पोलीस पाटील भरती सराव प्रश्नसंच - 46
सराव प्रश्नसंच विषयी
- 🔰 प्रश्नांचे स्वरूप : बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ)
- 🔰 प्रत्येक योग्य उत्तरासाठी : 1 गुण
- 🔰 एकूण प्रश्नांची संख्या : 30
- 🔰 गुण : 30
🎯 खालील प्रश्न हे पोलीस पाटील भरती परीक्षेसाठी उपयुक्त ठरणारे सामान्य ज्ञानावर आधारित सराव प्रश्न आहेत . हे प्रश्न केवळ मार्गदर्शनासाठी असून, आगामी पोलीस पाटील भरतीच्या लेखी परीक्षेमध्ये विचारले जाण्याची शक्यता असलेले संभाव्य प्रश्न आहेत
टीप : सर्व प्रश्न सोडवल्यानंतर खाली दिलेल्या Check Your Score बटनावर क्लिक करा व तुम्हाला मिळालेले मार्क्स तपासून पहा
पोलीस पाटील भरती सराव पेपर
Question : 1
'स्टॅच्यू ऑफ युनिटी' कोणत्या राज्यामध्ये आहे ?
📝स्पष्टीकरण :
भारताचे लोहपुरुष सरदार वल्लभभाई पटेल यांचे हे स्मारक गुजरात राज्यातील नर्मदा जिल्ह्यातील केवडिया (एकतानगर) येथे नर्मदा नदीकाठच्या साधू बेट येथे उभारण्यात आले आहे.
या पुतळ्याची एकूण उंची 182 मीटर (597 फूट) असून तो सध्या जगातील सर्वात उंच पुतळा आहे; याचे शिल्पकार राम सुतार हे आहेत.
Question : 2
भारताने विकसित केलेल्या पहिल्या स्वदेशी 'सुपर कॉम्प्युटर'चे नाव काय ?
📝स्पष्टीकरण :
भारताचा पहिला स्वदेशी महासंगणक 'परम 8000' (PARAM 8000) हा 1991 मध्ये पुणे येथील C-DAC (Centre for Development of Advanced Computing) या संस्थेने विकसित केला.
या ऐतिहासिक वैज्ञानिक कामगिरीचे मुख्य नेतृत्व शास्त्रज्ञ डॉ. विजय भटकर यांनी केले, म्हणून त्यांना 'भारतीय महासंगणकाचे जनक' मानले जाते.
Question : 3
रक्तातील 'हिमोग्लोबिन' तयार होण्यासाठी कशाची आवश्यकता असते ?
📝स्पष्टीकरण :
तांबड्या रक्तपेशींमध्ये ऑक्सिजनचे वहन करणाऱ्या प्रथिनाला हिमोग्लोबिन म्हणतात आणि त्याच्या निर्मितीसाठी लोह (Iron - Fe) हा मुख्य घटक आवश्यक असतो.
शरीरात लोहाच्या अभावामुळे रक्तातील हिमोग्लोबिन घटून ॲनिमिया (रक्तक्षय) हा आजार होतो; पालक, गूळ, डाळिंब व सफरचंद यांमधून लोह मुबलक मिळते.
Question : 4
'मतदाराचे वय 21 वरून 18 वर्षे' कोणत्या घटनादुरुस्तीने करण्यात आले ?
📝स्पष्टीकरण :
भारतीय संविधानाच्या कलम 326 मध्ये सुधारणा करून 61 व्या घटनादुरुस्ती कायदा, 1988 अन्वये लोकसभा आणि विधानसभेच्या मतदानासाठीची वयोमर्यादा 21 वर्षांवरून घटवून 18 वर्षे करण्यात आली.
ही दुरुस्ती तत्कालीन पंतप्रधान राजीव गांधी यांच्या काळात झाली आणि ती 28 मार्च 1989 पासून प्रत्यक्षात लागू झाली.
Question : 5
ग्रामपंचायतीचे वार्षिक अंदाजपत्रक कोण मंजूर करते ?
📝स्पष्टीकरण :
महाराष्ट्र ग्रामपंचायत अधिनियमातील कलम 62 नुसार ग्रामपंचायतीचे वार्षिक बजेट (अंदाजपत्रक) ग्रामपंचायतीच्या बैठकीत तयार होऊन ग्रामसभेत चर्चिले जाते, परंतु त्याला अंतिम प्रशासकीय मंजुरी देण्याचा अधिकार पंचायत समितीला असतो.
