मी शारिरिक शिक्षणाच्या तासाला उपस्थित होतो.” या वाक्यातील अशुद्ध शब्द ओळखा ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 1 | शारिरिक
स्पष्टीकरण : मराठी शुद्धलेखनाच्या नियमांनुसार, 'शारीरिक' या शब्दात पहिला 'री' हा दीर्घ (दीर्घ ई-कार) आणि दुसरा 'रि' हा ह्रस्व (ह्रस्व इ-कार) असतो. वाक्यात 'शारिरिक' अशी चुकीची वेलांटी वापरण्यात आली आहे, त्यामुळे हा शब्द अशुद्ध आहे.
Key Points :
◾ अशुद्ध शब्द : शारिरिक ➔ शुद्ध रूप : शारीरिक.
◾ माहिती (हि ह्रस्व, ती दीर्घ).
◾ नीतीमत्ता ➔ नीतिमत्ता.
◾ परिस्थिती ➔ परिस्थिती.
◾ उज्वल ➔ उज्ज्वल.
“सौरभ ज्याठिकाणी गेला होता तेथील परिस्थिती लक्षात घेऊन वर्तन करत होता.” या वाक्यातील अर्थाची म्हण पर्यायातून निवडा ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 4 | देश तसा वेष
स्पष्टीकरण : ज्या ठिकाणी किंवा ज्या समाजात आपण राहतो, तेथील परिस्थिती, रितीरिवाज आणि संस्कृती लक्षात घेऊन स्वतःचे आचरण किंवा राहणीमान ठेवणे, या अर्थासाठी 'देश तसा वेष' ही म्हण वापरली जाते.
Key Points :
◾ देश तसा वेष = परिस्थिती किंवा ठिकाण पाहून त्यानुसार आपले वर्तन ठेवणे.
◾ दाम करी काम = पैशाने सर्व कामे साध्य होतात.
◾ नवी विटी नवे राज्य = कारभारात किंवा अधिकारात अचानक पूर्ण बदल होणे.
◾ इंग्रजी समांतर म्हण : "When in Rome, do as the Romans do."
राजमार्ग या शब्दाचा विरुद्धार्थी शब्द कोणता ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | आडमार्ग
स्पष्टीकरण : 'राजमार्ग' म्हणजे मुख्य रस्ता किंवा राजाचा रस्ता; प्रतीकात्मक अर्थाने 'योग्य, सरळ आणि सन्मानाचा मार्ग' असा होतो. याच्या विरुद्धार्थ 'आडमार्ग' म्हणजे चुकीचा, आडवळणाचा किंवा वाईट मार्गाचा अवलंब करणे असा होतो.
Key Points :
◾ राजमार्ग × आडमार्ग (योग्य मार्ग × चुकीचा मार्ग).
◾ सुमार्ग × कुमार्ग (चांगला मार्ग × वाईट मार्ग).
◾ महामार्ग = अत्यंत मोठा प्रमुख वाहतूक रस्ता (हा विरुद्धार्थी शब्द नाही).
◾ सन्मार्ग × अपमार्ग किंवा कुमार्ग.
“मूर्खपणाचा सल्ला देणारा” या अर्थाचा अलंकारिक शब्द खालीलपैकी कोणता ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 1 | उंटावरचा शहाणा
स्पष्टीकरण : स्वतः कोणतीही कृती न करता किंवा वस्तुस्थितीची कल्पना नसताना दुरूनच अवास्तव व मूर्खपणाचा सल्ला देणाऱ्या माणसाला 'उंटावरचा शहाणा' असे म्हणतात. उंटावरून शेळ्या हाकणारा जसा प्रत्यक्ष काही करू शकत नाही, तसाच हा अर्थ रूढ झाला आहे.
Key Points :
◾ उंटावरचा शहाणा = मूर्खपणाचा सल्ला देणारा किंवा प्रत्यक्ष कामात भाग न घेता फुकटचे सल्ले वाटणारा.
◾ अक्कलेचा कांदा = अत्यंत मूर्ख माणूस.
◾ बोकेसंन्यासी = ढोंगी किंवा बतावणी करणारा साधू.
◾ पांढरा परिस = काहीही उपयोग नसलेली, निरुपयोगी वस्तू.
खालीलपैकी अयोग्य जोडी कोणती ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | नाटक लिहिणारा — नट
स्पष्टीकरण : नाटक लिहिणाऱ्या व्यक्तीला 'नाटककार' असे म्हटले जाते, तर नाटकात प्रत्यक्ष अभिनय करणाऱ्या कलाकाराला 'नट' (अभिनेता) म्हणतात. त्यामुळे 'नाटक लिहिणारा — नट' ही जोडी चुकीची (अयोग्य) आहे.
Key Points :
◾ नाटक लिहिणारा = नाटककार.
◾ नाटकात अभिनय करणारा = नट (अभिनेता).
◾ उपकाराची जाण ठेवणारा = कृतज्ञ × उपकाराची जाणीव न ठेवणारा = कृतघ्न.
