तर्क व अनुमान बुद्धिमत्ता चाचणी प्रश्न | Syllogism Questions with Answers in Marathi

तर्क व अनुमान बुद्धिमत्ता चाचणी प्रश्नसंच | Syllogism Reasoning Questions in Marathi

तर्क व अनुमान (Syllogism) हा बुद्धीमत्ता चाचणी या विषयातील अत्यंत महत्त्वाचा आणि गुण मिळवून देणारा विषय आहे . या प्रकारच्या प्रश्नांमध्ये काही विधाने दिली जातात आणि त्या विधानांवर आधारित निष्कर्ष (Conclusions) योग्य आहेत की अयोग्य, हे ठरवायचे असते . येथे स्वतःचा अंदाज न लावता फक्त दिलेल्या विधानांवरच तर्कशुद्ध विचार करणे आवश्यक असते

Syllogism प्रश्न उमेदवाराची तार्किक क्षमता, विश्लेषणशक्ती आणि नियमांनुसार विचार करण्याची सवय तपासतात. MPSC Rajyaseva, Group B&C, Talathi Bharti, Police Bharti, SSC, Bank (IBPS, SBI), ZP Bharti अशा सर्व स्पर्धा परीक्षांमध्ये या टॉपिकवर हमखास प्रश्न विचारले जातात. योग्य सराव असल्यास या प्रश्नांची अचूकता खूपच वाढते

तर्क व अनुमान प्रश्न सोडवताना सर्व, काही, नाही या शब्दांवर विशेष लक्ष द्यावे लागते. Venn Diagram किंवा Logical Diagram चा वापर केल्यास विधाने आणि निष्कर्ष समजून घेणे अधिक सोपे जाते

नमुना उदाहरण :
विधाने :

I) सर्व शिक्षक हे पदवीधर आहेत
II) काही पदवीधर हे खेळाडू आहेत

निष्कर्ष :

I) काही शिक्षक हे खेळाडू आहेत
II) सर्व खेळाडू शिक्षक आहेत

👉 योग्य निष्कर्ष कोणता ? फक्त दिलेल्या विधानांवर आधारित विचार करावा

विविध स्पर्धा परीक्षांमध्ये या टॉपिकमध्ये प्रामुख्याने खालील प्रकारचे प्रश्न येतात ;

• सोपे तर्क व अनुमान
• दोन किंवा अधिक विधानांवरील अनुमान
• Some–All–No आधारित प्रश्न
• Either–Or प्रकारचे निष्कर्ष
• नकारात्मक (Negative) निष्कर्ष

---

या घटकावर खाली दिलेले सर्व प्रश्न सोडवा आणि तुमची बुद्धिमत्ता चाचणी तयारी अधिक भक्कम करा

1 ) विधाने : 1) सर्व झाडे हिरवी आहेत 2) सर्व हिरव्या वस्तू सुंदर आहेत
निष्कर्ष : I) सर्व झाडे सुंदर आहेत II) काही सुंदर वस्तू झाडे आहेत

A) फक्त निष्कर्ष I बरोबर

B) फक्त निष्कर्ष II बरोबर

C) निष्कर्ष I आणि II दोन्ही बरोबर

D) एकही निष्कर्ष बरोबर नाही

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | निष्कर्ष I आणि II दोन्ही बरोबर
स्पष्टीकरण : वेन आकृतीनुसार, झाडे हा गोल हिरव्या वस्तूंच्या गोलात आहे आणि हिरव्या वस्तूंचा गोल सुंदर वस्तूंच्या गोलात आहे. त्यामुळे सर्व झाडे सुंदर ठरतात आणि सुंदर वस्तूंचा काही भाग झाडांनी व्यापलेला असतो.

---

2 ) विधाने : 1) काही पेन पेन्सिल आहेत 2) सर्व पेन्सिल खोडरबर आहेत
निष्कर्ष : I) काही पेन खोडरबर आहेत II) कोणतेही खोडरबर पेन नाही

A) फक्त निष्कर्ष I बरोबर

B) फक्त निष्कर्ष II बरोबर

C) दोन्ही निष्कर्ष बरोबर

D) दोन्ही निष्कर्ष चुकीचे

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | फक्त निष्कर्ष I बरोबर
स्पष्टीकरण : सर्व पेन्सिल खोडरबर असल्यामुळे, पेनचा जो भाग पेन्सिल आहे तो आपोआप खोडरबर होतो.

