MAHA TET Exam : प्राथमिक स्तर - बालविकास व अध्यापनशास्त्र 150+ अतिसंभाव्य प्रश्न | CDP Questions for Paper-1

शिक्षक पात्रता परीक्षा (MAHA TET) - बालविकास व अध्यापनशास्त्र विशेष सराव प्रश्नसंच (पेपर-1)

मित्रांनो, महा टीईटी परीक्षेच्या तयारीमध्ये सराव हाच यशाचा खरा मार्ग आहे. 'बालविकास आणि अध्यापनशास्त्र' विषयातील गुण वाढवण्यासाठी आम्ही 150+ अतिसंभाव्य प्रश्नांची मालिका येथे उपलब्ध करून दिली आहे. यामध्ये बालकांचा विकास, मानसशास्त्रज्ञांचे सिद्धांत (पियाजे, व्हायगोट्स्की, कोहलबर्ग इ.) आणि आधुनिक अध्यापन पद्धतींवर आधारित प्रश्नांचा समावेश आहे

खाली दिलेल्या प्रश्नांचा सराव करा आणि आपली तयारी किती झाली आहे हे तपासा

1 ) प्राथमिक स्तरावरील शिक्षणासाठी खालीलपैकी कोणती पद्धत सर्वात प्रभावी आहे ?

1 ) व्याख्यान पद्धती

2 ) पाठांतर पद्धती

3 ) खेळ आणि कृती पद्धती

4 ) पाठ्यपुस्तक वाचन

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | खेळ आणि कृती पद्धती

---

2 ) 6 ते 11 वयोगटातील बालकांचे प्रमुख वैशिष्ट्य कोणते ?

1 ) मुले स्वावलंबी असतात

2 ) मुले नैसर्गिकरीत्या शिकण्यास उत्सुक आणि सक्रिय असतात

3 ) मुलांची विचार प्रक्रिया पूर्णपणे प्रौढांसारखी असते

4 ) मुलांना शिक्षकाची गरज नसते

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | मुले नैसर्गिकरीत्या शिकण्यास उत्सुक आणि सक्रिय असतात

---

3 ) 'बालक हाच शिक्षणाचा केंद्रबिंदू असावा' असे कोणी मानले आहे ?

1 ) निसर्गवादी

2 ) आदर्शवादी

3 ) वास्तववादी

4 ) वरील सर्व

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | निसर्गवादी

---

4 ) प्राथमिक शाळेत विद्यार्थ्याला एखादी गोष्ट शिकवताना शिक्षकाने कशाचा वापर सर्वाधिक करावा ?

1 ) अमूर्त संकल्पना

2 ) मूर्त वस्तू आणि शैक्षणिक साधने

3 ) केवळ शाब्दिक वर्णन

4 ) मोठी पुस्तके

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | मूर्त वस्तू आणि शैक्षणिक साधने

---

5 ) मुलांच्या सामाजिकीकरणाची (Socialization) पहिली महत्त्वाची संस्था कोणती ?

1 ) शाळा

2 ) कुटुंब

3 ) मित्रमंडळ

4 ) समाज

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | कुटुंब

---

6 ) 'डिस्लेक्सिया' (Dyslexia) ही समस्या प्रामुख्याने कशाशी संबंधित आहे ?

1 ) चालण्याशी

2 ) वाचनाशी

3 ) ऐकण्याशी

4 ) बोलण्याशी

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | वाचनाशी

---

7 ) आर.टी.ई. (RTE) 2009 नुसार प्राथमिक शाळेत शिक्षक-विद्यार्थी प्रमाण किती असावे ?

1 ) 1 : 40

2 ) 1 : 35

3 ) 1 : 30

4 ) 1 : 25

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | 1 : 30

---

8 ) विद्यार्थ्याला शाबासकी देणे किंवा त्याचे कौतुक करणे हे कोणत्या प्रकारचे प्रबलन आहे ?

1 ) नकारात्मक

2 ) धनात्मक

3 ) शिक्षा

4 ) काहीही नाही

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | धनात्मक

---

9 ) बालकाच्या वाढीचा वेग कोणत्या काळात सर्वाधिक असतो ?

1 ) शैशवावस्था

2 ) उत्तर बाल्यावस्था

3 ) किशोरावस्था

4 ) प्रौढावस्था

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | शैशवावस्था

---

10 ) जीन पियाजे यांच्या मते, 7 ते 11 वर्षे वयोगटातील बालक कोणत्या अवस्थेत असते ?

1 ) संवेदी-कारक अवस्था

2 ) मूर्त-क्रियात्मक अवस्था

3 ) पूर्व-क्रियात्मक अवस्था

4 ) औपचारिक-क्रियात्मक अवस्था

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | मूर्त-क्रियात्मक अवस्था

---

11 ) वर्गात गोंधळ घालणाऱ्या विद्यार्थ्याला सुधारण्यासाठी शिक्षकाने काय करावे ?

1 ) त्याला वर्गाबाहेर काढावे

2 ) त्याला कठोर शिक्षा करावी

3 ) त्याच्या गोंधळाचे कारण शोधून त्याला सक्रिय करावे

4 ) त्याच्या पालकांना शाळेत बोलवावे

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | त्याच्या गोंधळाचे कारण शोधून त्याला सक्रिय करावे

---

12 ) 'बुद्ध्यांक' (I.Q.) मोजण्याचे अचूक सूत्र कोणते ?

1 ) (शारीरिक वय / मानसिक वय) × 100

2 ) (मानसिक वय / शारीरिक वय) × 100

3 ) मानसिक वय × 100

4 ) शारीरिक वय + मानसिक वय

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | (मानसिक वय / शारीरिक वय) × 100

---

13 ) समावेशक शिक्षण (Inclusive Education) म्हणजे काय ?

1 ) केवळ हुशार मुलांना शिकवणे

2 ) सामान्य आणि विशेष गरजा असणाऱ्या मुलांना एकत्र शिकवणे

3 ) केवळ गरीब मुलांना शिकवणे

4 ) केवळ मुलींना शिकवणे

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | सामान्य आणि विशेष गरजा असणाऱ्या मुलांना एकत्र शिकवणे

---

14 ) 'किंडरगार्टन' या पद्धतीचे जनक कोण आहेत ?

1 ) माँटेसरी

2 ) फ्रोबेल

3 ) पेस्टालॉजी

4 ) हरबार्ट

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | फ्रोबेल

---

15 ) बालकांच्या विकासाची दिशा कशी असते ?

1 ) पायाकडून डोक्याकडे

2 ) मध्यभागाकडून टोकाकडे

3 ) विखुरलेली

4 ) निश्चित नसते

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | मध्यभागाकडून टोकाकडे

---

16 ) 'अध्ययन' ही प्रक्रिया कशी आहे ?