◾ एकटा राहण्याची सवय असणारा = एकलकोंडा.
◾ अरण्याचा (वनाचा) राजा = वनराज (सिंह).
“गीता म्हणाली मी अभ्यास करणार आहे.” हे वाक्य व्याकरणदृष्ट्या योग्य होण्यासाठी योग्य पर्याय निवडा ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 4 | गीता म्हणाली, “मी अभ्यास करणार आहे.”
स्पष्टीकरण : मराठी विरामचिन्हांच्या नियमांनुसार, अवतरणचिन्ह सुरू करण्यापूर्वी नेहमी 'स्वल्पविराम' (,) दिला जातो आणि बोलणाऱ्या व्यक्तीचे मूळ विधान 'दुहेरी अवतरणचिन्हात' (" ") बंदिस्त केले जाते. विधानाच्या शेवटी पूर्णविराम देऊन मगच अवतरणचिन्ह पूर्ण केले जाते. म्हणून पर्याय क्र. 4 हे व्याकरणदृष्ट्या परिपूर्ण वाक्य आहे.
Key Points :
◾ प्रत्यक्ष कथनात अवतरणचिन्हाच्या आधी नेहमी स्वल्पविराम (Comma) येतो.
◾ अवतरणचिन्हातील विधानाचा अर्थ पूर्ण झाल्यावर शेवटी पूर्णविराम (Full Stop) देऊन अवतरण चिन्ह पूर्ण करावे.
◾ रचना : कर्ता + म्हणाली/म्हणाला + स्वल्पविराम (,) + "उद्गार/वाक्य."
पुढीलपैकी कोणता शब्द जोडशब्द नाही ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | मुलेपोरे
स्पष्टीकरण : मराठीमध्ये 'मुले' या शब्दाला जोडून येणारा रूढ जोडशब्द 'मुलेबाळे' किंवा 'पोरं-सोरं' असा होतो. 'मुलेपोरे' हा व्याकरणदृष्ट्या अधिकृत व रूढ जोडशब्द मानला जात नाही. याउलट धरपकड, धूळधाण आणि फाटाफूट हे मराठीतील अधिकृत आणि प्रचलित जोडशब्द आहेत.
Key Points :
◾ धरपकड = धर + पकड (समानार्थी शब्दांचा जोडशब्द).
◾ धूळधाण = पूर्णपणे नाश होणे (प्रचलित जोडशब्द).
◾ फाटाफूट = मतभेद होऊन वेगळे होणे (रूढ जोडशब्द).
◾ 'मुले' या शब्दाशी जोडणारा अधिकृत जोडशब्द = 'मुलेबाळे'.
सन 2022-23 चा महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार कोणाला देण्यात आला ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | आप्पासाहेब धर्माधिकारी
स्पष्टीकरण : महाराष्ट्र शासनाचा सर्वोच्च नागरी सन्मान मानला जाणारा महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार प्रसिद्ध निरूपणकार आणि समाजसुधारक दत्तात्रेय नारायण तथा आप्पासाहेब धर्माधिकारी यांना प्रदान करण्यात आला. समाजप्रबोधन, अंधश्रद्धा निर्मूलन, व्यसनमुक्ती आणि जलसंधारण या क्षेत्रांतील त्यांच्या योगदानाबद्दल त्यांचा गौरव करण्यात आला.
Key Points :
◾ महाराष्ट्र भूषण पुरस्काराची सुरुवात 1996 मध्ये झाली आणि पहिला पुरस्कार पु. ल. देशपांडे यांना मिळाला.
◾ नानासाहेब धर्माधिकारी यांना 2008 चा महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार मिळाला होता.
◾ महाराष्ट्र भूषण पुरस्काराचे स्वरूप रोख रक्कम, सन्मानचिन्ह आणि मानपत्र असे आहे.
◾ आप्पासाहेब धर्माधिकारी यांना 2017 मध्ये पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.
2023 सालची महाराष्ट्र केसरी स्पर्धा कोणी जिंकली ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 4 | शिवराज राक्षे
स्पष्टीकरण : पुणे येथे आयोजित करण्यात आलेल्या 65 व्या महाराष्ट्र केसरी कुस्ती स्पर्धेत जानेवारी 2023 मध्ये पैलवान शिवराज राक्षे यांनी महेंद्र गायकवाड यांचा पराभव करून मानाची महाराष्ट्र केसरी गदा पटकावली.
Key Points :
◾ महाराष्ट्र केसरी कुस्ती स्पर्धा महाराष्ट्र राज्य कुस्तीगीर परिषदेतर्फे 1961 पासून आयोजित केली जाते.
◾ पहिली महाराष्ट्र केसरी गदा 1961 मध्ये दिनकर दह्यारी यांनी पटकावली.
◾ विजय चौधरी आणि नरसिंग यादव यांनी महाराष्ट्र केसरीची गदा सलग 3 वेळा जिंकली आहे.
