Police Patil Bharti Practice Question Set - 38
🎯 खालील प्रश्न हे पोलीस पाटील भरतीसाठी उपयुक्त ठरणारे सराव प्रश्न आहेत . हे प्रश्न केवळ मार्गदर्शनासाठी असून, आगामी पोलीस पाटील भरतीच्या लेखी परीक्षेमध्ये विचारले जाण्याची शक्यता असलेले संभाव्य प्रश्न आहेत
टीप : सर्व प्रश्न सोडवल्यानंतर खाली दिलेल्या Check Your Score बटनावर क्लिक करा व तुम्हाला मिळालेले मार्क्स तपासून पहा
पोलीस पाटील भरती सराव पेपर
Question : 1
हडप्पा संस्कृतीतील 'लोथल' हे बंदर कोणत्या राज्यात आहे ?
📝स्पष्टीकरण :
सिंधू (हडप्पा) संस्कृतीतील महत्त्वाचे व्यापारी बंदर व गोदी (Dockyard) असलेले लोथल हे ठिकाण गुजरात राज्यातील अहमदाबाद जिल्ह्यात भोगवा नदीच्या काठावर स्थित आहे.
या प्राचीन शहराचा शोध एस. आर. राव यांनी 1954 मध्ये लावला होता.
Question : 2
भारताच्या राष्ट्रपतींना शपथ कोणाकडून दिली जाते ?
📝स्पष्टीकरण :
भारतीय संविधानाच्या कलम 60 नुसार भारताच्या राष्ट्रपतींना पद व गोपनीयतेची शपथ सर्वोच्च न्यायालयाचे सरन्यायाधीश (CJI) किंवा त्यांच्या अनुपस्थितीत उपलब्ध असलेले ज्येष्ठतम न्यायाधीश देतात.
राष्ट्रपती आपला राजीनामा उपराष्ट्रपतींकडे सादर करतात.
Question : 3
'बुलढाणा' जिल्ह्यातील लोणार सरोवर कोणत्या प्रकारचे सरोवर आहे ?
📝स्पष्टीकरण :
बुलढाणा जिल्ह्यातील लोणार सरोवर हे उल्कापातामुळे (Meteorite Impact) तयार झालेले जगातील एकमेव बेसाल्ट खडकातील खाऱ्या पाण्याचे विवर सरोवर (Crater Lake) आहे.
या सरोवराचा समावेश जागतिक रामसर पाणथळ स्थळांच्या (Ramsar Sites) यादीत करण्यात आलेला आहे.
Question : 4
रक्ताभिसरणाचा शोध कोणी लावला ?
📝स्पष्टीकरण :
ब्रिटिश वैद्यकशास्त्रज्ञ विल्यम हार्वे (William Harvey) यांनी 1628 मध्ये मानवी शरीरातील रक्ताभिसरण संस्थेचा (Blood Circulation) सविस्तर शास्त्रीय शोध लावला.
अलेक्झांडर फ्लेमिंग यांनी पेनिसिलिन या पहिल्या प्रतिजैविकाचा शोध लावला होता.
Question : 5
ग्रामपंचायतीचा प्रशासकीय प्रमुख कोण असतो ?
📝स्पष्टीकरण :
ग्रामपंचायतीचा प्रशासकीय प्रमुख आणि पदसिद्ध सचिव म्हणून ग्रामसेवक कामकाज पाहतात.
ग्रामसेवकाची नियुक्ती जिल्हा परिषदेचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO) करतात, तर सरपंच हा ग्रामपंचायतीचा निर्वाचित (राजकीय) प्रमुख असतो.
Question : 6
भारतीय अर्थव्यवस्थेचे स्वरूप कोणत्या प्रकारचे आहे ?
📝स्पष्टीकरण :
भारताने स्वातंत्र्यानंतर सार्वजनिक (सरकारी) आणि खाजगी अशा दोन्ही क्षेत्रांचे सहअस्तित्व स्वीकारून मिश्र अर्थव्यवस्था (Mixed Economy) अंगीकारली आहे.
