महात्मा फुले प्रश्नमंजुषा
GK Question : 76
"ब्राह्मणांचे कसब" हा ग्रंथ कोणी लिहिला ?
स्पष्टीकरण : महात्मा ज्योतिराव फुले यांनी 'ब्राह्मणांचे कसब' हा ग्रंथ लिहिला. या ग्रंथातून त्यांनी तत्कालीन समाजातील पुरोहितशाही, धार्मिक कर्मकांड आणि सामान्य जनतेचे होणारे शोषण यांवर टीका केली. समाजात विवेकवाद, समता आणि सामाजिक न्याय प्रस्थापित करण्याचा विचार त्यांनी मांडला.
GK Question : 77
सत्यशोधक समाजाचे सचिवपद भूषवणारी महिला कोण ?
स्पष्टीकरण : ताराबाई शिंदे या सत्यशोधक चळवळीशी संबंधित महत्त्वाच्या समाजसुधारक होत्या. त्यांनी 1882 मध्ये 'स्त्री-पुरुष तुलना' हा ग्रंथ लिहिला. या ग्रंथातून त्यांनी स्त्रियांवरील अन्याय, पुरुषप्रधान समाजव्यवस्था आणि स्त्री-पुरुषांमधील विषमतेवर परखड टीका केली.
GK Question : 78
महार मांग लोकांना शिक्षणासाठी महात्मा फुले यांनी स्थापन केलेली संस्था ?
स्पष्टीकरण : महात्मा फुले यांनी समाजातील वंचित आणि अस्पृश्य घटकांना शिक्षण मिळावे यासाठी विविध शैक्षणिक उपक्रम राबवले. महार-मांग समाजातील लोकांना शिक्षणाची संधी उपलब्ध करून देण्यासाठी मंडळीची स्थापना करण्यात आली. शिक्षण हे सामाजिक परिवर्तनाचे प्रभावी साधन आहे, अशी त्यांची भूमिका होती.
GK Question : 79
‘दीनबंधू’ हे साप्ताहिक कोणत्या उद्देशाने सुरू केले ?
स्पष्टीकरण : 'दीनबंधू' हे वृत्तपत्र 1877 मध्ये कृष्णराव भालेकर यांनी सुरू केले. सत्यशोधक समाजाच्या विचारांचा प्रसार करणे, सामाजिक विषमतेविरुद्ध आवाज उठवणे आणि शेतकरी, कामगार व बहुजन समाजाच्या समस्या मांडणे हा त्याचा प्रमुख उद्देश होता.
GK Question : 80
पहिली कामगार संघटना स्थापन करण्यात कोणाचा पुढाकार होता ?
स्पष्टीकरण : भारतातील आधुनिक कामगार संघटनांच्या इतिहासात नारायण मेघाजी लोखंडे यांचे योगदान अत्यंत महत्त्वाचे आहे. त्यांनी महात्मा फुले यांच्या पुढाकाराने1890 मध्ये बॉम्बे मिल हँड्स असोसिएशन स्थापन केली. ही भारतातील प्रारंभीच्या संघटित कामगार चळवळीतील महत्त्वाची संघटना मानली जाते
नारायण मेघाजी लोखंडे यांना भारतीय कामगार चळवळीचे जनक म्हणून ओळखले जाते
नारायण मेघाजी लोखंडे यांना भारतीय कामगार चळवळीचे जनक म्हणून ओळखले जाते
GK Question : 81
विधवा ब्राह्मण स्त्रियांसाठी फुले यांनी स्थापन केलेली संस्था कोणती ?
स्पष्टीकरण : महात्मा फुले यांनी विधवा स्त्रियांच्या पुनर्विवाहाला प्रोत्साहन देण्यासाठी आणि त्यांच्यावरील सामाजिक अन्याय दूर करण्यासाठी प्रयत्न केले. पुनर्विवाहोत्तेजक मंडळाच्या माध्यमातून विधवा पुनर्विवाहाला सामाजिक मान्यता मिळावी यासाठी प्रयत्न करण्यात आले.
महत्त्वाचे : विधवा आणि अनाथ बालकांच्या संरक्षणासाठी फुले दाम्पत्याने बालहत्या प्रतिबंधक गृह सुरू केले होते.
महत्त्वाचे : विधवा आणि अनाथ बालकांच्या संरक्षणासाठी फुले दाम्पत्याने बालहत्या प्रतिबंधक गृह सुरू केले होते.