पंचायत समितीने दोन महिन्यांच्या आत निर्णय न दिल्यास ते अंदाजपत्रक मंजूर झाले असे गृहीत धरले जाते.
Question : 6
भारतात कोणत्या बँकेला 'बँकांची बँक' असे म्हटले जाते ?
📝स्पष्टीकरण :
रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) ही देशाची सर्वोच्च मध्यवर्ती बँक असून ती सर्व व्यापारी व सहकारी बँकांचे नियमन, पर्यवेक्षण आणि अंतिम कर्जदाता (Lender of Last Resort) म्हणून कार्य करते, म्हणून तिला 'बँकांची बँक' (Banker's Bank) म्हणतात.
RBI ची स्थापना हिल्टन यंग आयोगाच्या शिफारशीनुसार 1 एप्रिल 1935 रोजी झाली असून मुख्यालय मुंबई येथे आहे.
Question : 7
जागतिक आरोग्य संघटनेचे (WHO) मुख्यालय कोठे आहे ?
📝स्पष्टीकरण :
जागतिक आरोग्य संघटनेचे (World Health Organization - WHO) मुख्यालय स्वित्झर्लंडमधील जिनेव्हा येथे स्थित आहे.
या आंतरराष्ट्रीय संस्थेची स्थापना 7 एप्रिल 1948 रोजी झाली, म्हणूनच दरवर्षी 7 एप्रिल हा दिवस जगभरात 'जागतिक आरोग्य दिन' (World Health Day) म्हणून साजरा केला जातो.
Question : 8
'महात्मा गांधींचे राजकीय गुरू' म्हणून कोणाला ओळखले जाते ?
📝स्पष्टीकरण :
मवाळ विचारसरणीचे ज्येष्ठ राष्ट्रीय नेते नामदार गोपाळ कृष्ण गोखले हे राष्ट्रपिता महात्मा गांधींचे राजकीय गुरू होते.
गोखले यांनी 1905 मध्ये पुण्यात 'भारत सेवक समाज' (Servants of India Society) ची स्थापना केली होती; त्यांच्याच सांगण्यावरून गांधीजींनी सुरुवातीला वर्षभर भारतभ्रमंती करून लोकस्थिती जाणून घेतली होती.
Question : 9
'दूधसागर' धबधबा कोणत्या राज्यात आहे ?
📝स्पष्टीकरण :
निसर्गरम्य दूधसागर धबधबा हा गोवा राज्यात मांडवी नदीवर स्थित आहे (हा गोवा-कर्नाटक सीमेजवळ भगवान महावीर अभयारण्यात येतो).
या धबधब्याची उंची सुमारे 310 मीटर (1017 फूट) असून उंचावरून कोसळणारे पांढरेशुभ्र फेसाळ पाणी दुधासारखे भासते, म्हणून याला 'दूधसागर' म्हणतात.
Question : 10
सूर्यप्रकाशात एकूण किती रंग असतात ?
📝स्पष्टीकरण :
सूर्यप्रकाशाच्या पांढऱ्या प्रकाशात एकूण 7 रंग (सप्त रंग) समाविष्ट असतात.
काचेच्या लोलकातून (Prism) जाताना प्रकाशाचे अपस्करण (Dispersion) होते आणि हे सात रंग 'ता ना पी हि नी पा जा' (VIBGYOR: Violet, Indigo, Blue, Green, Yellow, Orange, Red) या क्रमाने दिसतात.
Question : 11
महाराष्ट्राच्या विधानसभेची एकूण सदस्य संख्या किती आहे ?
📝स्पष्टीकरण :
महाराष्ट्र विधानसभेची एकूण निर्वाचित सदस्य संख्या 288 इतकी आहे.
विधानसभा हे कनिष्ठ सभागृह असून, महाराष्ट्र विधिमंडळाच्या वरिष्ठ सभागृहाची म्हणजेच विधान परिषदेची सदस्य संख्या 78 इतकी आहे; महाराष्ट्रातून लोकसभेवर 48 तर राज्यसभेवर 19 खासदार निवडून जातात.
Question : 12
'बळवंतराय मेहता समिती' कशाशी संबंधित आहे ?
📝स्पष्टीकरण :
सामुदायिक विकास कार्यक्रमाच्या मूल्यमापनासाठी 1957 मध्ये नियुक्त करण्यात आलेली बळवंतराय मेहता समिती ही भारतातील 'पंचायत राज व्यवस्थेशी' संबंधित आहे.