या आर्थिक रचनेची संकल्पना भारताचे पहिले पंतप्रधान पंडित जवाहरलाल नेहरू यांनी मांडली होती.
Question : 7
ओझोनचा थर वातावरणाच्या कोणत्या थरात आढळतो ?
Correct Answer : पर्याय क्र. 2
📝स्पष्टीकरण :
ओझोनचा (O_3) संरक्षणात्मक थर वातावरणातील स्थितांबर (Stratosphere / समताप मंडळ) या थरात आढळतो.
हा थर सूर्यापासून येणारी घातक अतिनील किरणे (UV Rays) शोषून घेऊन पृथ्वीवरील सजीवांचे रक्षण करतो; दरवर्षी 16 सप्टेंबर हा दिवस जागतिक ओझोन दिन म्हणून पाळला जातो.
Question : 8
'आर्य समाज'ची स्थापना कोणी केली ?
📝स्पष्टीकरण :
स्वामी दयानंद सरस्वती यांनी 10 एप्रिल 1875 रोजी मुंबई येथे आर्य समाजाची स्थापना केली.
त्यांनी 'वेदांकडे परत चला' (Go back to the Vedas) हा संदेश दिला आणि 'सत्यार्थ प्रकाश' हा जगप्रसिद्ध ग्रंथ लिहिला.
Question : 9
सूर्यमालेतील सर्वात मोठा ग्रह कोणता ?
📝स्पष्टीकरण :
सूर्यमालेतील आकारमानाने व वस्तुमानाने सर्वात मोठा ग्रह गुरु (Jupiter) हा आहे.
सूर्यमालेतील सर्वात मोठा उपग्रह गॅनिमेड (Ganymede) हा देखील गुरु ग्रहाचाच उपग्रह आहे; तर बुध हा सूर्यमालेतील सर्वात लहान ग्रह आहे.
Question : 10
रक्ताचा कर्करोग कोणत्या नावाने ओळखला जातो ?
📝स्पष्टीकरण :
रक्ताच्या कर्करोगाला वैद्यकीय परिभाषेत ल्युकेमिया (Leukemia) असे म्हटले जाते.
या आजारामध्ये मानवी अस्थिमज्जेत पांढऱ्या रक्तपेशींची (WBCs) अनियंत्रित व असाधारण वाढ होते, ज्यामुळे निरोगी रक्तपेशींची निर्मिती बाधित होते.
Question : 11
राज्यघटनेतील 'कलम ३७०' कोणत्या राज्याशी संबंधित होते ?
📝स्पष्टीकरण :
भारतीय राज्यघटनेतील कलम 370 हे जम्मू आणि काश्मीर या राज्याला विशेष स्वायत्त दर्जा देणारे तात्पुरते कलम होते.
केंद्र सरकारने ऑगस्ट 2019 मध्ये हे कलम निष्प्रभ करून जम्मू-काश्मीरचे 'जम्मू-काश्मीर' आणि 'लडाख' या दोन स्वतंत्र केंद्रशासित प्रदेशांत पुनर्गठन केले.
Question : 12
जिल्हा परिषदेचा सचिव कोण असतो ?
📝स्पष्टीकरण :
महाराष्ट्र जिल्हा परिषद व पंचायत समिती अधिनियम 1961 नुसार जिल्हा परिषदेचा पदसिद्ध सचिव उपमुख्य कार्यकारी अधिकारी (Dy. CEO) असतो.
जिल्हा परिषदेचा सर्वोच्च प्रशासकीय प्रमुख हा आयएएस दर्जाचा मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO) असतो.
Question : 13
भारताची मध्यवर्ती बँक कोणती आहे ?
📝स्पष्टीकरण :
भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI) ही देशाची मध्यवर्ती बँक असून ती देशातील सर्व बँकांचे नियमन, चलन निर्मिती आणि पत नियंत्रण करते.