GK Question : 82
महात्मा फुले यांनी शिक्षित केलेली पहिली महिला कोण ?
स्पष्टीकरण : महात्मा ज्योतिराव फुले यांनी सर्वप्रथम आपली पत्नी सावित्रीबाई फुले यांना शिक्षण दिले. पुढे त्यांनी त्यांना शिक्षिका म्हणून प्रशिक्षित केले. 1848 मध्ये पुण्यातील भिडे वाड्यात मुलींची शाळा सुरू करून सावित्रीबाईंनी स्त्रीशिक्षणाच्या कार्याला सुरुवात केली. त्या भारतातील पहिल्या महिला शिक्षिकांपैकी अग्रणी होत्या.
GK Question : 83
खालीलपैकी कोणत्या वृत्तपत्राशी महात्मा फुले यांचा संबंध होता ?
स्पष्टीकरण : 'दीनबंधू' हे सत्यशोधक चळवळीचे विचार मांडणारे महत्त्वाचे साप्ताहिक होते. त्याची सुरुवात 1877 मध्ये कृष्णराव भालेकर यांनी केली होती. या वृत्तपत्राने शेतकरी, कामगार आणि बहुजन समाजाच्या समस्यांना प्रसिद्धी दिली
GK Question : 84
महात्मा फुले यांनी ईश्वराला काय म्हटले आहे ?
स्पष्टीकरण : महात्मा ज्योतिराव फुले यांनी ईश्वरासाठी 'निर्मीक' हा शब्द वापरला. त्यांच्या मते निर्मीक हा संपूर्ण विश्वाचा निर्माता आहे. त्याच्यापर्यंत पोहोचण्यासाठी कोणत्याही मध्यस्थाची किंवा पुरोहिताची आवश्यकता नाही, असा विचार त्यांनी मांडला.
सत्यशोधक समाजाचे ब्रीदवाक्य : सर्व साक्ष जगत्पती, त्याला नकोच मध्यस्थी.
सत्यशोधक समाजाचे ब्रीदवाक्य : सर्व साक्ष जगत्पती, त्याला नकोच मध्यस्थी.
GK Question : 85
महात्मा फुले व युवराज ड्युक ऑफ कॅनॉट यांची भेट कोणत्या वर्षी झाली होती ?
स्पष्टीकरण : महात्मा ज्योतिराव फुले यांची 1888 मध्ये युवराज ड्युक ऑफ कॅनॉट यांच्याशी भेट झाली. याच वर्षी मुंबई येथे आयोजित कार्यक्रमात त्यांना 'महात्मा' ही पदवी प्रदान करण्यात आली. त्यांच्या सामाजिक, शैक्षणिक आणि बहुजन उद्धाराच्या कार्याचा गौरव म्हणून हा सन्मान करण्यात आला.
GK Question : 86
महात्मा फुलेंनी विधवा स्त्रियांच्या केशवपन प्रथेविरोधात न्हाव्यांचा एक दिवसीय संप कधी व कोठे घडवून आणला ?
स्पष्टीकरण : महात्मा फुले यांनी विधवा स्त्रियांचे केशवपन करण्याच्या अमानुष प्रथेविरुद्ध आवाज उठवला. विधवांना होणारा शारीरिक आणि मानसिक त्रास थांबवण्यासाठी त्यांनी न्हाव्यांना संघटित करून केशवपनाविरुद्ध संप घडवून आणण्याचा प्रयत्न केला.
या आंदोलनातून स्त्रियांचा सन्मान, मानवी हक्क आणि सामाजिक समता यांचा पुरस्कार करण्यात आला.
या आंदोलनातून स्त्रियांचा सन्मान, मानवी हक्क आणि सामाजिक समता यांचा पुरस्कार करण्यात आला.
GK Question : 87
महात्मा फुलेंच्या शाळेतील 14 वर्षाच्या मुक्ताबाई या मुलीने लिहिलेला निबंध प्रामुख्याने कशावर आधारित आहे ?
स्पष्टीकरण : महात्मा फुले यांच्या शाळेतील विद्यार्थिनी मुक्ताबाई हिने वयाच्या अवघ्या 14 व्या वर्षी सामाजिक विषमतेवर आधारित निबंध लिहिला. या निबंधात तिने महार-मांग समाजाची दयनीय अवस्था, जातिभेद, अस्पृश्यता आणि सामाजिक शोषण यांचे वास्तव मांडले.