या समितीने देशात त्रिस्तरीय (ग्रामपंचायत, पंचायत समिती व जिल्हा परिषद) लोकशाही विकेंद्रीकरणाची शिफारस केली होती.
Question : 13
'बुल आणि बेअर' या संज्ञा कोणत्या क्षेत्राशी संबंधित आहेत ?
📝स्पष्टीकरण :
'बुल' (तेजीवाला) आणि 'बेअर' (मंदीवाला) या संकल्पना शेअर बाजार (Stock Market) व्यवहारांशी संबंधित आहेत.
शेअरचे भाव वाढतील असा अंदाज ठेवून खरेदी करणाऱ्या गुंतवणूकदाराला 'बुल' म्हणतात, तर किमती घसरतील या भीतीने विक्री करणाऱ्याला 'बेअर' म्हणतात.
Question : 14
पृथ्वीला सूर्याभोवती एक फेरी पूर्ण करण्यास किती दिवस लागतात ?
📝स्पष्टीकरण :
पृथ्वीला सूर्याभोवती आपली लंबवर्तुळाकार कक्षा पूर्ण करण्यासाठी सुमारे 365 दिवस आणि 6 तास (365.25 दिवस) इतका वेळ लागतो, ज्याला 'परिभ्रमण काळ' (एक सौर वर्ष) म्हणतात.
हे अतिरिक्त 6 तास भरून काढण्यासाठी दर चार वर्षांनी 366 दिवसांचे 'लीप वर्ष' (Leap Year) येते.
Question : 15
'मिसाईल मॅन ऑफ इंडिया' म्हणून कोणाला ओळखले जाते ?
📝स्पष्टीकरण :
भारताचे 11 वे राष्ट्रपती डॉ. ए.पी.जे. अब्दुल कलाम यांनी भारताच्या एकात्मिक मार्गदर्शित क्षेपणास्त्र विकास कार्यक्रमात (IGMDP - अग्नी, पृथ्वी, त्रिशूल, नाग, आकाश) मोलाचे योगदान दिल्याने त्यांना 'मिसाईल मॅन ऑफ इंडिया' म्हटले जाते.
त्यांच्या आत्मचरित्राचे नाव 'अग्निपंख' (Wings of Fire) हे आहे.
Question : 16
'सांची स्तूप' भारताच्या कोणत्या राज्यात स्थित आहे ?
📝स्पष्टीकरण :
ऐतिहासिक सांचीचा महान बौद्ध स्तूप मध्य प्रदेश राज्यातील रायसेन जिल्ह्यात स्थित आहे.
हा स्तूप मूळतः मौर्य सम्राट अशोक यांनी इसवी सन पूर्व तिसऱ्या शतकात बांधला होता आणि तो युनेस्कोचे जागतिक वारसा स्थळ (World Heritage Site) आहे; भारतीय ₹200 च्या नोटेवर सांची स्तूपाचे चित्र आहे.
Question : 17
मानवी डोळ्यातील कोणत्या भागावर वस्तूची प्रतिमा तयार होते ?
📝स्पष्टीकरण :
मानवी डोळ्यातील सर्वात आतील प्रकाशसंवेदनशील पडद्याला दृष्टिपटल (Retina) म्हणतात, ज्यावर वस्तूची वास्तविक आणि उलटी प्रतिमा तयार होते.
दृष्टिपटलावरील संवेदी पेशी (दंडाकार व शंक्वाकार पेशी) ही माहिती दृष्टीचेतांद्वारे मेंदूकडे पाठवतात.
Question : 18
भारतीय राज्यघटनेचे 'कलम 370' कोणत्या राज्याशी संबंधित होते ?
📝स्पष्टीकरण :
भारतीय राज्यघटनेतील कलम 370 हे जम्मू आणि काश्मीर राज्याला विशेष स्वायत्त दर्जा देणारे तात्पुरते कलम होते.
केंद्र सरकारने 5 ऑगस्ट 2019 रोजी हे कलम निष्प्रभ करून जम्मू-काश्मीरचे 'जम्मू-काश्मीर' आणि 'लडाख' या दोन स्वतंत्र केंद्रशासित प्रदेशांत रूपांतर केले.
Question : 19
जिल्हा परिषदेचा मुख्य प्रशासकीय अधिकारी कोण असतो ?
📝स्पष्टीकरण :
जिल्हा परिषदेचा सर्वोच्च प्रशासकीय प्रमुख हा राज्य शासनाकडून नियुक्त आयएएस दर्जाचा मुख्य कार्यकारी अधिकारी (Chief Executive Officer - CEO) असतो.