1 ) केवळ शालेय वयापुरती मर्यादित

2 ) जन्मभर चालणारी

3 ) केवळ पुस्तकी ज्ञान मिळवणे

4 ) पदवी मिळेपर्यंत चालणारी

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | जन्मभर चालणारी

---

17 ) थॉर्नडाईकच्या कोणत्या नियमानुसार 'सराव' केल्याने अध्ययन दृढ होते ?

1 ) सज्जतेचा नियम

2 ) सरावाचा नियम

3 ) परिणामाचा नियम

4 ) बहुप्रतिक्रियेचा नियम

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | सरावाचा नियम

---

18 ) प्राथमिक शिक्षकाकडे खालीलपैकी कोणता गुण असणे सर्वात महत्त्वाचे आहे ?

1 ) विषयाचे खूप पांडित्य

2 ) संयम आणि चिकाटी

3 ) कडक शिस्त

4 ) सुंदर अक्षर

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | संयम आणि चिकाटी

---

19 ) कोहलबर्गच्या मते, मुलांचा नैतिक विकास कशावर अवलंबून असतो ?

1 ) त्यांच्या बुद्ध्यांकावर

2 ) सामाजिक संवाद आणि तर्कावर

3 ) केवळ शिक्षेच्या भीतीवर

4 ) शाळेच्या इमारतीवर

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | सामाजिक संवाद आणि तर्कावर

---

20 ) 'मर्मदृष्टीमूलक' अध्ययन सिद्धांताचे प्रयोग कोणत्या प्राण्यावर केले गेले ?

1 ) कुत्रा

2 ) मांजर

3 ) चिंपांझी

4 ) उंदीर

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | चिंपांझी

---

21 ) 'सूक्ष्म अध्यापन' कशासाठी वापरले जाते ?

1 ) विद्यार्थ्यांना शिकवण्यासाठी

2 ) शिक्षकांच्या कौशल्यांचा विकास करण्यासाठी

3 ) केवळ माहिती देण्यासाठी

4 ) सहलीचे नियोजन करण्यासाठी

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | शिक्षकांच्या कौशल्यांचा विकास करण्यासाठी

---

22 ) 'डिस्कॅल्कुलिया' असलेल्या विद्यार्थ्याला कोणत्या विषयात अडचण येते ?

1 ) भाषा

2 ) गणित

3 ) भूगोल

4 ) शारीरिक शिक्षण

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | गणित

---

23 ) शालेय स्तरावर 'सतत आणि सर्वंकष मूल्यमापन' (CCE) का आवश्यक आहे ?

1 ) मुलांमध्ये भीती निर्माण करण्यासाठी

2 ) विद्यार्थ्यांच्या प्रगतीचे नियमित निरीक्षण करण्यासाठी

3 ) केवळ नापास करण्यासाठी

4 ) कागदोपत्री नोंद ठेवण्यासाठी

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | विद्यार्थ्यांच्या प्रगतीचे नियमित निरीक्षण करण्यासाठी

---

24 ) 'अभिप्रेरणा' म्हणजे काय ?

1 ) केवळ माहिती देणे

2 ) अध्ययनाची इच्छा जागृत करणे

3 ) मुलांवर ओरडणे

4 ) मुलांना बक्षीस न देणे

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | अध्ययनाची इच्छा जागृत करणे

---

25 ) 'व्यक्तीमत्व' म्हणजे काय ?

1 ) केवळ बाह्य रूप

2 ) व्यक्तीचे शारीरिक आणि मानसिक गुणांचे संघटन

3 ) केवळ कपडे घालण्याची पद्धत

4 ) केवळ उंची आणि वजन

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | व्यक्तीचे शारीरिक आणि मानसिक गुणांचे संघटन

---

26 ) खालीलपैकी कोणती गोष्ट मुलांच्या सृजनशीलतेला बाधा आणते ?

1 ) स्वातंत्र्य देणे

2 ) कडक शिस्त आणि भीती

3 ) नवीन विचार मांडण्याची संधी देणे

4 ) कौतुक करणे

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | कडक शिस्त आणि भीती

---

27 ) 'नॅशनल करिक्युलम फ्रेमवर्क' (NCF 2005) नुसार शिक्षकाची भूमिका काय असावे ?

1 ) हुकूमशहा

2 ) सुलभक

3 ) केवळ माहिती देणारा

4 ) अधिकारी

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | सुलभक

---

28 ) प्राथमिक वर्गात मुलांना भाषा शिकवण्यासाठी कोणत्या गोष्टीचा वापर करणे चांगले ?

1 ) फक्त व्याकरण

2 ) चित्रे आणि गोष्टी

3 ) केवळ निबंध लेखन

4 ) कठीण शब्दसंग्रह

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | चित्रे आणि गोष्टी

---

29 ) अभ्यासात मागे पडलेल्या मुलांसाठी शिक्षकाने काय करावे ?

1 ) त्यांना वर्गाबाहेर काढावे

2 ) त्यांच्यासाठी उपचारात्मक अध्यापन करावे

3 ) त्यांना कमी गुण द्यावे

4 ) त्यांच्याकडे दुर्लक्ष करावे

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | उनके लिए उपचारात्मक अध्यापन करावे

---

30 ) बालकांमध्ये 'स्व-ओळख' कोणत्या वयात निर्माण होऊ लागते ?

1 ) 1 ते 2 वर्षे

2 ) 2 ते 3 वर्षे

3 ) 5 ते 6 वर्षे

4 ) 10 वर्षांनंतर

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | 2 ते 3 वर्षे

---

31 ) 'ऑपरेशन ब्लॅक बोर्ड' कशाशी संबंधित आहे ?

1 ) फळा रंगवणे

2 ) प्राथमिक शिक्षणातील किमान सुविधा

3 ) माध्यमिक शिक्षण

4 ) उच्च शिक्षण

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | प्राथमिक शिक्षणातील किमान सुविधा

---

32 ) 'आर.टी.ई. 2009' नुसार शिक्षकाचा आठवड्याचा कामाचा वेळ किती असावा ?

1 ) 40 तास

2 ) 45 तास

3 ) 50 तास

4 ) 35 तास

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | 45 तास

---

33 ) 'बिने-सायमन' ही चाचणी कशासाठी प्रसिद्ध आहे ?

1 ) अभिरुची मापनासाठी

2 ) बुद्धिमत्ता मापनासाठी

3 ) शारीरिक मापनासाठी

4 ) सामाजिक मापनासाठी

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | बुद्धिमत्ता मापनासाठी

---

34 ) 'प्रकल्प पद्धती' कोणी मांडली ?

1 ) किलपॅट्रिक

2 ) सुकरात

3 ) प्लॅटो

4 ) थॉर्नडाईक

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | किलपॅट्रिक

---

35 ) बालकांच्या नैतिक विकासाचा पाया कोठे घातला जातो ?

1 ) शाळेत

2 ) कुटुंबात

3 ) मैदानात

4 ) बाजारात

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | कुटुंबात

---

36 ) 'अध्ययन अक्षमता' मधील 'डिस्ग्राफिया' कशाशी संबंधित आहे ?