महत्त्वाचे : मुक्ताबाईचा हा निबंध 'ज्ञानोदय' या नियतकालिकात प्रसिद्ध झाला होता.
महत्त्वाचे : मुक्ताबाईचा हा निबंध 'ज्ञानोदय' या नियतकालिकात प्रसिद्ध झाला होता.
GK Question : 88
महात्मा फुले यांच्या सत्यशोधक समाजाजाने कशाविरुद्ध आवाज उठविला ?
स्पष्टीकरण : महात्मा फुले यांनी 24 सप्टेंबर 1873 रोजी स्थापन केलेल्या सत्यशोधक समाजाने समाजातील जातिभेद, अस्पृश्यता, सामाजिक विषमता आणि शोषण यांविरुद्ध आवाज उठविला. बहुजन समाजाला सामाजिक गुलामगिरीतून मुक्त करणे आणि समानतेवर आधारित समाज निर्माण करणे हा या चळवळीचा मुख्य हेतू होता.
GK Question : 89
सन 1873 मध्ये महात्मा फुले यांनी सत्यशोधक समाजाची स्थापना कशासाठी केली ?
स्पष्टीकरण : महात्मा ज्योतिराव फुले यांनी 24 सप्टेंबर 1873 रोजी पुणे येथे सत्यशोधक समाजाची स्थापना केली. तत्कालीन समाजातील जातीय शोषण, पुरोहितशाही, धार्मिक कर्मकांड आणि सामाजिक विषमता दूर करणे हा या संस्थेचा प्रमुख उद्देश होता. सामान्य माणसाला समान हक्क आणि प्रतिष्ठा मिळावी यासाठी त्यांनी प्रयत्न केले.
GK Question : 90
पाणीपुरवठ्यासाठी धरणाची उभारणी, शेतीचे आधुनिकीकरण, जातिवंत जनावरांची पैदास, फलोत्पादन शास्त्र संरक्षण या विषयाबाबतच्या दूरदर्शी संकल्पना प्रथम कोणी मांडल्या ?
स्पष्टीकरण : महात्मा फुले यांनी शेतकऱ्यांच्या आर्थिक उन्नतीसाठी आधुनिक आणि वैज्ञानिक शेतीचा पुरस्कार केला. त्यांनी पाणीपुरवठा, सिंचन व्यवस्था, धरणांची उभारणी, शेतीचे आधुनिकीकरण आणि जातिवंत जनावरांची पैदास यांसारख्या विषयांवर दूरदर्शी विचार मांडले.
महत्त्वाचे : शेतकऱ्यांच्या समस्या आणि कृषी क्षेत्रातील शोषण मांडणारा त्यांचा 'शेतकऱ्याचा आसूड' हा ग्रंथ प्रसिद्ध आहे.
महत्त्वाचे : शेतकऱ्यांच्या समस्या आणि कृषी क्षेत्रातील शोषण मांडणारा त्यांचा 'शेतकऱ्याचा आसूड' हा ग्रंथ प्रसिद्ध आहे.
GK Question : 91
महात्मा फुले यांनी 1855 साली लिहिलेल्या तृतीय रत्न नाटकाची मध्यवर्ती कल्पना कशावर आधारित आहे ?
स्पष्टीकरण : महात्मा फुले यांचे 'तृतीय रत्न' हे नाटक धार्मिक अंधश्रद्धा, पुरोहितशाही आणि सामान्य जनतेचे होणारे शोषण यांवर आधारित आहे. या नाटकातून त्यांनी धार्मिक कर्मकांडांच्या नावाखाली होणारी फसवणूक आणि सामाजिक शोषण यांचे चित्रण केले
GK Question : 92
अयोग्य पर्याय ओळखा (ग्रंथ आणि वर्ष)
स्पष्टीकरण : महात्मा ज्योतिराव फुले यांच्या ग्रंथांची आणि संबंधित वर्षांची माहिती पुढीलप्रमाणे आहे
1. तृतीय रत्न – 1855.
2. गुलामगिरी – 1873.
3. सार्वजनिक सत्यधर्म – 1891 (प्रकाशन वर्ष).
4. शेतकऱ्याचा आसूड – 1883 मध्ये लेखन पूर्ण झाल्याचा उल्लेख आढळतो.