आरबीआयची स्थापना हिल्टन यंग आयोगाच्या शिफारशीनुसार 1 एप्रिल 1935 रोजी झाली असून तिचे मुख्यालय मुंबई येथे आहे.
Question : 14
जागतिक पर्यावरण दिन कधी साजरा केला जातो ?
📝स्पष्टीकरण :
संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या पर्यावरण संरक्षण विषयक जनजागृतीसाठी दरवर्षी 5 जून हा दिवस 'जागतिक पर्यावरण दिन' (World Environment Day) म्हणून साजरा केला जातो.
1972 च्या स्टॉकहोम परिषदेनंतर 1974 पासून हा दिवस नियमितपणे साजरा करण्यास सुरुवात झाली; तर 22 एप्रिल हा जागतिक वसुंधरा दिन असतो.
Question : 15
'प्लासीची लढाई' कोणत्या वर्षी झाली ?
📝स्पष्टीकरण :
ऐतिहासिक प्लासीची लढाई 23 जून 1757 रोजी बंगालचा नवाब सिराज-उद-दौला आणि ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीचा सेनापती रॉबर्ट क्लाईव्ह यांच्यात लढली गेली.
मीर जाफरच्या विश्वासघातामुळे ब्रिटिशांचा विजय झाला आणि भारतात ब्रिटिश सत्तेचा पाया रोवला गेला; तर 1764 मध्ये बक्सारची लढाई झाली होती.
Question : 16
महाराष्ट्रातील सर्वोच्च शिखर कोणते ?
📝स्पष्टीकरण :
कळसूबाई हे 1646 मीटर (5400 फूट) उंचीसह महाराष्ट्र राज्यातील सर्वोच्च पर्वतशिखर आहे.
हे शिखर अहमदनगर (अहिल्यानगर) जिल्ह्यातील अकोले तालुक्यात सह्याद्री (पश्चिम घाट) पर्वतरांगेत स्थित आहे; नाशिक जिल्ह्यातील साल्हेर (1567 मी.) हे दुसऱ्या क्रमांकाचे सर्वोच्च शिखर आहे.
Question : 17
ध्वनीची तीव्रता मोजण्याचे एकक कोणते ?
📝स्पष्टीकरण :
ध्वनीची पातळी किंवा तीव्रता मोजण्याचे वैज्ञानिक एकक डेसिबल (Decibel - dB) हे आहे.
ध्वनीच्या वारंवारतेचे (Frequency) एकक हर्ट्झ (Hz), विद्युत शक्तीचे एकक वॉट (W), तर विभवांतराचे एकक व्होल्ट (V) असते.
Question : 18
राज्यसभेचे पदसिद्ध अध्यक्ष कोण असतात ?
📝स्पष्टीकरण :
भारतीय राज्यघटनेच्या कलम 64 आणि 89(1) नुसार भारताचे उपराष्ट्रपती हे संसदेच्या वरिष्ठ सभागृहाचे (राज्यसभा) पदसिद्ध सभापती (Ex-officio Chairman) असतात.
उपराष्ट्रपती हे स्वतः राज्यसभेचे निर्वाचित सदस्य नसतात, मात्र ते पीठासीन अधिकारी म्हणून कामकाज चालवतात.
Question : 19
पंचायत राज व्यवस्थेला घटनात्मक दर्जा कोणत्या घटनादुरुस्तीने मिळाला ?
📝स्पष्टीकरण :
73 व्या घटनादुरुस्ती कायदा 1992 द्वारे भारतातील ग्रामीण पंचायत राज व्यवस्थेला घटनात्मक अधिष्ठान प्राप्त झाले.
या दुरुस्तीनुसार संविधानात भाग 9 आणि 11 वे परिशिष्ट (29 विषय) जोडले गेले; ही दुरुस्ती 24 एप्रिल 1993 रोजी लागू झाली, म्हणून 24 एप्रिल हा 'राष्ट्रीय पंचायत राज दिन' म्हणून साजरा केला जातो.