1 ) वाचन

2 ) लेखन

3 ) आकडेमोड

4 ) ऐकणे

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | लेखन

---

37 ) 'हेरिडिटरी जीनियस' हे पुस्तक कोणी लिहिले ?

1 ) फ्रान्सिस गाल्टन

2 ) डार्विन

3 ) वॉटसन

4 ) बिने

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | फ्रान्सिस गाल्टन

---

38 ) शिक्षकाने अध्यापन करताना कोणत्या सूत्राचा वापर करावा ?

1 ) अमूर्ताकडून मूर्ताकडे

2 ) कठीणाकडून सोप्याकडे

3 ) सोप्याकडून कठीणाकडे

4 ) अज्ञाताकडून ज्ञाताकडे

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | सोप्याकडून कठीणाकडे

---

39 ) सृजनशील मुलांमध्ये खालीलपैकी कोणती विचार प्रक्रिया असते ?

1 ) अभिसारी विचार

2 ) अपसारी विचार

3 ) केवळ पाठांतर

4 ) शून्य विचार

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | अपसारी विचार

---

40 ) 'मायक्रो टीचिंग' (Micro-teaching) मध्ये पहिल्या पायरीला काय म्हणतात ?

1 ) अध्यापन

2 ) नियोजन

3 ) प्रतिभरण

4 ) पुनरध्यापन

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | नियोजन

---

41 ) मुलांच्या 'खेळण्यांचे वय' (Toy age) कोणते मानले जाते ?

1 ) पूर्व बाल्यावस्था

2 ) उत्तर बाल्यावस्था

3 ) किशोरावस्था

4 ) शैशवावस्था

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | पूर्व बाल्यावस्था

---

42 ) 'प्रयत्न-प्रमाद' (Trial and Error) ही पद्धत कोणाची आहे ?

1 ) कोहलर

2 ) थॉर्नडाईक

3 ) पॅव्हलॉव्ह

4 ) स्किनर

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | थॉर्नडाईक

---

43 ) एखाद्या कौशल्य शिकण्यात येणारी स्थिरता म्हणजे काय ?

1 ) प्रगती

2 ) पठार अवस्था

3 ) विस्मरण

4 ) प्रेरणा

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | पठार अवस्था

---

44 ) विद्यार्थ्याला गृहपाठ देण्याचा मुख्य उद्देश काय असावा ?

1 ) त्याला कामात गुंतवणे

2 ) शिकवलेल्या भागाचा सराव करणे

3 ) पालकांना खुश करणे

4 ) शिक्षा करणे

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | शिकवलेल्या भागाचा सराव करणे

---

45 ) 'बुद्धिमत्तेचा द्विघटक सिद्धांत' कोणाचा आहे ?

1 ) स्पीअरमन

2 ) थर्स्टन

3 ) बिने

4 ) टरमन

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | स्पीअरमन

---

46 ) 'मानसशास्त्र' हे आत्म्याचे शास्त्र आहे, असे कोणी म्हटले ?

1 ) अरिस्टॉटल

2 ) वॉटसन

3 ) स्किनर

4 ) वुडवर्थ

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | अरिस्टॉटल

---

47 ) 'अंध' बालकांसाठी कोणती लिपी वापरली जाते ?

1 ) देवनागरी

2 ) ब्रेल लिपी

3 ) रोमन

4 ) सांकेतिक

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | ब्रेल लिपी

---

48 ) 'स्मृती' प्रक्रियेमधील पहिली पायरी कोणती ?

1 ) धारणा

2 ) नोंदणी

3 ) ओळख

4 ) प्रत्यावाहन

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | नोंदणी

---

49 ) मुलांच्या विकासात 'अनुवंश आणि परिस्थिती' यांचा कसा संबंध असतो ?

1 ) केवळ अनुवंश महत्त्वाचा

2 ) केवळ परिस्थिती महत्त्वाची

3 ) दोन्हीचा एकमेकांशी गुणाकार असतो

4 ) दोन्हीचा काहीही संबंध नसतो

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | दोन्हीचा एकमेकांशी गुणाकार असतो

---

50 ) 'बालक म्हणजे कोरी पाटी' (Tabula Rasa) असे कोणी म्हटले ?

1 ) जॉन लॉक

2 ) रुसो

3 ) कोहलर

4 ) स्किनर

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | जॉन लॉक

---

51 ) खालीलपैकी कोणाला 'मानसशास्त्राचा जनक' मानले जाते ?

1 ) सिगमन फ्रॉइड

2 ) विल्यम वुंट

3 ) जीन पियाजे

4 ) बी. एफ. स्किनर

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | विल्यम वुंट

---

52 ) बुद्धिमत्तेचा 'द्विघटक सिद्धांत' कोणी मांडला ?

1 ) थॉर्नडाईक

2 ) स्पीअरमन

3 ) गिल्फर्ड

4 ) गार्डनर

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | स्पीअरमन

---

53 ) 'बुद्ध्यांक' (IQ) काढण्याचे सूत्र काय आहे ?

1 ) (शारीरिक वय / मानसिक वय) × 100

2 ) (मानसिक वय / शारीरिक वय) × 100

3 ) मानसिक वय × शारीरिक वय

4 ) शारीरिक वय + मानसिक वय

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | (मानसिक वय / शारीरिक वय) × 100

---

54 ) जीन पियाजे यांनी बोधात्मक विकासाच्या एकूण किती अवस्था सांगितल्या आहेत ?

1 ) दोन

2 ) तीन

3 ) चार

4 ) पाच

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | चार

---

55 ) अध्ययनाचा 'प्रयत्न-प्रमाद' (Trial and Error) सिद्धांत कोणी मांडला ?

1 ) पॅव्हलॉव्ह

2 ) कोहलर

3 ) थॉर्नडाईक

4 ) स्किनर

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | थॉर्नडाईक

---

56 ) 'अभिजात अभिसंधान' (Classical Conditioning) हा सिद्धांत कोणाशी संबंधित आहे ?

1 ) इवान पॅव्हलॉव्ह

2 ) बी. एफ. स्किनर

3 ) कोहलर

4 ) अल्बर्ट बांडुरा

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | इवान पॅव्हलॉव्ह

---

57 ) मुलांच्या विकासातील 'कौमार्यावस्था' (Adolescence) हा काळ कोणता मानला जातो ?

1 ) 5 ते 10 वर्षे

2 ) 12 ते 18 वर्षे

3 ) 18 ते 25 वर्षे

4 ) 2 ते 6 वर्षे

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | 12 ते 18 वर्षे

---

58 ) 'मूर्त क्रियात्मक अवस्था' (Concrete Operational Stage) कोणत्या वयोगटासाठी असते ?