त्यामुळे शेतकऱ्याचा आसूड - 1888 ही जोडी अयोग्य आहे.
1. तृतीय रत्न – 1855.
2. गुलामगिरी – 1873.
3. सार्वजनिक सत्यधर्म – 1891 (प्रकाशन वर्ष).
4. शेतकऱ्याचा आसूड – 1883 मध्ये लेखन पूर्ण झाल्याचा उल्लेख आढळतो.
त्यामुळे शेतकऱ्याचा आसूड - 1888 ही जोडी अयोग्य आहे.
GK Question : 93
शिक्षण हा माणसाचा तिसरा डोळा असा संदेश महात्मा फुले यांनी कोणत्या पुस्तकातून दिला ?
स्पष्टीकरण : महात्मा फुले यांनी शिक्षणाला समाजपरिवर्तनाचे प्रभावी साधन मानले. शिक्षण हा माणसाचा तिसरा डोळा आहे, या विचारातून शिक्षणामुळे माणसाला अज्ञान, अंधश्रद्धा आणि सामाजिक शोषण यांची जाणीव होते, हे स्पष्ट होते.
तृतीय रत्न या नाटकातून त्यांनी अज्ञान आणि पुरोहितशाहीच्या शोषणावर प्रकाश टाकला.
तृतीय रत्न या नाटकातून त्यांनी अज्ञान आणि पुरोहितशाहीच्या शोषणावर प्रकाश टाकला.
GK Question : 94
योग्य पर्याय निवडा ( संस्था / समाज - स्थापना वर्ष )
स्पष्टीकरण : या प्रश्नात सत्यशोधक समाज आणि कामगार संघटनेच्या स्थापनेची वर्षे विचारली आहेत.
1. सत्यशोधक समाज – 24 सप्टेंबर 1873.
2. बॉम्बे मिल हँड्स असोसिएशन – नारायण मेघाजी लोखंडे यांनी 1884 मध्ये स्थापन केली.
3. मंडळी - 1855 – महार-मांग समाजाच्या शिक्षणासाठी स्थापन केलेली संस्था.
4. बालहत्या प्रतिबंधक गृह - 1873 – विधवा आणि अनाथ बालकांच्या संरक्षणासाठी महात्मा फुले दाम्पत्याने सुरू केले
1. सत्यशोधक समाज – 24 सप्टेंबर 1873.
2. बॉम्बे मिल हँड्स असोसिएशन – नारायण मेघाजी लोखंडे यांनी 1884 मध्ये स्थापन केली.
3. मंडळी - 1855 – महार-मांग समाजाच्या शिक्षणासाठी स्थापन केलेली संस्था.
4. बालहत्या प्रतिबंधक गृह - 1873 – विधवा आणि अनाथ बालकांच्या संरक्षणासाठी महात्मा फुले दाम्पत्याने सुरू केले
GK Question : 95
महात्मा फुले यांना महात्मा ही पदवी कोणी दिली ?
स्पष्टीकरण : महात्मा ज्योतिराव फुले यांना 1888 मध्ये मुंबई येथे आयोजित सभेत 'महात्मा' ही पदवी देण्यात आली. त्यांच्या सामाजिक, शैक्षणिक आणि बहुजन समाजाच्या उद्धारासाठी केलेल्या कार्याचा गौरव म्हणून मुंबईतील जनतेने त्यांचा सन्मान केला.
GK Question : 96
सन 1875 मध्ये महात्मा फुले यांनी अहमदनगर व जुन्नर येथे केलेले खत फोडीचे बंड कशासंबंधी होते ?
स्पष्टीकरण : 1875 मध्ये महाराष्ट्रातील पुणे आणि अहमदनगर जिल्ह्यांत शेतकऱ्यांनी सावकारांच्या शोषणाविरुद्ध आंदोलन केले. या आंदोलनाला दख्खनचे दंगे (Deccan Riots) असे म्हणतात. सावकारांकडून होणारी आर्थिक पिळवणूक, कर्जाचा वाढता बोजा आणि जमिनीवरील हक्क गमावण्याची भीती यामुळे शेतकरी संतप्त झाले होते.
महत्त्वाचे : या आंदोलनाचा प्रमुख मुद्दा सावकारशाही आणि शेतकऱ्यांचे आर्थिक शोषण हा होता.