Question : 20
हरित क्रांती कशाशी संबंधित आहे ?
📝स्पष्टीकरण :
हरितक्रांती (Green Revolution) ही संकरित बियाणे, रासायनिक खते आणि सिंचनाच्या आधारे अन्नधान्य (विशेषतः गहू आणि तांदूळ) उत्पादनात प्रचंड वाढ करण्याशी संबंधित आहे.
जगात हरितक्रांतीचे जनक डॉ. नॉर्मन बोरलॉग मानले जातात, तर भारतातील हरितक्रांतीचे जनक डॉ. एम. एस. स्वामीनाथन हे होते.
Question : 21
गिर अभयारण्य कोणत्या प्राण्यासाठी प्रसिद्ध आहे ?
📝स्पष्टीकरण :
गुजरात राज्यातील जुनागढ परिसरातील गीर राष्ट्रीय उद्यान व अभयारण्य हे आशियाई सिंहांचे (Asiatic Lions) जगातील एकमेव नैसर्गिक अधिवास म्हणून प्रसिद्ध आहे.
आसाममधील काझीरंगा हे एकाशींगी गेंड्यांसाठी, तर सुंदरबन हे रॉयल बेंगाल टायगरसाठी प्रसिद्ध आहे.
Question : 22
सत्यशोधक समाजाची स्थापना कोणी केली ?
📝स्पष्टीकरण :
बहुजन समाजातील अंधश्रद्धा, धार्मिक पिळवणूक व सामाजिक विषमतेविरुद्ध लढा देण्यासाठी महात्मा ज्योतिराव फुले यांनी 24 सप्टेंबर 1873 रोजी पुण्यात सत्यशोधक समाजाची स्थापना केली.
'सर्वसाक्षी जगत्पती । त्याला नकोच मध्यस्ती ॥' हे सत्यशोधक समाजाचे अधिकृत ब्रीदवाक्य होते.
Question : 23
भारताचा दक्षिण बिंदू 'इंदिरा पॉईंट' कोठे आहे ?
📝स्पष्टीकरण :
संपूर्ण भारताचा सर्वात दक्षिणेकडील अंतिम भूबिंदू 'इंदिरा पॉईंट' (Indira Point) हा ग्रेट निकोबार बेटावर 6°45' उत्तर अक्षवृत्तावर स्थित आहे.
याला पूर्वी 'पिग्मॅलियन पॉईंट' म्हणून ओळखले जात असे; तर भारताच्या मुख्य भूमीचा दक्षिणेकडील बिंदू कन्याकुमारी (तमिळनाडू) हा आहे.
Question : 24
इन्सुलिनच्या कमतरतेमुळे कोणता रोग होतो ?
📝स्पष्टीकरण :
स्वादुपिंडातील आयलेट्स ऑफ लँगरहॅन्सच्या बीटा पेशींमधून स्रवणारे इन्सुलिन (Insulin) संप्रेरक रक्तातील ग्लुकोजची पातळी संतुलित ठेवते.
इन्सुलिनचे प्रमाण अपुरे पडल्यास रक्तातील साखरेचे प्रमाण वाढून मधुमेह (Diabetes Mellitus) हा आजार होतो; तर आयोडिनच्या अभावाने गलगंड (Goitre) होतो.
Question : 25
भारतीय संविधानाचे 'कलम 17' कशाशी संबंधित आहे ?
📝स्पष्टीकरण :
भारतीय संविधानातील समानतेच्या अधिकारांतर्गत कलम 17 अन्वये अस्पृश्यता नष्ट करण्यात आली असून तिचे कोणत्याही स्वरूपातील आचरण कायद्याने दंडनीय गुन्हा ठरवण्यात आले आहे.
या कलमाच्या प्रभावी अंमलबजावणीसाठी संसदेने नागरी हक्क संरक्षण कायदा 1955 संमत केला आहे.
Question : 26
बलवंतराय मेहता समितीने किती स्तरी पंचायत राजची शिफारस केली होती ?