जिल्हा परिषदेचा राजकीय व निवडून आलेला प्रमुख हा जिल्हा परिषद अध्यक्ष असतो.
Question : 20
भारतातील 'रेल्वेचे जाळे' सर्वात जास्त कोणत्या राज्यात आहे ?
📝स्पष्टीकरण :
विस्तीर्ण सपाट मैदानी प्रदेश आणि दाट लोकसंख्येमुळे भारतातील सर्वाधिक रेल्वे मार्गांची लांबी (रेल्वेचे जाळे) उत्तर प्रदेश (सुमारे 9,000+ किमी) राज्यात आहे.
त्यानंतर दुसऱ्या क्रमांकावर राजस्थान आणि तिसऱ्या क्रमांकावर महाराष्ट्र राज्याचा क्रमांक लागतो.
Question : 21
प्रकाशाची तीव्रता मोजण्यासाठी कोणते उपकरण वापरतात ?
📝स्पष्टीकरण :
एखाद्या पृष्ठभागावर पडणाऱ्या प्रकाशाची दीप्ती तीव्रता (Illuminance) मोजण्यासाठी लक्समीटर (Luxmeter / Photometer) वापरले जाते आणि त्याचे एकक 'लक्स' (Lux) असते.
अमीटर विद्युत प्रवाह मोजण्यासाठी, तर पायरोमीटर अतिउच्च तापमान मोजण्यासाठी वापरतात.
Question : 22
'कोयना धरण' महाराष्ट्रातील कोणत्या जिल्ह्यात आहे ?
📝स्पष्टीकरण :
महाराष्ट्रातील सर्वात मोठा जलविद्युत प्रकल्प असलेले कोयना धरण सातारा जिल्ह्यातील पाटण तालुक्यात कोयना नदीवर बांधण्यात आले आहे.
प्रचंड वीजनिर्मिती क्षमतेमुळे या प्रकल्पाला 'महाराष्ट्राची भाग्यलक्ष्मी' म्हटले जाते आणि याच्या जलाशयाला 'शिवसागर' असे नाव देण्यात आले आहे.
Question : 23
'सूर्यप्रकाश' हा मानवी शरीरातील कोणत्या जीवनसत्वाचा मुख्य स्रोत आहे ?
📝स्पष्टीकरण :
सकाळच्या कोवळ्या सूर्यप्रकाशातील अतिनील-ब (UV-B) किरणांमुळे मानवी त्वचेखालील कोलेस्टेरॉलपासून नैसर्गिकरीत्या जीवनसत्व 'ड' (Vitamin D - कॅल्सिफेरॉल) तयार होते.
हे जीवनसत्व हाडे आणि दात यांच्या मजबुतीसाठी कॅल्शियम शोषण्यास अत्यावश्यक असते; याच्या अभावामुळे मुडदूस (Rickets) होतो.
Question : 24
ध्वनीची गती सर्वात जास्त कशामध्ये असते ?
📝स्पष्टीकरण :
ध्वनी हा यांत्रिक तरंग असल्याने त्याच्या वहनासाठी लवचिक भौतिक माध्यमाची गरज असते आणि रेणूंच्या अत्यंत दाट रचनेमुळे ध्वनीचा वेग घन पदार्थांमध्ये (उदा. पोलाद - सुमारे 5960 मी/से) सर्वाधिक असतो.
द्रवामध्ये (पाण्यात - सुमारे 1500 मी/से) वेग मध्यम, वायूमध्ये (हवेत - सुमारे 343 मी/से) सर्वात कमी असतो, तर निर्वात पोकळीत ध्वनीचा प्रवास होऊ शकत नाही.
Question : 25
संसदेच्या दोन अधिवेशनांमधील अंतर जास्तीत जास्त किती असू शकते ?
📝स्पष्टीकरण :
भारतीय संविधानाच्या कलम 85(1) नुसार संसदेच्या एका अधिवेशनाची शेवटची बैठक आणि पुढील अधिवेशनाची पहिली बैठक यांमध्ये जास्तीत जास्त 6 महिन्यांपेक्षा जास्त अंतर असता कामा नये.
त्यामुळे भारतीय संसदेची वर्षातून किमान दोन अधिवेशने भरवणे घटनात्मकरीत्या बंधनकारक असते (भारतात साधारणतः 3 अधिवेशने भरतात: अर्थसंकल्पीय, पावसाळी आणि हिवाळी).