◾ महाराष्ट्र केसरी विजेत्या मल्लास मानाची गदा आणि रोख बक्षीस देऊन गौरविले जाते.
ग्रामपंचायतीची सदस्य संख्या किती असते ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 1 | 7 ते 17
स्पष्टीकरण : मुंबई ग्रामपंचायत अधिनियम, 1958 म्हणजेच सध्याचा महाराष्ट्र ग्रामपंचायत अधिनियम यानुसार गावाच्या लोकसंख्येच्या आधारावर ग्रामपंचायतीची सदस्य संख्या निश्चित केली जाते. ग्रामपंचायतीमध्ये किमान 7 आणि कमाल 17 सदस्य असतात. सदस्य संख्या साधारणपणे विषम संख्येत निश्चित केली जाते.
Key Points :
◾ 600 ते 1,500 लोकसंख्या: 7 सदस्य.
◾ 1,501 ते 3,000 लोकसंख्या: 9 सदस्य.
◾ 3,001 ते 4,500 लोकसंख्या: 11 सदस्य.
◾ 4,501 ते 6,000 लोकसंख्या: 13 सदस्य.
◾ 6,001 ते 7,500 लोकसंख्या: 15 सदस्य.
◾ 7,501 पेक्षा जास्त लोकसंख्या: 17 सदस्य.
◾ ग्रामपंचायतीमध्ये महिलांसाठी 50% जागा राखीव असतात.
◾ ग्रामपंचायत निवडणुकीसाठी उमेदवाराचे किमान वय 21 वर्षे असणे आवश्यक आहे.
गावामध्ये कायदा व सुव्यवस्था राखण्याचे कार्य कोण करतो ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | पोलीस पाटील
स्पष्टीकरण : महाराष्ट्र ग्राम पोलीस अधिनियम, 1967 नुसार गावातील शांतता, कायदा आणि सुव्यवस्था राखण्याच्या कार्यात पोलीस पाटील महत्त्वाची भूमिका बजावतात. गावातील गुन्हेगारी किंवा कायदा-सुव्यवस्थेशी संबंधित माहिती ते संबंधित पोलीस यंत्रणेला कळवतात.
Key Points :
◾ पोलीस पाटील हा गावातील पोलीस प्रशासन आणि स्थानिक प्रशासन यांच्यातील महत्त्वाचा दुवा आहे.
◾ पोलीस पाटलाची नियुक्ती संबंधित प्रशासकीय अधिकाऱ्यांमार्फत केली जाते.
◾ तलाठी हा महसूल विभागाचा गावपातळीवरील कर्मचारी असून तो जमीन महसूल व नोंदीशी संबंधित कामे पाहतो.
◾ ग्रामसेवक हा ग्रामपंचायतीचा सचिव असून ग्रामपंचायतीच्या प्रशासकीय कामकाजात महत्त्वाची भूमिका बजावतो.
महाराष्ट्रातील कोणत्या नदीला दक्षिण भारताची गंगा / वृद्धगंगा म्हणतात ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 1 | गोदावरी
स्पष्टीकरण : गोदावरी नदी ही द्वीपकल्पीय भारतातील सर्वांत लांब नदी असून धार्मिक, सांस्कृतिक आणि भौगोलिक महत्त्वामुळे तिला दक्षिण भारताची गंगा किंवा वृद्धगंगा असे म्हटले जाते.
Key Points :
◾ गोदावरीचा उगम नाशिक जिल्ह्यातील त्र्यंबकेश्वरजवळील ब्रह्मगिरी पर्वतावर होतो.
◾ गोदावरीची एकूण लांबी सुमारे 1,465 किमी आहे.
◾ गोदावरीचे खोरे महाराष्ट्राच्या भौगोलिक क्षेत्राचा मोठा भाग व्यापते.
◾ प्रमुख उपनद्यांमध्ये प्रवरा, मांजरा, पूर्णा, प्राणहिता आणि इंद्रावती यांचा समावेश होतो.
खालीलपैकी कोणती नदी पश्चिम वाहिनी आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | नर्मदा
स्पष्टीकरण : नर्मदा नदी ही भारतातील प्रमुख पश्चिम वाहिनी नदी आहे. ती विंध्य आणि सातपुडा पर्वतरांगांच्या दरम्यानच्या खचदरीतून वाहत जाऊन पश्चिमेकडे अरबी समुद्रातील खंबातच्या आखाताला मिळते.
Key Points :
◾ नर्मदेचा उगम मध्य प्रदेशातील अमरकंटक टेकड्यांमध्ये होतो.
◾ नर्मदा नदीची एकूण लांबी सुमारे 1,312 किमी आहे.
◾ तापी ही महाराष्ट्रातील आणखी एक प्रमुख पश्चिम वाहिनी नदी आहे.
◾ पश्चिम वाहिनी नद्या सामान्यतः अरबी समुद्राला मिळतात, तर गोदावरी, कृष्णा, कावेरी आणि मांजरा या पूर्व वाहिनी नद्या आहेत.