---

3 ) विधाने : 1) सर्व फळे गोड आहेत 2) काही गोड पदार्थ आरोग्यासाठी चांगले असतात
निष्कर्ष : I) सर्व फळे आरोग्यासाठी चांगली असतात II) काही फळे आरोग्यासाठी चांगली असू शकतात

A) फक्त I बरोबर

B) फक्त II बरोबर

C) दोन्ही बरोबर

D) दोन्ही चुकीचे

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | फक्त II बरोबर
स्पष्टीकरण : 'फळे' आणि 'आरोग्यासाठी चांगले' यांचा थेट संबंध विधानात दिलेला नाही, पण शक्यता (Possibility) म्हणून निष्कर्ष II बरोबर ठरू शकतो.

---

4 ) विधाने : 1) कोणतेही फूल फळ नाही 2) सर्व फळे पाने आहेत
निष्कर्ष : I) काही पाने फळे आहेत II) कोणतेही पान फूल नाही

A) फक्त I बरोबर

B) फक्त II बरोबर

C) दोन्ही बरोबर

D) एकही नाही

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | फक्त I बरोबर
स्पष्टीकरण : सर्व फळे पाने असल्यामुळे पानांचा काही भाग निश्चितपणे फळे आहे. मात्र, सर्व पाने फुले नाहीत असे म्हणता येत नाही, कारण पानांचा जो भाग फळ नाही तो फूल असू शकतो.

---

5 ) विधाने : 1) सर्व शिक्षक विद्वान आहेत 2) काही विद्वान कवी आहेत
निष्कर्ष : I) सर्व शिक्षक कवी आहेत II) काही शिक्षक कवी आहेत

A) फक्त I बरोबर

B) फक्त II बरोबर

C) दोन्ही बरोबर

D) दोन्ही निष्कर्ष चुकीचे

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 4 | दोन्ही निष्कर्ष चुकीचे
स्पष्टीकरण : शिक्षक आणि कवी यांच्यात कोणताही थेट संबंध विधानांवरून प्रस्थापित होत नाही.

---

6 ) विधाने : 1) सर्व वाघ सिंह आहेत 2) सर्व सिंह मांजर आहेत
निष्कर्ष : I) सर्व वाघ मांजर आहेत II) काही मांजर वाघ आहेत

A) फक्त I बरोबर

B) दोन्ही बरोबर

C) फक्त II बरोबर

D) दोन्ही चुकीचे

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | दोन्ही बरोबर
स्पष्टीकरण : वाघ ⊂ सिंह ⊂ मांजर. त्यामुळे सर्व वाघ मांजर आहेत आणि मांजरचा काही भाग वाघ आहे.

---

7 ) विधाने : 1) काही कागद पांढरे आहेत 2) काही पांढरे दगड आहेत
निष्कर्ष : I) काही कागद दगड आहेत II) एकही कागद दगड नाही

A) फक्त I

B) फक्त II

C) निष्कर्ष I किंवा II पैकी एक (Either Or)

D) दोन्ही चुकीचे

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | निष्कर्ष I किंवा II पैकी एक (Either Or)
स्पष्टीकरण : जेव्हा दोन घटकांमध्ये (कागद आणि दगड) कोणताही संबंध दिलेला नसतो आणि एक निष्कर्ष होकारार्थी व दुसरा नकारार्थी असतो, तेव्हा 'किंवा' ची स्थिती निर्माण होते.

---

8 ) विधाने : 1) सर्व रस्ते रस्ते बस आहेत 2) एकही बस ट्रक नाही
निष्कर्ष : I) एकही रस्ता ट्रक नाही II) काही बस रस्ते आहेत

A) फक्त I बरोबर

B) फक्त II बरोबर

C) दोन्ही बरोबर

D) दोन्ही चुकीचे

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | दोन्ही बरोबर
स्पष्टीकरण : जर बस ट्रक नाही, तर बसच्या आत असलेला रस्ताही ट्रक असू शकत नाही. तसेच सर्व रस्ते बस असल्याने काही बस रस्ते असतात.