1 ) 0 ते 2 वर्षे

2 ) 2 ते 7 वर्षे

3 ) 7 ते 11 वर्षे

4 ) 11 वर्षांच्या पुढे

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | 7 ते 11 वर्षे

---

59 ) स्कॅफोल्डिंग (Scaffolding) ही संकल्पना कोणी मांडली ?

1 ) पियाजे

2 ) व्हायगोट्स्की

3 ) कोहलबर्ग

4 ) ब्रूनर

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | व्हायगोट्स्की

---

60 ) बालकाच्या विकासाची दिशा कशी असते ?

1 ) पायाकडून डोक्याकडे

2 ) डोक्याकडून पायाकडे

3 ) मध्यभागाकडून बाहेरील बाजूस नाही

4 ) अनिश्चित

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | डोक्याकडून पायाकडे

---

61 ) 'समावेशक शिक्षण' (Inclusive Education) म्हणजे काय ?

1 ) केवळ हुशार मुलांना शिक्षण

2 ) सर्व प्रकारच्या बालकांना एकत्र शिक्षण

3 ) केवळ दिव्यांग मुलांना शिक्षण

4 ) केवळ आर्थिक दृष्ट्या दुर्बल मुलांना शिक्षण

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | सर्व प्रकारच्या बालकांना एकत्र शिक्षण

---

62 ) बुद्धिमत्तेचा 'बहुघटक सिद्धांत' कोणी दिला ?

1 ) हावर्ड गार्डनर

2 ) स्पीअरमन

3 ) बिने

4 ) स्किनर

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | हावर्ड गार्डनर

---

63 ) कोहलबर्ग यांनी कशाचा सिद्धांत मांडला आहे ?

1 ) बोधात्मक विकास

2 ) नैतिक विकास

3 ) शारीरिक विकास

4 ) भावनिक विकास

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | नैतिक विकास

---

64 ) 'साधक अभिसंधान' (Operant Conditioning) हा सिद्धांत कोणाचे आहे ?

1 ) पॅव्हलॉव्ह

2 ) थॉर्नडाईक

3 ) स्किनर

4 ) कोहलर

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | स्किनर

---

65 ) बालकाच्या सामाजिकीकरणाची पहिली संस्था कोणती ?

1 ) शाळा

2 ) कुटुंब

3 ) मित्रमंडळ

4 ) समाज

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | कुटुंब

---

66 ) 'एकात्मिक शिक्षण' ही संकल्पना कोणत्या वर्षी सुरू झाली ?

1 ) 1974

2 ) 1986

3 ) 1992

4 ) 2009

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | 1974

---

67 ) 'मर्मदृष्टीमूलक अध्ययन' (Insightful Learning) कोणाशी संबंधित आहे ?

1 ) कोहलर

2 ) थॉर्नडाईक

3 ) स्किनर

4 ) पॅव्हलॉव्ह

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | कोहलर

---

68 ) विशेष गरजा असणाऱ्या बालकांसाठी कोणती शिक्षण पद्धती उपयुक्त ठरते ?

1 ) व्याख्यान पद्धती

2 ) वैयक्तिक शिक्षण पद्धती

3 ) गट चर्चा

4 ) पाठांतर पद्धती

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | वैयक्तिक शिक्षण पद्धती

---

69 ) 'अध्ययन अक्षमता' (Learning Disability) मधील 'डिस्लेक्सिया' कशाशी संबंधित आहे ?

1 ) गणिती प्रक्रिया

2 ) वाचन दोष

3 ) लेखन दोष

4 ) वर्तणूक दोष

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | वाचन दोष

---

70 ) गणितातील क्रिया करण्यात येणाऱ्या अडचणीला काय म्हणतात ?

1 ) डिस्लेक्सिया

2 ) डिस्ग्राफिया

3 ) डिस्कॅल्कुलिया

4 ) डिॅस्फेशिया

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | डिस्कॅल्कुलिया

---

71 ) लेखन कौशल्याशी संबंधित दोषाला काय म्हणतात ?

1 ) डिस्ग्राफिया

2 ) अफेशिया

3 ) हायपरलेक्सिया

4 ) डिस्लेक्सिया

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | डिस्ग्राफिया

---

72 ) आधुनिक मानसशास्त्राचा मुख्य विषय कोणता आहे ?

1 ) आत्मा

2 ) मन

3 ) वर्तन

4 ) चेतना

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | वर्तन

---

73 ) 'आर.टी.ई. अ‍ॅक्ट' (RTE Act) भारतात कधीपासून लागू झाला ?

1 ) 1 एप्रिल 2009

2 ) 1 एप्रिल 2010

3 ) 15 ऑगस्ट 2009

4 ) 26 जानेवारी 2010

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | 1 एप्रिल 2010

---

74 ) अध्यापनाची 'आधारभूत' पायरी कोणता मानली जाते ?

1 ) स्पष्टीकरण

2 ) प्रस्तावना

3 ) मूल्यमापन

4 ) स्वाध्याय

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | प्रस्तावना

---

75 ) शिक्षकाने अध्यापन करताना कोणत्या सूत्राचा वापर करावा ?

1 ) अमूर्ताकडून मूर्ताकडे

2 ) कठीणाकडून सोप्याकडे

3 ) सोप्याकडून कठीणाकडे

4 ) अज्ञाताकडून ज्ञाताकडे

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | सोप्याकडून कठीणाकडे

---

76 ) 'व्यक्तीमत्व' (Personality) हा शब्द कोणत्या लॅटिन शब्दापासून तयार झाला आहे ?

1 ) Person

2 ) Persona

3 ) Personal

4 ) Persone

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | Persona

---

77 ) बालकाचा विकास हा प्रामुख्याने कोणत्या दोन गोष्टींवर अवलंबून असतो ?

1 ) अनुवंश आणि पर्यावरण

2 ) शाळा आणि शिक्षक

3 ) आहार आणि व्यायाम

4 ) मित्र आणि समाज

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | अनुवंश आणि पर्यावरण

---

78 ) 'शिक्षक दिन' कोणाच्या स्मृतीप्रीत्यर्थ साजरा केला जातो ?

1 ) म. गांधी

2 ) डॉ. एस. राधाकृष्णन

3 ) जवाहरलाल नेहरू

4 ) डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | डॉ. एस. राधाकृष्णन

---

79 ) 'प्रादेशिक विकास' (ZPD) ही संकल्पना कोणाची आहे ?

1 ) पियाजे

2 ) व्हायगोट्स्की

3 ) स्किनर

4 ) ब्रूनर

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | व्हायगोट्स्की

---

80 ) विद्यार्थ्यांमधील सृजनशीलता (Creativity) वाढवण्यासाठी शिक्षकाने काय करावे ?

1 ) पाठांतरावर भर द्यावा

2 ) मुक्त विचारांना प्रोत्साहन द्यावे

3 ) कडक शिस्त लावावी

4 ) फक्त पुस्तकी ज्ञान द्यावे

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | मुक्त विचारांना प्रोत्साहन द्यावे

---

81 ) डॅनिअल गोलमन हे नाव कशाशी संबंधित आहे ?