पृथ्वी स्वतःभोवती फिरते या क्रियेला काय म्हणतात ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 1 | परिवलन
स्पष्टीकरण : पृथ्वी आपल्या काल्पनिक अक्षाभोवती पश्चिमेकडून पूर्वेकडे फिरते. या गतीला परिवलन म्हणजेच Rotation म्हणतात. पृथ्वीला एक परिवलन पूर्ण करण्यासाठी सुमारे 23 तास 56 मिनिटे 4 सेकंद लागतात.
Key Points :
◾ पृथ्वीच्या परिवलनामुळे दिवस आणि रात्र निर्माण होतात.
◾ पृथ्वीच्या सूर्याभोवतीच्या कक्षेतील प्रदक्षिणेला परिभ्रमण म्हणजेच Revolution म्हणतात.
◾ पृथ्वीला सूर्याभोवती एक परिभ्रमण पूर्ण करण्यासाठी सुमारे 365 दिवस 6 तास लागतात.
◾ पृथ्वीचा अक्ष सुमारे 23.5° कललेला असल्यामुळे परिभ्रमणासह ऋतूचक्रावर परिणाम होतो.
भारताचे पहिले उपराष्ट्रपती कोण होते ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | डॉ. एस. राधाकृष्णन
स्पष्टीकरण : तत्त्वज्ञ, विचारवंत आणि मुत्सद्दी डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन हे स्वतंत्र भारताचे पहिले उपराष्ट्रपती होते. त्यांनी 1952 ते 1962 या कालावधीत सलग दोन कार्यकाळ उपराष्ट्रपतीपद भूषवले. त्यानंतर ते 1962 ते 1967 या काळात भारताचे दुसरे राष्ट्रपती झाले.
Key Points :
◾ 5 सप्टेंबर हा डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन यांचा जन्मदिवस असून भारतात तो शिक्षक दिन म्हणून साजरा केला जातो.
◾ त्यांना 1954 मध्ये भारतरत्न या सर्वोच्च नागरी सन्मानाने गौरविण्यात आले.
◾ राज्यघटनेच्या कलम 63 नुसार भारतासाठी एक उपराष्ट्रपती असतो.
◾ कलम 64 नुसार उपराष्ट्रपती हे राज्यसभेचे पदसिद्ध सभापती असतात.
भारताचा प्रथम नागरिक कोण असतो ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 4 | राष्ट्रपती
स्पष्टीकरण : भारताचे राष्ट्रपती हे देशाचे घटनात्मक राष्ट्रप्रमुख असून भारतीय अग्रक्रम तालिकेनुसार त्यांना भारताचे प्रथम नागरिक मानले जाते. भारताच्या तिन्ही सैन्यदलांचे सरसेनापती म्हणूनही राष्ट्रपतींचे स्थान आहे.
Key Points :
◾ भारतीय राज्यघटनेच्या कलम 52 नुसार भारताला एक राष्ट्रपती असेल.
◾ कलम 53 नुसार संघाची कार्यकारी सत्ता राष्ट्रपतींकडे निहित आहे.
◾ भारतीय अग्रक्रम तालिकेत राष्ट्रपती प्रथम, उपराष्ट्रपती द्वितीय आणि पंतप्रधान तृतीय क्रमांकावर आहेत.
◾ राज्याचा घटनात्मक प्रमुख म्हणून संबंधित राज्याचे राज्यपाल कार्य करतात.
“साठ लक्ष, साठ हजार, एकोणसत्तर” ही संख्या आंतरराष्ट्रीय संख्यावाचक पद्धतीत कशी लिहाल ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | 6060069
स्पष्टीकरण : दिलेली अक्षरी संख्या आहे “साठ लक्ष, साठ हजार, एकोणसत्तर”. भारतीय संख्यावाचक पद्धतीत 1 लक्ष = 1,00,000 असते. त्यामुळे साठ लक्ष = 60,00,000. त्याचप्रमाणे साठ हजार = 60,000 आणि एकोणसत्तर = 69.
Step 1 : साठ लक्ष = 60,00,000
Step 2 : साठ हजार = 60,000
Step 3 : एकोणसत्तर = 69
Step 4 : सर्व मूल्यांची बेरीज = 60,00,000 + 60,000 + 69 = 60,60,069
आंतरराष्ट्रीय संख्यावाचक पद्धतीत ही संख्या 6,060,069 अशी लिहिली जाते. म्हणून योग्य उत्तर 6060069 आहे.
Key Points :
◾ 1 लक्ष = 1,00,000 आणि 10 लक्ष = 10,00,000.
◾ साठ लक्ष = 60,00,000, साठ हजार = 60,000 आणि एकोणसत्तर = 69.
◾ भारतीय पद्धतीत संख्या 60,60,069, तर आंतरराष्ट्रीय पद्धतीत 6,060,069 अशी लिहिली जाते.