महत्त्वाचे : या आंदोलनाचा प्रमुख मुद्दा सावकारशाही आणि शेतकऱ्यांचे आर्थिक शोषण हा होता.
GK Question : 97
'वेदांकडे परत चला' या विचारावर त्यांचा विश्वास नव्हता, तरीही दयानंद सरस्वतींच्या पुणे येथील मिरवणुकीस संरक्षण देणे मान्य केले ते कोण ?
स्पष्टीकरण : स्वामी दयानंद सरस्वती यांनी 'वेदांकडे परत चला' हा विचार मांडला होता. महात्मा फुले यांचे या विचारांशी वैचारिक मतभेद होते. तरीही त्यांनी पुण्यातील दयानंद सरस्वतींच्या मिरवणुकीला संरक्षण देण्याची भूमिका घेतली. वैचारिक मतभेद असले तरी व्यक्तीच्या विचार मांडण्याच्या अधिकाराचा आदर करणे, हा त्यांच्या व्यापक दृष्टिकोनाचा भाग होता.
GK Question : 98
कोणत्या साली महात्मा जोतिबा फुले पुणे नगरपालिकेचे सदस्य होते ?
स्पष्टीकरण : महात्मा ज्योतिराव फुले हे 1876 ते 1882 या कालावधीत पुणे नगरपालिकेचे सदस्य होते. या काळात त्यांनी शहरातील पाणीपुरवठा, स्वच्छता, सार्वजनिक आरोग्य आणि सामान्य नागरिकांच्या मूलभूत सुविधांबाबत महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली.
GK Question : 99
महात्मा फुले यांच्या शाळेतील मुक्ताबाई या विद्यार्थिनी महार मागांच्या दुःखाविषयी लिहिलेला निबंध खालीलपैकी कोणत्या मासिकाने प्रसिद्ध केला होता ?
स्पष्टीकरण : महात्मा फुले यांच्या शाळेतील मुक्ताबाई या विद्यार्थिनीने महार-मांग समाजाच्या दुःखद परिस्थितीवर निबंध लिहिला होता. या निबंधातून तिने अस्पृश्यता, जातिभेद, सामाजिक अन्याय आणि वंचित समाजाचे शोषण यांचे वास्तव मांडले. हा निबंध 'ज्ञानोदय' या नियतकालिकात प्रसिद्ध झाला होता.
GK Question : 100
शिवराम जानबा कांबळे यांनी सोमवंशीय हितवर्धक सभा सन 1910 मध्ये आयोजित केली, त्यांच्यावर कोणाचा प्रभाव होता ?
स्पष्टीकरण : शिवराम जानबा कांबळे हे दलित समाजाच्या सामाजिक आणि शैक्षणिक उन्नतीसाठी कार्य करणारे समाजसुधारक होते. त्यांच्या कार्यावर महात्मा ज्योतिराव फुले आणि गोपाळबाबा वलंगकर यांच्या सामाजिक समतेच्या विचारांचा प्रभाव होता.
सोमवंशीय हितवर्धक सभा ही दलित समाजाच्या हक्कांसाठी आणि उन्नतीसाठी कार्य करणारी संस्था होती.
सोमवंशीय हितवर्धक सभा ही दलित समाजाच्या हक्कांसाठी आणि उन्नतीसाठी कार्य करणारी संस्था होती.
GK Question : 101
तृतीय रत्न हे मराठीतील पहिले सामाजिक नाटक कोणी लिहिले ?
स्पष्टीकरण : 'तृतीय रत्न' हे सामाजिक प्रबोधन करणारे नाटक महात्मा ज्योतिराव फुले यांनी लिहिले. या नाटकातून त्यांनी पुरोहितशाही, धार्मिक अंधश्रद्धा, जातीय विषमता आणि सामान्य जनतेचे शोषण यांवर टीका केली. हे मराठीतील प्रारंभीच्या सामाजिक नाटकांपैकी एक मानले जाते.
GK Question : 102
महात्मा फुले यांनी स्थापन केलेल्या सत्यशोधक समाजाचे ब्रीदवाक्य कोणते होते ?
स्पष्टीकरण : सत्यशोधक समाजाने धार्मिक मध्यस्थी आणि पुरोहितशाहीला विरोध करून ईश्वराशी थेट संबंध आणि मानवी समानतेचा विचार मांडला.
महत्त्वाचे ब्रीदवाक्य : 'सर्व साक्ष जगत्पती, त्याला नकोच मध्यस्थी.'