1 ) बुद्धिमत्ता

2 ) भावनिक बुद्धिमत्ता

3 ) व्यक्तिमत्व

4 ) अभिरुची

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | भावनिक बुद्धिमत्ता

---

82 ) 'किंडरगार्टन' (Kindergarten) पद्धतीचे जनक कोण आहेत ?

1 ) मॉन्टेसरी

2 ) फ्रोबेल

3 ) पेस्टालॉजी

4 ) हरबार्ट

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | फ्रोबेल

---

83 ) 'प्रकल्प पद्धती' (Project Method) कोणी शोधली ?

1 ) किलपॅट्रिक

2 ) जॉन ड्यूई

3 ) आर्मस्ट्राँग

4 ) सुकरात

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | किलपॅट्रिक

---

84 ) 'स्वयंशोधन पद्धती' (Heuristic Method) कोणाची आहे ?

1 ) आर्मस्ट्राँग

2 ) हरबार्ट

3 ) पियाजे

4 ) रसेल

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | आर्मस्ट्राँग

---

85 ) 'ऑपरेशन ब्लॅक बोर्ड' कशाशी संबंधित आहे ?

1 ) उच्च शिक्षण

2 ) प्राथमिक शिक्षण

3 ) माध्यमिक शिक्षण

4 ) तंत्रशिक्षण

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | प्राथमिक शिक्षण

---

86 ) विद्यार्थ्यांचे मूल्यमापन करण्यासाठी सर्वोत्तम पद्धत कोणती ?

1 ) वार्षिक परीक्षा

2 ) सहामाही परीक्षा

3 ) सतत आणि सर्वंकष मूल्यमापन (CCE)

4 ) तोंडी परीक्षा

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | सतत आणि सर्वंकष मूल्यमापन (CCE)

---

87 ) 'एडीएचडी' (ADHD) हा विकार कशाशी संबंधित आहे ?

1 ) दृष्टीदोष

2 ) अवधान दोष

3 ) श्रवणदोष

4 ) अस्थिव्यंग

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | अवधान दोष

---

88 ) व्यक्तिमत्व मापनाची 'रोर्शा शाईचे डाग' ही चाचणी कोणत्या प्रकारची आहे ?

1 ) वस्तुनिष्ठ

2 ) आत्मनिष्ठ

3 ) प्रक्षेपण

4 ) यापैकी नाही

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | प्रक्षेपण

---

89 ) अध्यापनाच्या 'पायऱ्या' (Herbartian Steps) किती आहेत ?

1 ) 3

2 ) 4

3 ) 5

4 ) 6

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | 5

---

90 ) 'बालक हाच शिक्षणाचा केंद्रबिंदू असावा' असे कोणी म्हटले ?

1 ) वर्तनवादी

2 ) निसर्गवादी

3 ) आदर्शवादी

4 ) वास्तववादी

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | निसर्गवादी

---

91 ) 'अध्यापन' म्हणजे काय ?

1 ) केवळ माहिती देणे

2 ) वर्तन परिवर्तन घडवून आणणे

3 ) पुस्तके वाचणे

4 ) मुलांना ओरडणे

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | वर्तन परिवर्तन घडवून आणणे

---

92 ) सूक्ष्म अध्यापन (Micro-teaching) मध्ये एका कौशल्यासाठी किती वेळ दिला जातो ?

1 ) 5 ते 7 मिनिटे

2 ) 15 ते 20 मिनिटे

3 ) 30 ते 35 मिनिटे

4 ) 45 मिनिटे

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | 5 ते 7 मिनिटे

---

93 ) 'नॅशनल करिक्युलम फ्रेमवर्क' (NCF) कोणत्या वर्षी आले ?

1 ) 2000

2 ) 2005

3 ) 2010

4 ) 2022

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | 2005

---

94 ) बालकांमध्ये 'स्व-ओळख' (Self-identity) कोणत्या अवस्थेत निर्माण होते ?

1 ) शैशवावस्था

2 ) बाल्यावस्था

3 ) किशोरावस्था

4 ) प्रौढावस्था

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | किशोरावस्था

---

95 ) सृजनशील मुलांचे मुख्य लक्षण कोणते ?

1 ) उच्च बुद्ध्यांक

2 ) पाठांतर शक्ती

3 ) अपसारी विचार

4 ) शांत स्वभाव

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | अपसारी विचार

---

96 ) 'सामाजिक निरीक्षणात्मक अध्ययन' कोणी मांडले ?

1 ) अल्बर्ट बांडुरा

2 ) व्हायगोट्स्की

3 ) स्किनर

4 ) कोहलर

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | अल्बर्ट बांडुरा

---

97 ) शालेय वेळापत्रकाला शाळेचा काय म्हटले जाते ?

1 ) आत्मा

2 ) आरसा

3 ) हृदय

4 ) मेंदू

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | हृदय

---

98 ) 'मानसशास्त्र म्हणजे आत्म्याचा अभ्यास' अशी व्याख्या कोणी केली होती ?

1 ) अरिस्टॉटल

2 ) प्लेटो

3 ) डेकार्ट

4 ) वरील सर्व

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 4 | वरील सर्व

---

99 ) प्रभावी अध्यापनासाठी शिक्षकाकडे कोणते कौशल्य असणे सर्वात महत्त्वाचे आहे ?

1 ) विषयात प्राविण्य

2 ) कडक शिस्त

3 ) संवादाचे कौशल्य

4 ) चित्रकलेचे ज्ञान

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | संवादाचे कौशल्य

---

100 ) विशेष बालकांच्या शिक्षणासाठी कोणत्या प्रकारच्या शिक्षकाची गरज असते ?

1 ) सामान्य शिक्षक

2 ) संसाधन शिक्षक (Resource Teacher)

3 ) क्रीडा शिक्षक

4 ) मुख्याध्यापक

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | संसाधन शिक्षक (Resource Teacher)

---

101 ) बालकाच्या बुद्धिमत्तेचे मापन करण्यासाठी पहिली यशस्वी चाचणी कोणी तयार केली ?

1 ) लुईस टरमन

2 ) अल्फ्रेड बिने

3 ) डेव्हिड वेचस्लर

4 ) रेमंड कॅटेल

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | अल्फ्रेड बिने

---

102 ) 'बुद्धिमत्तेचा त्रि-आयामी सिद्धांत' (Structure of Intellect) कोणी मांडला ?

1 ) जे. पी. गिल्फर्ड

2 ) थर्स्टन

3 ) गार्डनर

4 ) स्टर्नबर्ग

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | जे. पी. गिल्फर्ड

---

103 ) बालकाच्या वाढीचा 'प्रोक्सिमो-डिस्टल' (Proximo-distal) नियम काय सांगतो ?