Question : 26
नगरपालिकेचा मुख्य कार्यकारी अधिकारी म्हणून कोणाला ओळखले जाते ?
📝स्पष्टीकरण :
नगरपरिषदेचा (नगरपालिकेचा) सर्वोच्च प्रशासकीय व कार्यकारी प्रमुख म्हणून मुख्याधिकारी (Chief Officer) कामकाज पाहतात; यांची निवड राज्य लोकसेवा आयोगामार्फत (MPSC) होते.
नगरपरिषदेचा निवडून आलेला राजकीय प्रमुख नगराध्यक्ष असतो, तर महानगरपालिकेचा प्रशासकीय प्रमुख मनपा आयुक्त असतो.
Question : 27
भारताचा 'राष्ट्रीय जलचर प्राणी' कोणता आहे ?
📝स्पष्टीकरण :
भारत सरकारने 5 ऑक्टोबर 2009 रोजी 'गंगा नदीतील डॉल्फिन' (Ganges River Dolphin / प्लॅटानिस्टा गँगेटिका) याला भारताचा अधिकृत राष्ट्रीय जलचर प्राणी म्हणून घोषित केले.
हा सस्तन प्राणी केवळ शुद्ध गोड्या पाण्यातच जिवंत राहू शकतो, त्यामुळे तो गंगेच्या पाण्याची शुद्धता दर्शवणारा नैसर्गिक निदर्शक मानला जातो; दरवर्षी 5 ऑक्टोबर हा 'राष्ट्रीय डॉल्फिन दिन' म्हणून साजरा होतो.
Question : 28
ओझोन वायूचा थर वातावरणाच्या कोणत्या थरात आढळतो ?
📝स्पष्टीकरण :
ओझोनचा (O_3) संरक्षणात्मक थर पृथ्वीच्या वातावरणातील दुसऱ्या थरात म्हणजेच स्थितांबरामध्ये (Stratosphere - सुमारे 15 ते 35 किमी उंचीवर) आढळतो.
हा थर सूर्यापासून येणारी घातक अतिनील किरणे (UV Rays) शोषून घेऊन पृथ्वीवरील सजीवसृष्टीचे रक्षण करतो; दरवर्षी 16 सप्टेंबर हा जागतिक ओझोन दिन असतो.
Question : 29
'यंग इंडिया' हे वृत्तपत्र कोणी सुरू केले ?
📝स्पष्टीकरण :
राष्ट्रपिता महात्मा गांधींनी आपले अहिंसक विचार आणि स्वातंत्र्यलढ्याची दिशा लोकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी 1919 ते 1931 या काळात 'यंग इंडिया' (Young India) हे इंग्रजी साप्ताहिक वृत्तपत्र चालवले.
याशिवाय गांधीजींनी 'हरिजन' आणि 'नवजीवन' ही वृत्तपत्रे देखील सुरू केली होती.
Question : 30
महाराष्ट्रात 'चित्रनगरी' कोठे आहे ?
📝स्पष्टीकरण :
महाराष्ट्र शासनाने चित्रपट उद्योगाला चालना देण्यासाठी 1977 मध्ये मुंबईतील गोरेगाव (पूर्व) येथे 'चित्रनगरी' (Dadasaheb Phalke Chitranagari / Film City) उभारली.
या विस्तीर्ण स्टुडिओ संकुलाला भारतीय चित्रपटसृष्टीचे जनक दादासाहेब फाळके यांचे नाव देण्यात आले असून, येथे असंख्य चित्रपट व मालिकांचे चित्रीकरण होते; तसेच कोल्हापुरात ऐतिहासिक 'कोल्हापूर चित्रनगरी' कार्यरत आहे.
Your Scorecard
Total Questions
0
Solved Question
0
Correct
0
Wrong
0
Final Score : 0 / 0
महत्त्वाची सुचना : या सराव प्रश्नसंचामध्ये काही त्रुटी आढळल्‍या किंवा सराव प्रश्नसंच सुधारण्यासंबंधी सूचना असल्‍यास कमेंट करा . जेणेकरून आपण दिलेल्या सूचनांची शहानिशा करून आम्हाला प्रश्नसंचामध्ये योग्य तो बदल करता येईल
🔂 तुम्हाला हा प्रश्नसंच उपयुक्त वाटल्यास स्पर्धा परीक्षांची तयारी करणाऱ्या आपल्या मित्रांसोबत जरुर शेअर करा