---

9 ) विधाने : 1) काही मुले हुशार आहेत 2) राम मुलगा आहे
निष्कर्ष : I) राम हुशार आहे II) राम हुशार नाही

A) फक्त I बरोबर

B) फक्त II बरोबर

C) दोन्ही बरोबर

D) सांगता येत नाही (दोन्ही स्वतंत्रपणे चुकीचे)

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 4 | सांगता येत नाही (दोन्ही स्वतंत्रपणे चुकीचे)
स्पष्टीकरण : राम 'हुशार' मुलांच्या गटात आहे की नाही हे स्पष्ट नाही

---

10 ) विधाने : 1) सर्व कपाटे खिडक्या आहेत 2) सर्व खिडक्या दारे आहेत
निष्कर्ष : I) सर्व कपाटे दारे आहेत II) सर्व दारे कपाटे आहेत

A) फक्त I बरोबर

B) फक्त II बरोबर

C) दोन्ही बरोबर

D) दोन्ही चुकीचे

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | फक्त I बरोबर
स्पष्टीकरण : बाहेरून आत जाताना 'काही' हा शब्द लागू होतो, तर आतून बाहेर येताना 'सर्व' लागू होतो.

---

11 ) विधाने : 1) काही पुस्तके कादंबरी आहेत 2) सर्व कादंबरी कथा आहेत
निष्कर्ष : I) काही पुस्तके कथा आहेत II) काही कथा कादंबरी आहेत

A) फक्त I बरोबर

B) फक्त II बरोबर

C) दोन्ही बरोबर

D) दोन्ही चुकीचे

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | दोन्ही बरोबर
स्पष्टीकरण : पुस्तकांचा जो भाग कादंबरी आहे तो कथाही आहे

---

12 ) विधाने : 1) सर्व खुर्च्या मेज आहेत 2) काही मेज फळे आहेत
निष्कर्ष : I) काही खुर्च्या फळे आहेत II) एकही खुर्ची फळ नाही

A) फक्त निष्कर्ष I किंवा II बरोबर

B) दोन्ही चुकीचे

C) दोन्ही बरोबर

D) फक्त I बरोबर

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | फक्त निष्कर्ष I किंवा II बरोबर
स्पष्टीकरण : खुर्ची आणि फळ यांच्यात प्रत्यक्ष संबंध नाही, म्हणून 'आहे' किंवा 'नाही' यापैकी एक सत्य असेल.

---

13 ) विधाने : 1) कोणतेही शहर गाव नाही 2) कोणतेही गाव जिल्हा नाही
निष्कर्ष : I) कोणतेही शहर जिल्हा नाही II) काही जिल्हे शहरे आहेत

A) फक्त I बरोबर

B) फक्त II बरोबर

C) दोन्ही चुकीचे

D) दोन्ही बरोबर

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | दोन्ही चुकीचे
स्पष्टीकरण : शहर आणि जिल्हा यांच्यातील संबंधाबद्दल विधाने गप्प आहेत, त्यामुळे निश्चित निष्कर्ष निघत नाही.

---

14 ) विधाने : 1) सर्व मोबाइल लॅपटॉप आहेत 2) काही लॅपटॉप टॅब आहेत
निष्कर्ष : I) काही मोबाइल टॅब आहेत II) सर्व लॅपटॉप मोबाइल आहेत

A) दोन्ही चुकीचे

B) दोन्ही बरोबर

C) फक्त I बरोबर

D) फक्त II बरोबर

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | दोन्ही चुकीचे
स्पष्टीकरण : मोबाइलचा टॅबशी संबंध दिलेला नाही आणि सर्व लॅपटॉप मोबाइल असणे आवश्यक नाही.

---

15 ) विधाने : 1) काही गाड्या विमाने आहेत 2) सर्व विमाने बोटी आहेत
निष्कर्ष : I) काही गाड्या बोटी आहेत II) काही बोटी विमाने आहेत

A) फक्त I

B) फक्त II

C) दोन्ही बरोबर

D) दोन्ही चुकीचे

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | दोन्ही बरोबर
स्पष्टीकरण : विमाने बोटींच्या आत असल्याने गाड्यांचा विमानांना स्पर्श करणारा भाग बोटीही असतो.