1 ) विकास डोक्याकडून पायाकडे होतो

2 ) विकास केंद्राकडून परिघाकडे होतो

3 ) विकास पायाकडून डोक्याकडे होतो

4 ) विकास बाह्य भागाकडून केंद्राकडे होतो

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | विकास केंद्राकडून परिघाकडे होतो

---

104 ) 'सामाजिक सांस्कृतिक सिद्धांत' (Socio-Cultural Theory) कोणाशी संबंधित आहे ?

1 ) जीन पियाजे

2 ) लेव्ह व्हायगोट्स्की

3 ) लॉरेन्स कोहलबर्ग

4 ) जेरोम ब्रूनर

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | लेव्ह व्हायगोट्स्की

---

105 ) मानसशास्त्रात 'प्रतिक्षिप्त क्रिया' (Reflex Actions) चा अभ्यास कोणत्या सिद्धांतात केला जातो ?

1 ) अभिजात अभिसंधान

2 ) साधक अभिसंधान

3 ) प्रयत्न-प्रमाद

4 ) मर्मदृष्टी

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | अभिजात अभिसंधान

---

106 ) 'अनुवंश' म्हणजे पालकांकडून मुलांकडे संक्रमित होणारे कोणते गुण ?

1 ) केवळ शारीरिक

2 ) केवळ मानसिक

3 ) शारीरिक आणि मानसिक दोन्ही

4 ) केवळ सामाजिक

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | शारीरिक आणि मानसिक दोन्ही

---

107 ) 'इमिग्रेशन ऑफ आयडिया' हा शब्द कोणत्या प्रक्रियेसाठी वापरला जातो ?

1 ) विस्मरण

2 ) अध्ययन संक्रमण

3 ) अवधान

4 ) अभिरुची

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | अध्ययन संक्रमण

---

108 ) 'निरंतर शिक्षण' हा विचार कोणत्या शिक्षण पद्धतीचा मुख्य भाग आहे ?

1 ) औपचारिक शिक्षण

2 ) अनौपचारिक शिक्षण

3 ) सहज शिक्षण

4 ) तांत्रिक शिक्षण

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | अनौपचारिक शिक्षण

---

109 ) पियाजेच्या मते, बालक कोणत्या अवस्थेत 'वस्तु स्थैर्य' (Object Permanence) प्राप्त करते ?

1 ) संवेदी-कारक अवस्था

2 ) पूर्व-क्रियात्मक अवस्था

3 ) मूर्त-क्रियात्मक अवस्था

4 ) औपचारिक-क्रियात्मक अवस्था

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | संवेदी-कारक अवस्था

---

110 ) 'लॅड' (LAD - Language Acquisition Device) ही संकल्पना कोणी मांडली ?

1 ) बी. एफ. स्किनर

2 ) नोम चॉम्स्की

3 ) जीन पियाजे

4 ) व्हायगोट्स्की

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | नोम चॉम्स्की

---

111 ) अभिप्रेरणेचा 'श्रेणीबद्ध गरजांचा सिद्धांत' (Hierarchy of Needs) कोणी मांडला ?

1 ) मॅक्लिंलड

2 ) अब्राहम मास्लो

3 ) हर्झबर्ग

4 ) एडलर

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | अब्राहम मास्लो

---

112 ) 'बौद्धिक विकास' म्हणजे काय ?

1 ) केवळ माहिती साठवणे

2 ) विचार, तर्क आणि स्मरणशक्तीचा विकास

3 ) शरीराची उंची वाढणे

4 ) केवळ वाचन करणे

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | विचार, तर्क आणि स्मरणशक्तीचा विकास

---

113 ) खालीलपैकी कोणती पद्धत 'विद्यार्थी-केंद्रित' नाही ?

1 ) प्रकल्प पद्धती

2 ) समस्या निराकरण पद्धती

3 ) व्याख्यान पद्धती

4 ) शोध पद्धती

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | व्याख्यान पद्धती

---

114 ) 'बुद्ध्यांक' (IQ) श्रेणीमध्ये 140 पेक्षा जास्त बुद्ध्यांक असणाऱ्या मुलाला काय म्हणतात ?

1 ) मतिमंद

2 ) सामान्य

3 ) प्रज्ञावान

4 ) अल्पबुद्धी

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | प्रज्ञावान

---

115 ) बालकांमध्ये 'नैतिकतेचा अभाव' कोणत्या अवस्थेत सर्वाधिक जाणवतो ?

1 ) पूर्व बाल्यावस्था

2 ) उत्तर बाल्यावस्था

3 ) किशोरावस्था

4 ) प्रौढावस्था

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | पूर्व बाल्यावस्था

---

116 ) 'अध्ययन' ही कोणती प्रक्रिया आहे ?

1 ) आयुष्यभर चालणारी प्रक्रिया

2 ) फक्त शाळेत चालणारी प्रक्रिया

3 ) केवळ तारुण्यापर्यंत चालणारी प्रक्रिया

4 ) मर्यादित प्रक्रिया

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | आयुष्यभर चालणारी प्रक्रिया

---

117 ) शिक्षकाने वर्गात प्रश्न विचारण्याचे मुख्य कारण काय असावे ?

1 ) विद्यार्थ्यांना शिस्त लावणे

2 ) विद्यार्थ्यांचे पूर्वज्ञान तपासणे आणि सक्रिय करणे

3 ) वेळ घालवणे

4 ) विद्यार्थ्यांना घाबरवणे

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | विद्यार्थ्यांचे पूर्वज्ञान तपासणे आणि सक्रिय करणे

---

118 ) 'स्व-संकल्पना' (Self-concept) विकसित होण्यासाठी काय आवश्यक आहे ?

1 ) केवळ टीका

2 ) सकारात्मक अनुभव आणि कौतुक

3 ) कडक नियंत्रण

4 ) शिक्षेची भीती

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | सकारात्मक अनुभव आणि कौतुक

---

119 ) 'डिसग्राफिया' (Dysgraphia) हा आजार कशाशी संबंधित आहे ?

1 ) बोलण्यातील दोष

2 ) लिहिण्यातील दोष

3 ) चालण्यातील दोष

4 ) पाहण्यातील दोष

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | लिहिण्यातील दोष

---

120 ) 'सूक्ष्म अध्यापन' (Micro-teaching) चक्रातील पहिली पायरी कोणती ?

1 ) पाठ टाचण

2 ) अध्यापन

3 ) प्रतिभरण

4 ) पुनरध्यापन

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | पाठ टाचण

---

121 ) 'आर.टी.ई. 2009' नुसार प्राथमिक शाळेतील शिक्षक-विद्यार्थी प्रमाण किती असावे ?

1 ) 1 : 30

2 ) 1 : 40

3 ) 1 : 25

4 ) 1 : 50

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | 1 : 30

---

122 ) व्यक्तिमत्वाचा 'अंतर्मुख' आणि 'बहिर्मुख' असा प्रकार कोणी सांगितला ?