◾ आंतरराष्ट्रीय पद्धतीत अंकांचे गट उजवीकडून प्रत्येकी 3 अंकांचे केले जातात.
31 ते 40 मधील सम संख्यांची बेरीज किती ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 4 | 180
स्पष्टीकरण : 31 ते 40 या संख्यांमध्ये 2 ने निःशेष भाग जाणाऱ्या संख्या सम संख्या असतात. या व्याप्तीतील सम संख्या म्हणजे 32, 34, 36, 38 आणि 40.
Step 1 : पहिली सम संख्या = 32
Step 2 : शेवटची सम संख्या = 40
Step 3 : एकूण सम संख्या = 5
सूत्र : समांतर क्रमातील संख्यांची बेरीज = (पहिली संख्या + शेवटची संख्या) ÷ 2 × एकूण संख्या
Step 4 : बेरीज = [(32 + 40) ÷ 2] × 5
= (72 ÷ 2) × 5
= 36 × 5
= 180
थेट पडताळणी केल्यास 32 + 34 + 36 + 38 + 40 = 180. त्यामुळे योग्य उत्तर 180 आहे.
Key Points :
◾ सम संख्या म्हणजे ज्या संख्येला 2 ने निःशेष भाग जातो.
◾ 31 ते 40 मधील सम संख्या 32, 34, 36, 38, 40 आहेत.
◾ क्रमवार संख्यांची जलद बेरीज करण्यासाठी (पहिली + शेवटची) ÷ 2 × एकूण संख्या हे सूत्र वापरता येते.
◾ 31 ते 40 मधील विषम संख्या 31, 33, 35, 37, 39 आहेत.
पूरग्रस्त निधी उभारण्यासाठी प्रत्येक विद्यार्थ्यामागे 675 रुपये जमा केल्यास 814 विद्यार्थ्यांकडून एकूण किती रुपये जमा झाले ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | 549450 रुपये
स्पष्टीकरण : प्रत्येक विद्यार्थ्याकडून 675 रुपये जमा केले जात आहेत आणि एकूण 814 विद्यार्थी आहेत. त्यामुळे एकूण जमा रक्कम काढण्यासाठी प्रत्येक विद्यार्थ्याची वर्गणी आणि विद्यार्थ्यांची संख्या यांचा गुणाकार करावा लागेल.
सूत्र : एकूण रक्कम = प्रत्येक विद्यार्थ्याची वर्गणी × एकूण विद्यार्थी संख्या
Step 1 : एकूण रक्कम = 675 × 814
Step 2 : 675 × 814 = 814 × (600 + 70 + 5)
Step 3 : 814 × 600 = 488400
814 × 70 = 56980
814 × 5 = 4070
Step 4 : एकूण = 488400 + 56980 + 4070
= 545380 + 4070
= 549450 रुपये
म्हणून 814 विद्यार्थ्यांकडून एकूण 549450 रुपये जमा झाले.
Key Points :
◾ एकूण रक्कम शोधण्यासाठी प्रति व्यक्ती रक्कम × व्यक्तींची संख्या हे सूत्र वापरले जाते.
◾ येथे प्रति विद्यार्थी वर्गणी 675 रुपये आहे.
◾ एकूण विद्यार्थी संख्या 814 आहे.
◾ 675 × 814 = 549450, त्यामुळे योग्य पर्याय 3 आहे.
पुढीलपैकी कोणत्या संख्येला 3 व 5 ने निःशेष भाग जातो ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 4 | 701325
स्पष्टीकरण : एखाद्या संख्येला 3 आणि 5 दोन्हीने निःशेष भाग जाण्यासाठी ती संख्या दोन्ही विभाज्यता कसोट्या पूर्ण करणारी असावी.
3 ची विभाज्यता कसोटी : संख्येतील सर्व अंकांची बेरीज 3 ने निःशेष भाग जाणारी असल्यास त्या संख्येला 3 ने निःशेष भाग जातो.
5 ची विभाज्यता कसोटी : संख्येच्या एकक स्थानी 0 किंवा 5 असल्यास त्या संख्येला 5 ने निःशेष भाग जातो.
Step 1 : पर्याय 1: 913415. अंकांची बेरीज = 9 + 1 + 3 + 4 + 1 + 5 = 23. 23 ला 3 ने निःशेष भाग जात नाही.
Step 2 : पर्याय 2: 563210. अंकांची बेरीज = 5 + 6 + 3 + 2 + 1 + 0 = 17. 17 ला 3 ने निःशेष भाग जात नाही.
Step 3 : पर्याय 3: 825340. अंकांची बेरीज = 8 + 2 + 5 + 3 + 4 + 0 = 22. 22 ला 3 ने निःशेष भाग जात नाही.
Step 4 : पर्याय 4: 701325. अंकांची बेरीज = 7 + 0 + 1 + 3 + 2 + 5 = 18. 18 ला 3 ने निःशेष भाग जातो आणि एकक स्थानी 5 असल्यामुळे 5 नेही निःशेष भाग जातो.