---

16 ) विधाने : 1) फक्त काही (Only a few) पेन्स पांढरे आहेत. 2) सर्व पांढरे कागद आहेत
निष्कर्ष : I) सर्व पेन्स कागद असण्याची शक्यता आहे II) काही पेन्स कागद नाहीत

A) फक्त I बरोबर

B) फक्त II बरोबर

C) दोन्ही चुकीचे

D) दोन्ही बरोबर

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | काही पेन्स कागद नाहीत
स्पष्टीकरण : 'Only a few' चा अर्थ असा होतो की, काही पेन्स पांढरे आहेत आणि काही पेन्स पांढरे नाहीत. त्यामुळे सर्व पेन्स कधीही पांढरे होऊ शकत नाहीत, परिणामी सर्व पेन्स कागद असण्याची शक्यताही मावळते.

---

17 ) विधाने : 1) कोणतेही निळे लाल नाही 2) सर्व लाल काळे आहेत
निष्कर्ष : I) काही काळे निळे नसण्याची शक्यता आहे II) काही काळे निळे नाहीत

A) फक्त I बरोबर

B) फक्त II बरोबर

C) दोन्ही बरोबर

D) दोन्ही चुकीचे

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | काही काळे निळे नाहीत
स्पष्टीकरण : लाल रंग हा काळ्याच्या आत आहे. कोणताही लाल निळा नसल्यामुळे, काळ्याचा जो भाग 'लाल' आहे तो कधीही निळा होणार नाही. म्हणून निष्कर्ष II निश्चित सत्य आहे.

---

18 ) विधाने : 1) सर्व झाडे झुडपे आहेत 2) काही झुडपे वेली आहेत 3) एकही वेल गवत नाही
निष्कर्ष : I) काही झाडे वेली असण्याची शक्यता आहे II) काही झुडपे गवत नाहीत

A) फक्त I बरोबर

B) फक्त II बरोबर

C) दोन्ही बरोबर

D) दोन्ही चुकीचे

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | दोन्ही बरोबर
स्पष्टीकरण : झाडे आणि वेली यांचा थेट संबंध नाही, म्हणून शक्यता (Possibility) बरोबर आहे. झुडपांचा जो भाग 'वेल' आहे, तो 'गवत' असू शकत नाही, म्हणून II सुद्धा बरोबर आहे.

---

19 ) विधाने : 1) काही शहरे गावे आहेत 2) एकही शहर राज्य नाही
निष्कर्ष : I) सर्व गावे राज्य असण्याची शक्यता आहे II) काही गावे राज्य नाहीत

A) फक्त I बरोबर

B) फक्त II बरोबर

C) दोन्ही चुकीचे

D) निष्कर्ष I किंवा II पैकी एक

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | काही गावे राज्य नाहीत
स्पष्टीकरण : गावांचा काही भाग 'शहर' आहे आणि शहरे राज्य नाहीत. त्यामुळे गावांचा तो विशिष्ट भाग कधीही राज्य होऊ शकत नाही. परिणामी, सर्व गावे राज्य होण्याची शक्यता नाही.

---

20 ) विधाने : 1) सर्व ए (A), बी (B) आहेत 2) काही बी (B), सी (C) नाहीत
निष्कर्ष : I) काही ए (A), सी (C) असण्याची शक्यता आहे II) सर्व बी (B), सी (C) असण्याची शक्यता आहे

A) फक्त I बरोबर

B) फक्त II बरोबर

C) दोन्ही बरोबर

D) दोन्ही चुकीचे

📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | काही ए (A), सी (C) असण्याची शक्यता आहे
स्पष्टीकरण : विधानात म्हटले आहे की काही B हे C नाहीत, त्यामुळे सर्व B कधीही C होऊ शकत नाहीत. मात्र A आणि C मध्ये कोणताही प्रतिबंध नसल्यामुळे त्यांची शक्यता असू शकते

---