1 ) सिगमन फ्रॉइड

2 ) कार्ल जुंग

3 ) अ‍ॅडलर

4 ) स्किनर

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | कार्ल जुंग

---

123 ) 'शिक्षण म्हणजे अनुभवांची पुनर्रचना' ही व्याख्या कोणी केली ?

1 ) महात्मा गांधी

2 ) जॉन ड्यूई

3 ) रुसो

4 ) स्वामी विवेकानंद

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | जॉन ड्यूई

---

124 ) 'थॉर्नडाईक' याने आपल्या प्रयोगासाठी कोणत्या प्राण्याचा वापर केला होता ?

1 ) कुत्रा

2 ) मांजर

3 ) चिंपांझी

4 ) उंदीर

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | मांजर

---

125 ) 'क्रीडा पद्धती' (Play-way Method) चे प्रवर्तक कोणाला मानले जाते ?

1 ) हेन्री कोल्डवेल कुक

2 ) फ्रोबेल

3 ) मॉन्टेसरी

4 ) सुकरात

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | हेन्री कोल्डवेल कुक

---

126 ) अध्यापनाच्या 'उद्गामी' (Inductive) पद्धतीत आपण कसे जातो ?

1 ) नियमाकडून उदाहरणाकडे

2 ) उदाहरणाकडून नियमाकडे

3 ) सोप्याकडून कठीणाकडे नाही

4 ) अज्ञाताकडून ज्ञाताकडे

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | उदाहरणाकडून नियमाकडे

---

127 ) 'स्मरण' (Memory) प्रक्रियेतील पहिला टप्पा कोणता ?

1 ) धारणा

2 ) ओळख

3 ) सांकेतिकरण / नोंदणी

4 ) पुनरुज्जीवन

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | सांकेतिकरण / नोंदणी

---

128 ) 'बौद्धिक चाचणी' (Intelligence Test) चा वापर कशासाठी केला जातो ?

1 ) वर्गीकरण करण्यासाठी

2 ) मार्गदर्शन करण्यासाठी

3 ) निवड प्रक्रियेसाठी

4 ) वरील सर्व

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 4 | वरील सर्व

---

129) बालकाच्या विकासामध्ये 'परिपक्वता' (Maturation) म्हणजे काय ?

1 ) केवळ उंची वाढणे

2 ) अनुवंशिक गुणांचा नैसर्गिकरीत्या होणारा विकास

3 ) सराव करून मिळवलेले कौशल्य

4 ) शाळेत शिकलेले ज्ञान

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | अनुवंशिक गुणांचा नैसर्गिकरीत्या होणारा विकास

---

130) 'डिस्ग्राफिया' (Dysgraphia) ही समस्या प्रामुख्याने कशाशी संबंधित आहे ?

1 ) गणिती आकडेमोड

2 ) वाचन दोष

3 ) लेखन दोष आणि हस्तक्षर

4 ) ऐकण्याची समस्या

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | लेखन दोष आणि हस्तक्षर

---

131) जिन पियाजे यांच्या मते, 'संरक्षण' (Conservation) ही संकल्पना बालक कोणत्या अवस्थेत शिकते ?

1 ) संवेदी कारक अवस्था

2 ) पूर्व क्रियात्मक अवस्था

3 ) मूर्त क्रियात्मक अवस्था

4 ) औपचारिक क्रियात्मक अवस्था

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | मूर्त क्रियात्मक अवस्था

---

132) 'झोन ऑफ प्रॉक्सिमल डेव्हलपमेंट' (ZPD) मध्ये 'MKO' म्हणजे काय ?

1 ) More Knowledgeable Other

2 ) Main Knowledge Object

3 ) Most Known Objective

4 ) Modern Knowledge Office

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | More Knowledgeable Other

---

133) थॉर्नडाईकच्या कोणत्या नियमानुसार, अध्ययनात 'पुरस्कार आणि शिक्षा' महत्त्वाचे ठरतात ?

1 ) सज्जतेचा नियम

2 ) परिणामाचा नियम

3 ) सरावाचा नियम

4 ) बहुप्रतिक्रियेचा नियम

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | परिणामाचा नियम

---

134) 'समावेशक वर्गात' (Inclusive Classroom) शिक्षकाने खालीलपैकी काय करावे ?

1 ) दिव्यांग मुलांना वेगळे बसवावे

2 ) प्रत्येक मुलाच्या वैयक्तिक गरजांनुसार अध्यापन पद्धतीत बदल करावा

3 ) केवळ हुशार मुलांच्या प्रश्नांची उत्तरे द्यावीत

4 ) मुलांमध्ये त्यांच्या क्षमतेवरून भेदभाव करावा

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | प्रत्येक मुलाच्या वैयक्तिक गरजांनुसार अध्यापन पद्धतीत बदल करावा

---

135) 'बुद्धिमत्तेचा बहुघटक सिद्धांत' (Multiple Intelligence Theory) कोणी मांडला ?

1 ) हावर्ड गार्डनर

2 ) स्पीअरमन

3 ) बिने

4 ) स्टर्नबर्ग

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | हावर्ड गार्डनर

---

136) बालकांच्या सामाजिकीकरणात 'दुय्यम' (Secondary) भूमिका कोणाची असते ?

1 ) कुटुंब आणि शेजारी

2 ) शाळा आणि प्रसारमाध्यमे

3 ) आई आणि वडील

4 ) केवळ भावंडे

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | शाळा आणि प्रसारमाध्यमे

---

137) सृजनशील विचारांमध्ये (Creative Thinking) खालीलपैकी कोणता घटक नसतो ?

1 ) ओघवता (Fluency)

2 ) लवचिकता (Flexibility)

3 ) मौलिकता (Originality)

4 ) साचेबद्धपणा (Rigidity)

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 4 | साचेबद्धपणा (Rigidity)

---

138) 'ऑपरेशन ब्लॅक बोर्ड' या योजनेचा मुख्य उद्देश काय होता ?

1 ) प्राथमिक शाळांना किमान भौतिक सुविधा पुरवणे

2 ) प्रत्येक मुलाला लॅपटॉप देणे

3 ) शिक्षकांना परदेशात पाठवणे

4 ) केवळ खेळणी पुरवणे

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | प्राथमिक शाळांना किमान भौतिक सुविधा पुरवणे

---

139) 'अध्यापन' ही प्रक्रिया प्रभावी होण्यासाठी शिक्षकाने काय करणे आवश्यक आहे ?

1 ) मुलांच्या पूर्वज्ञानाशी नवीन माहिती जोडणे

2 ) खूप कठीण भाषेत बोलणे

3 ) फक्त फळ्यावर लिहून देणे

4 ) मुलांना प्रश्न विचारू न देणे

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | मुलांच्या पूर्वज्ञानाशी नवीन माहिती जोडणे

---

140) 'भावनिक बुद्धिमत्ते'मध्ये खालीलपैकी कोणत्या कौशल्याचा समावेश होतो ?