म्हणून 701325 या संख्येला 3 आणि 5 या दोन्ही संख्यांनी निःशेष भाग जातो.
Key Points :
◾ 3 ची कसोटी: अंकांची बेरीज 3 ने निःशेष भाग जाणारी असावी.
◾ 5 ची कसोटी: एकक स्थानी 0 किंवा 5 असावे.
◾ 701325 ची अंकबेरीज 18 आहे आणि एकक अंक 5 आहे.
◾ एखाद्या संख्येला 3 आणि 5 दोन्हीने भाग जात असल्यास तिला 15 नेही निःशेष भाग जातो.
“पावणे सात आणि पावणे चार” यांची बेरीज किती ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 1 | 10.5
स्पष्टीकरण : “पावणे सात” म्हणजे 7 पेक्षा 0.25 ने कमी, म्हणजे 6.75. त्याचप्रमाणे “पावणे चार” म्हणजे 4 पेक्षा 0.25 ने कमी, म्हणजे 3.75.
Step 1 : पावणे सात = 6.75
Step 2 : पावणे चार = 3.75
Step 3 : दोन्ही संख्यांची बेरीज = 6.75 + 3.75
= 10.50
= 10.5
अपूर्णांक पद्धतीने देखील पडताळणी करता येते. पावणे सात = 27 / 4 आणि पावणे चार = 15 / 4.
त्यामुळे बेरीज = 27 / 4 + 15 / 4 = 42 / 4 = 10.5.
म्हणून योग्य उत्तर 10.5 आहे.
Key Points :
◾ पावणे सात = 6.75 आणि पावणे चार = 3.75.
◾ “पावणे” म्हणजे संबंधित पूर्ण संख्येपेक्षा 0.25 ने कमी किंवा 3 / 4 भाग.
◾ 6.75 + 3.75 = 10.5.
◾ दशांश संख्यांची बेरीज करताना दशांश बिंदू एकाच रेषेत ठेवणे महत्त्वाचे आहे.
1 जानेवारी 2010 ला शुक्रवार होता, तर 2010 चा प्रजासत्ताक दिन कोणत्या वाराला येईल ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | मंगळवार
स्पष्टीकरण : दिलेल्या बाबी : 1 जानेवारी 2010 = शुक्रवार. प्रजासत्ताक दिन = 26 जानेवारी 2010.
सूत्र : जादा दिवस (Odd Days) = कालावधीतील एकूण दिवस ÷ 7 ची बाकी.
Step 1 : 1 जानेवारीपासून 26 जानेवारीपर्यंत एकूण दिवस = 26 - 1 = 25 दिवस.
Step 2 : जादा दिवस शोधू: 25 ÷ 7 = 3 आठवडे आणि बाकी 4 दिवस.
Step 3 : शुक्रवारच्या पुढे 4 दिवस मोजू: शुक्रवार + 4 दिवस = मंगळवार.
म्हणून योग्य उत्तर = पर्याय क्र. 3 (मंगळवार)
स्मिताकडे 100 रुपयांच्या 7 नोटा, 50 रुपयांच्या 13 नोटा, 20 रुपयांच्या 25 नोटा व 5 रुपयांच्या 17 नोटा होत्या, तर स्मिताकडे एकूण किती रक्कम होती ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | 1935 रुपये
स्पष्टीकरण : दिलेल्या बाबी : 100 रुपयांच्या नोटा = 7
50 रुपयांच्या नोटा = 13
20 रुपयांच्या नोटा = 25
5 रुपयांच्या नोटा = 17
सूत्र : एकूण रक्कम = (नोटांचे मूल्य × नोटांची संख्या) या सर्वांची बेरीज.
Step 1 : प्रत्येक मूल्याची एकूण रक्कम काढू:
100 रुपयांच्या नोटा = 100 × 7 = 700 रुपये
50 रुपयांच्या नोटा = 50 × 13 = 650 रुपये
20 रुपयांच्या नोटा = 20 × 25 = 500 रुपये
5 रुपयांच्या नोटा = 5 × 17 = 85 रुपये
Step 2 : सर्व रकमांची बेरीज करू:
एकूण रक्कम = 700 + 650 + 500 + 85 = 1935 रुपये.
म्हणून योग्य उत्तर = पर्याय क्र. 2 (1935 रुपये)
खालील संख्यामालिकेतील प्रश्नचिन्हाच्या जागी काय येईल : 7, 21, 35, 49, ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | 63
स्पष्टीकरण : दिलेल्या बाबी : 7, 21, 35, 49, ? ही संख्यामालिका.
सूत्र : पद क्र. (n) = मागील पद + फरक (किंवा 7 चा विषम पटीतील पाढा: 7 × विषम संख्या).
Step 1 : लगतच्या पदांमधील फरक तपासू:
21 - 7 = 14
35 - 21 = 14
49 - 35 = 14
Step 2 : प्रत्येक पदात 14 मिळवले जात आहेत. पुढील पद = 49 + 14 = 63.