या विचारानुसार ईश्वर सर्वांचा निर्माता असून त्याच्यापर्यंत पोहोचण्यासाठी कोणत्याही पुरोहिताची किंवा मध्यस्थाची गरज नाही.
महत्त्वाचे ब्रीदवाक्य : 'सर्व साक्ष जगत्पती, त्याला नकोच मध्यस्थी.'
या विचारानुसार ईश्वर सर्वांचा निर्माता असून त्याच्यापर्यंत पोहोचण्यासाठी कोणत्याही पुरोहिताची किंवा मध्यस्थाची गरज नाही.
GK Question : 103
कोणाच्या नेतृत्वाखाली अहमदनगर व पुणे येथे सावकारशाही विरुद्ध खतपोडीचे बंड करण्यात आले ?
स्पष्टीकरण : 1875 मध्ये पुणे आणि अहमदनगर जिल्ह्यांतील शेतकऱ्यांनी सावकारांच्या शोषणाविरुद्ध उठाव केला. या आंदोलनाला दख्खनचे दंगे किंवा Deccan Riots असे म्हणतात. सावकारांकडून शेतकऱ्यांची होणारी आर्थिक पिळवणूक, कर्जाचा बोजा आणि जमिनींच्या जप्तीविरोधात शेतकऱ्यांनी आंदोलन केले
GK Question : 104
महात्मा फुले यांच्या विषयी काढलेले उद्गार व उद्गारकर्ते यांची अयोग्य जोडी ओळखा ?
1. आद्य दलितोद्धारक – महर्षी वी.रा. शिंदे
2. खरा महात्मा – महात्मा गांधी
3. आधुनिक भारताचे शिल्पकार – डॉ. रामचंद्र गुहा
4. भारतीय सामाजिक क्रांतीचे आध्यजनक – धनंजय कीर
1. आद्य दलितोद्धारक – महर्षी वी.रा. शिंदे
2. खरा महात्मा – महात्मा गांधी
3. आधुनिक भारताचे शिल्पकार – डॉ. रामचंद्र गुहा
4. भारतीय सामाजिक क्रांतीचे आध्यजनक – धनंजय कीर
GK Question : 105
मुलींची शाळा चालविण्यासाठी महात्मा ज्योतिबा फुले यांना खालीलपैकी कोणी सहकार्य केले होते ?
अ) सखाराम यशवंत परांजपे, सदाशिव गोविंद हाटे
ब) सदाशिव बल्लाळ गोवंडे, मोरो विठ्ठल वाळवेकर
क) विष्णुपंत थत्ते, केशव शिवराम भावळकर
ड) देवराव ठोसर, इ.सी. जोन्स
अ) सखाराम यशवंत परांजपे, सदाशिव गोविंद हाटे
ब) सदाशिव बल्लाळ गोवंडे, मोरो विठ्ठल वाळवेकर
क) विष्णुपंत थत्ते, केशव शिवराम भावळकर
ड) देवराव ठोसर, इ.सी. जोन्स
स्पष्टीकरण : महात्मा ज्योतिराव फुले आणि सावित्रीबाई फुले यांनी मुलींच्या शिक्षणासाठी मोठे कार्य केले. 1848 मध्ये पुण्यातील भिडे वाड्यात मुलींची पहिली शाळा सुरू करण्यात आली. या शैक्षणिक कार्यासाठी त्यांना अनेक सहकारी आणि समाजसुधारकांनी मदत केली.
महत्त्वाचे सहकारी :
1. सदाशिव बल्लाळ गोवंडे
2. मोरो विठ्ठल वाळवेकर
3. विष्णुपंत थत्ते
4. केशव शिवराम भावळकर
या सहकाऱ्यांच्या मदतीने फुले दाम्पत्याने स्त्रीशिक्षणाची चळवळ पुढे नेली.
महत्त्वाचे सहकारी :
1. सदाशिव बल्लाळ गोवंडे
2. मोरो विठ्ठल वाळवेकर
3. विष्णुपंत थत्ते
4. केशव शिवराम भावळकर
या सहकाऱ्यांच्या मदतीने फुले दाम्पत्याने स्त्रीशिक्षणाची चळवळ पुढे नेली.
Your Scorecard
Total Questions
0
Solved Question
0
Correct
0
Wrong
0
Final Score : 0 / 0