1 ) स्वतःच्या भावनांवर नियंत्रण मिळवणे

2 ) दुसऱ्यांच्या भावना समजून घेणे

3 ) सामाजिक संबंध प्रस्थापित करणे

4 ) ववरील सर्व

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 4 | वरील सर्व

---

141) कोहलबर्गच्या मते, 'नैतिक विकास' हा कशावर आधारित असतो ?

1 ) शारीरिक वाढ

2 ) सामाजिक अनुभव आणि तर्क

3 ) केवळ पाठांतर

4 ) अनुवंश

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | सामाजिक अनुभव आणि तर्क

---

142) 'लर्निंग विदाऊट बर्डन' (Learning without Burden) हा अहवाल कोणाचा आहे ?

1 ) कोठारी आयोग

2 ) यशपाल समिती

3 ) मुदलियार आयोग

4 ) राममूर्ती समिती

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | यशपाल समिती

---

143) 'प्रगतीशील शिक्षण' (Progressive Education) मध्ये विद्यार्थ्याला काय मानले जाते ?

1 ) निष्क्रिय प्राप्तकर्ता

2 ) सक्रिय अन्वेषक

3 ) कोरी पाटी

4 ) शिस्तबद्ध सैनिक

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | सक्रिय अन्वेषक

---

144) 'अध्ययन वक्र' (Learning Curve) मधील 'पठार' अवस्था काय दर्शवते ?

1 ) प्रगतीचा उच्चांक

2 ) प्रगतीमध्ये आलेली तात्पुरती स्थिरता

3 ) अध्ययनाचा अंत

4 ) प्रगतीचा वेग वाढणे

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | प्रगतीमध्ये आलेली तात्पुरती स्थिरता

---

145) विशेष गरजा असणाऱ्या मुलांसाठी (CWSN) शिक्षकाने खालीलपैकी कोणत्या प्रकारच्या साहित्याचा वापर करावा ?

1 ) केवळ पाठ्यपुस्तके

2 ) बहु-संवेदी साहित्य

3 ) केवळ लेखी नोट्स

4 ) काहीही वापरू नये

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | बहु-संवेदी साहित्य

---

146) 'मानसशास्त्र' हे वर्तनाचे शास्त्र आहे, असे मानणारा संप्रदाय कोणता ?

1 ) वर्तनवाद

2 ) कार्यवाद

3 ) संरचनावाद

4 ) मानसविश्लेषणवाद

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | वर्तनवाद

---

147) वर्गात विद्यार्थ्यांचे लक्ष विचलित होत असल्यास शिक्षकाने काय करावे ?

1 ) विद्यार्थ्यांना वर्गाबाहेर काढावे

2 ) अध्यापन पद्धतीत बदल करून मनोरंजक बनवावे

3 ) मोठ्याने ओरडावे

4 ) काहीही करू नये

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | अध्यापन पद्धतीत बदल करून मनोरंजक बनवावे

---

148) 'विकास' ही प्रक्रिया कशी असते ?

1 ) खंडित

2 ) निरंतर

3 ) केवळ एकाच दिशेने जाणारी

4 ) अंदाज न लावता येणारी

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | निरंतर

---

149) 'अहं' (Ego) आणि 'अधि-अहं' (Super-Ego) या संकल्पना कोणाच्या आहेत ?

1 ) सिगमन फ्रॉइड

2 ) स्किनर

3 ) थॉर्नडाईक

4 ) कोहलर

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | सिगमन फ्रॉइड

---

150) शालेय वेळापत्रकातील 'लवचिकता' कशासाठी आवश्यक आहे ?

1 ) शिक्षकांच्या आरामासाठी

2 ) विद्यार्थ्यांच्या गरजा आणि परिस्थितीनुसार बदल करण्यासाठी

3 ) मुख्याध्यापकांच्या इच्छेनुसार

4 ) शाळा लवकर बंद करण्यासाठी

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | विद्यार्थ्यांच्या गरजा आणि परिस्थितीनुसार बदल करण्यासाठी

---

151) 'स्मरण' प्रक्रियेमध्ये माहितीचे 'सांकेतिकीकरण' (Encoding) म्हणजे काय ?

1 ) माहिती विसरणे

2 ) माहितीची मेंदूत साठवण करण्यासाठी विशिष्ट स्वरूपात मांडणी करणे

3 ) माहिती पुन्हा आठवणे

4 ) माहिती दुसऱ्याला सांगणे

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | माहितीची मेंदूत साठवण करण्यासाठी विशिष्ट स्वरूपात मांडणी करणे

---

152) 'आर.टी.ई. 2009' नुसार शिक्षकांनी विद्यार्थ्याला कोणती शिक्षा देऊ नये ?

1 ) शारीरिक शिक्षा

2 ) मानसिक छळ

3 ) अश्लील शब्दांचा वापर

4 ) वरील सर्व

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 4 | वरील सर्व

---

153) 'सूक्ष्म अध्यापन' (Micro-teaching) मध्ये एकूण किती पायऱ्यांचे चक्र असते ?

1 ) 4

2 ) 6

3 ) 8

4 ) 10

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | 6

---

154) बालकाच्या विकासाची 'शैशवावस्था' (Infancy) म्हणजे कोणता काळ ?

1 ) जन्म ते 2 वर्षे

2 ) 2 ते 6 वर्षे

3 ) 6 ते 12 वर्षे

4 ) 12 ते 18 वर्षे

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | जन्म ते 2 वर्षे

---

155) 'स्व-नियमन' (Self-regulation) म्हणजे काय ?

1 ) स्वतःच्या विचारांवर आणि वर्तनावर लक्ष ठेवणे व नियंत्रण करणे

2 ) दुसऱ्याच्या आज्ञा पाळणे

3 ) कोणाशीही न बोलणे

4 ) केवळ स्वतःचा विचार करणे

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | स्वतःच्या विचारांवर आणि वर्तनावर लक्ष ठेवणे व नियंत्रण करणे

---

156) 'अंध' बालकांसाठी वापरल्या जाणाऱ्या 'ब्रेल' लिपीत एकूण किती ठिपके (Dots) एका सेलमध्ये असतात ?

1 ) 4

2 ) 6

3 ) 8

4 ) 10

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | 6

---

157) अध्यापनाच्या 'प्रकल्प' (Project) पद्धतीत शिक्षक कोणत्या भूमिकेत असतो ?

1 ) हुकूमशहा

2 ) सुलभक आणि मार्गदर्शक

3 ) केवळ परीक्षक

4 ) प्रेक्षक

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | सुलभक आणि मार्गदर्शक

---

158) 'बुद्ध्यांक' (I.Q.) स्थिर नसतो तो बदलू शकतो, हे विधान कोणाचे आहे ?

1 ) टरमन

2 ) हावर्ड गार्डनर

3 ) बिने

4 ) स्टर्न

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | हावर्ड गार्डनर

---