(किंवा 7 × 1 = 7, 7 × 3 = 21, 7 × 5 = 35, 7 × 7 = 49, 7 × 9 = 63).
म्हणून योग्य उत्तर = पर्याय क्र. 3 (63)
खालील संख्यामालिकेतील चुकीचे पद ओळखा : 9, 16, 25, 35, 49
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | 35
स्पष्टीकरण : दिलेल्या बाबी : 9, 16, 25, 35, 49 ही संख्यामालिका.
सूत्र : संख्यांचे स्वरूप = सलग नैसर्गिक संख्यांचे वर्ग (n²).
Step 1 : प्रत्येक संख्येची वर्गसंख्या म्हणून पडताळणी करू:
3² = 9
4² = 16
5² = 25
6² = 36
7² = 49
Step 2 : दिलेल्या मालिकेत 6 चा वर्ग 36 येण्याऐवजी 35 दिला आहे.
म्हणून योग्य उत्तर = पर्याय क्र. 3 (35)
दिलेल्या अक्षरमालेचे निरीक्षण करून गटात न बसणारे पद ओळखा : ABCDE — FGHIJ — KLMNO — PQRST — UVWXY
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | HJK
स्पष्टीकरण : दिलेल्या बाबी : पर्यायातील अक्षरांचे गट (LMN, HJK, QRS, TUV).
सूत्र : अक्षरांमधील क्रमवार अंतर = सलग अनुक्रमांक (+1).
Step 1 : पर्याय 1: L (12), M (13), N (14) हे सलग तीन अक्षरे आहेत.
Step 2 : पर्याय 2: H (8), J (10), K (11) यामध्ये H नंतर 'I' गाळला आहे (H + 2 = J, J + 1 = K).
Step 3 : पर्याय 3: Q (17), R (18), S (19) हे सलग तीन अक्षरे आहेत.
Step 4 : पर्याय 4: T (20), U (21), V (22) हे सलग तीन अक्षरे आहेत.
Step 5 : केवळ 'HJK' या गटात अक्षरे सलग क्रमाने नाहीत.
म्हणून योग्य उत्तर = पर्याय क्र. 2 (HJK)
दीपा स्वातीच्या उजवीकडे बसली. प्रज्ञा स्वातीच्या डावीकडे बसली, दीपा व सीता यांच्यामध्ये गीता बसली, तर मध्यभागी कोण बसली आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 4 | दीपा
स्पष्टीकरण : दिलेल्या बाबी : स्वातीच्या उजवीकडे = दीपा स्वातीच्या डावीकडे = प्रज्ञा दीपा आणि सीता यांच्यामध्ये = गीता
सूत्र : रेषीय बैठक व्यवस्थेची मांडणी (डावीकडून उजवीकडे).
Step 1 : स्वाती, तिची डावी बाजू व उजवी बाजू मांडू: प्रज्ञा - स्वाती - दीपा
Step 2 : "दीपा व सीता यांच्यामध्ये गीता बसली आहे" ही अट जोडू: दीपाच्या उजवीकडे गीता आणि त्यानंतर सीता येईल: प्रज्ञा - स्वाती - दीपा - गीता - सीता
Step 3 : एकूण 5 व्यक्तींचा डावीकडून उजवीकडे क्रम:
7. प्रज्ञा, 2. स्वाती, 3. दीपा, 4. गीता, 5. सीता.
Step 4 : या रचनेनुसार 3 ऱ्या क्रमांकावर म्हणजेच अगदी मध्यभागी दीपा बसली आहे.
म्हणून योग्य उत्तर = पर्याय क्र. 4 (दीपा)
संकेत पूर्वेला तोंड करून उभा आहे. तो दोन वेळा डावीकडे काटकोनात वळला आणि काही अंतर चालून गेला. नंतर उजवीकडे एक काटकोनात वळला, तर त्याचे तोंड कोणत्या दिशेला असेल ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 4 | उत्तर
स्पष्टीकरण : दिलेल्या बाबी : सुरुवातीची दिशा = पूर्व. डावीकडे दोन काटकोन (2 × 90° = 180°), नंतर उजवीकडे एक काटकोन (90°).
सूत्र : अंतिम दिशा = सुरुवातीची दिशा + डावीकडील कोनांची बेरीज - उजवीकडील कोनांची बेरीज.
Step 1 : पूर्वेकडे तोंड असताना पहिल्यांदा डावीकडे (घड्याळाच्या काट्याच्या उलट दिशेने) 90° वळल्यास दिशा = उत्तर.
Step 2 : उत्तरेकडून पुन्हा दुसऱ्यांदा डावीकडे 90° वळल्यास दिशा = पश्चिम.
Step 3 : पश्चिमेकडे तोंड असताना उजवीकडे (घड्याळाच्या काट्याच्या दिशेने) 90° वळल्यास दिशा = उत्तर.