📝स्पष्टीकरण :
सामुदायिक विकास कार्यक्रमाचे मूल्यमापन करण्यासाठी 1957 मध्ये नियुक्त बलवंतराय मेहता समितीने त्रिस्तरीय (3 स्तरीय) पंचायत राज व्यवस्थेची शिफारस केली होती.
यामध्ये ग्रामपातळीवर ग्रामपंचायत, गट/तालुका पातळीवर पंचायत समिती आणि जिल्हा पातळीवर जिल्हा परिषद अशी रचना सुचवण्यात आली होती.
Question : 27
10 रुपयांच्या नोटेवर कोणाची स्वाक्षरी असते ?
📝स्पष्टीकरण :
भारतीय रिझर्व्ह बँक कायदा 1934 नुसार दोन रुपयांपासून ते अगदी 500 रुपयांपर्यंतच्या सर्व चलनी नोटांवर भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या गव्हर्नरची (RBI Governor) स्वाक्षरी असते.
केवळ एक रुपयाच्या नोटेवर आणि नाण्यांवर केंद्रीय अर्थ सचिवांची (Finance Secretary) स्वाक्षरी असते.
Question : 28
चिपको आंदोलन कशाशी संबंधित आहे ?
📝स्पष्टीकरण :
चिपको आंदोलन (Chipko Movement) हे व्यावसायिक वृक्षतोड रोखण्यासाठी आणि पर्यावरण व वन संवर्धनासाठी 1973 मध्ये उत्तराखंडातील (तत्कालीन उत्तर प्रदेश) चमोली जिल्ह्यात सुरू झाले होते.
या आंदोलनात ग्रामस्थांनी झाडांना मिठी मारून ती वाचवली; पर्यावरणवादी सुंदरलाल बहुगुणा, चंडीप्रसाद भट्ट आणि गौरा देवी यांनी या आंदोलनाचे नेतृत्व केले होते.
Question : 29
'स्वराज्य माझा जन्मसिद्ध हक्क आहे' हे कोणी म्हटले ?
📝स्पष्टीकरण :
'स्वराज्य हा माझा जन्मसिद्ध हक्क आहे आणि तो मी मिळवणारच !' ही सिंहगर्जना लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक यांनी 1916 च्या होमरूल चळवळीदरम्यान बेळगाव येथील सभेत केली होती.
टिळकांनी जनजागृतीसाठी 'केसरी' व 'मराठा' ही वृत्तपत्रे तसेच सार्वजनिक गणेशोत्सव व शिवजयंती उत्सव सुरू केले.
Question : 30
भारतातील कोणत्या राज्याला सर्वात लांब समुद्रकिनारा लाभला आहे ?
📝स्पष्टीकरण :
भारतात सर्वाधिक लांबीचा सागरी किनारा गुजरात राज्याला (सुमारे 1600 किलोमीटर) लाभलेला आहे.
दुसऱ्या क्रमांकावर आंध्र प्रदेश (सुमारे 974 किमी) राज्य येते, तर महाराष्ट्र राज्याला पश्चिमेस सुमारे 720 किलोमीटर लांबीचा समुद्रकिनारा लाभला आहे.
Your Scorecard
Total Questions
0
Solved Question
0
Correct
0
Wrong
0
Final Score : 0 / 0
महत्त्वाची सुचना : या सराव प्रश्नसंचामध्ये काही त्रुटी आढळल्‍या किंवा सराव प्रश्नसंच सुधारण्यासंबंधी सूचना असल्‍यास कमेंट करा . जेणेकरून आपण दिलेल्या सूचनांची शहानिशा करून आम्हाला प्रश्नसंचामध्ये योग्य तो बदल करता येईल
🔂 तुम्हाला हा प्रश्नसंच उपयुक्त वाटल्यास स्पर्धा परीक्षांची तयारी करणाऱ्या आपल्या मित्रांसोबत जरुर शेअर करा