म्हणून योग्य उत्तर = पर्याय क्र. 4 (उत्तर)
सचिन व सौरभ यांच्या वयाची बेरीज 19 वर्षे आहे. सौरभ सचिनपेक्षा 3 वर्षांनी लहान आहे, तर सचिनचे वय किती ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 3 | 11 वर्षे
स्पष्टीकरण : दिलेल्या बाबी : सचिन + सौरभ = 19 वर्षे
सचिन - सौरभ = 3 वर्षे
सूत्र : मोठ्या व्यक्तीचे वय = (बेरीज + फरक) / 2
Step 1 : सचिनचे वय x मानू आणि सौरभचे वय y मानू.
x + y = 19
x - y = 3
Step 2 : दोन्ही समीकरणांची बेरीज करू:
(x + y) + (x - y) = 19 + 3
2x = 22
x = 22 / 2 = 11 वर्षे.
Step 3 : सौरभचे वय = 11 - 3 = 8 वर्षे.
म्हणून योग्य उत्तर = पर्याय क्र. 3 (11 वर्षे)
‘अ’ ही ‘ब’ ची मुलगी आहे. ‘क’ ही ‘अ’ ची आत्या आहे. ‘ड’ हा ‘क’ चा एकुलता एक भाऊ आहे. तर ‘क’ ही ‘ब’ ची कोण ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 1 | नणंद
स्पष्टीकरण : दिलेल्या बाबी : अ ही ब ची मुलगी आहे. क ही अ ची आत्या आहे. ड हा क चा एकुलता एक भाऊ आहे.
सूत्र : नातेसंबंधातील पिढ्यांची व नात्यांची जोडणी.
Step 1 : 'क' ही 'अ' ची आत्या आहे, म्हणजेच 'क' ही 'अ' च्या वडिलांची बहीण आहे.
Step 2 : 'ड' हा 'क' चा एकुलता एक भाऊ आहे, म्हणजेच 'ड' हाच 'अ' चे वडील आहेत.
Step 3 : 'अ' ही 'ब' ची मुलगी आहे आणि 'ड' हा 'अ' चा पिता आहे, त्यामुळे 'ब' ही 'अ' ची आई आणि 'ड' ची पत्नी ठरते.
Step 4 : 'क' ही 'ड' (पती) ची बहीण आहे. पतीच्या बहिणीला 'नणंद' म्हणतात. त्यामुळे 'क' ही 'ब' ची नणंद आहे.
म्हणून योग्य उत्तर = पर्याय क्र. 1 (नणंद)
दुपारी 12 वाजल्यापासून त्याच दिवशी सायंकाळी 6 वाजेपर्यंत मिनिट काटा व तास काटा यांच्यात किती वेळा काटकोन होईल ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 2 | 11
स्पष्टीकरण : दिलेल्या बाबी : दुपारी 12 ते सायंकाळी 6 (कालावधी = 6 तास). काटकोनांची संख्या मोजणे.
सूत्र : घड्याळाचे काटे सामान्यतः प्रत्येक 1 तासात 2 वेळा काटकोन (90°) करतात. मात्र 2 ते 4 दरम्यान आणि 8 ते 10 दरम्यान 4 ऐवजी केवळ 3 वेळाच काटकोन होतो (3 वाजता आणि 9 वाजता सामायिक काटकोन असतो).
Step 1 : प्रत्येक तासातील काटकोनांची गणना करू:
12 ते 1 : 2 वेळा
1 ते 2 : 2 वेळा
2 ते 4 : 3 वेळा (2 तासांत 3 वेळा, कारण 3 वाजताचा काटकोन सामायिक असतो)
4 ते 5 : 2 वेळा
5 ते 6 : 2 वेळा
Step 2 : एकूण काटकोनांची बेरीज करू:
एकूण काटकोन = 2 + 2 + 3 + 2 + 2 = 11 वेळा.
म्हणून योग्य उत्तर = पर्याय क्र. 2 (11)
डॉक्टरला वकील म्हटले, वकिलाला शिक्षक म्हटले, शिक्षकाला अभियंता म्हटले व अभियंत्याला डॉक्टर म्हटले, तर रुग्णांना कोण तपासेल ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्रमांक - 4 | वकील
स्पष्टीकरण : दिलेल्या बाबी : सांकेतिक भाषेतील संज्ञांची अदलाबदल.
डॉक्टर -> वकील
वकील -> शिक्षक
शिक्षक -> अभियंता
अभियंता -> डॉक्टर
सूत्र : मूळ कृती करणारी व्यक्ती शोधून तिचा सांकेतिक अर्थ घेणे.
Step 1 : प्रत्यक्ष व्यवहारात रुग्णांना कोण तपासतो = डॉक्टर.
Step 2 : प्रश्नातील सांकेतिक भाषेनुसार 'डॉक्टर' या शब्दाला 'वकील' म्हटले आहे.
Step 3 : त्यामुळे रुग्णांना तपासण्याचे काम 'वकील' करेल.
म्हणून योग्य उत्तर = पर्याय क्र. 4 (वकील)