तर्क व अनुमान बुद्धिमत्ता चाचणी प्रश्न | Syllogism Questions with Answers in Marathi

तर्क व अनुमान बुद्धिमत्ता चाचणी प्रश्नसंच | Syllogism Reasoning Questions in Marathi

तर्क व अनुमान (Syllogism) हा बुद्धीमत्ता चाचणी या विषयातील अत्यंत महत्त्वाचा आणि गुण मिळवून देणारा विषय आहे . या प्रकारच्या प्रश्नांमध्ये काही विधाने दिली जातात आणि त्या विधानांवर आधारित निष्कर्ष (Conclusions) योग्य आहेत की अयोग्य, हे ठरवायचे असते . येथे स्वतःचा अंदाज न लावता फक्त दिलेल्या विधानांवरच तर्कशुद्ध विचार करणे आवश्यक असते

Syllogism प्रश्न उमेदवाराची तार्किक क्षमता, विश्लेषणशक्ती आणि नियमांनुसार विचार करण्याची सवय तपासतात . MPSC Rajyaseva, Group B&C, Talathi Bharti, Police Bharti, SSC, Bank (IBPS, SBI), ZP Bharti अशा सर्व स्पर्धा परीक्षांमध्ये या टॉपिकवर हमखास प्रश्न विचारले जातात . योग्य सराव असल्यास या प्रश्नांची अचूकता खूपच वाढते

तर्क व अनुमान प्रश्न सोडवताना सर्व, काही, नाही या शब्दांवर विशेष लक्ष द्यावे लागते . Venn Diagram किंवा Logical Diagram चा वापर केल्यास विधाने आणि निष्कर्ष समजून घेणे अधिक सोपे जाते

नमुना उदाहरण :
विधाने :

I) सर्व शिक्षक हे पदवीधर आहेत
II) काही पदवीधर हे खेळाडू आहेत

निष्कर्ष :

I) काही शिक्षक हे खेळाडू आहेत
II) सर्व खेळाडू शिक्षक आहेत

👉 योग्य निष्कर्ष कोणता ? फक्त दिलेल्या विधानांवर आधारित विचार करावा

विविध स्पर्धा परीक्षांमध्ये या टॉपिकमध्ये प्रामुख्याने खालील प्रकारचे प्रश्न येतात ;

• सोपे तर्क व अनुमान
• दोन किंवा अधिक विधानांवरील अनुमान
• Some–All–No आधारित प्रश्न
• Either–Or प्रकारचे निष्कर्ष
• नकारात्मक (Negative) निष्कर्ष

---

या घटकावर खाली दिलेले सर्व प्रश्न सोडवा आणि तुमची बुद्धिमत्ता चाचणी तयारी अधिक भक्कम करा

Syllogism Reasoning Questions in Marathi

Question : 1

विधाने : 1) सर्व झाडे हिरवी आहेत . 2) सर्व हिरव्या वस्तू सुंदर आहेत
निष्कर्ष : I) सर्व झाडे सुंदर आहेत . II) काही सुंदर वस्तू झाडे आहेत

❶ फक्त निष्कर्ष I बरोबर

❷ फक्त निष्कर्ष II बरोबर

❸ निष्कर्ष I आणि II दोन्ही बरोबर

❹ एकही निष्कर्ष बरोबर नाही

📝 स्पष्टीकरण : सर्व झाडे 'हिरवी' च्या आत येतात आणि सर्व हिरव्या वस्तू 'सुंदर' च्या आत येतात . म्हणजेच झाडांचा संपूर्ण भाग सुंदरमध्ये समाविष्ट होतो, म्हणून निष्कर्ष I (सर्व झाडे सुंदर आहेत) बरोबर आहे . तसेच, सुंदरचा काही भाग झाडांनी व्यापला आहे, म्हणून निष्कर्ष II (काही सुंदर वस्तू झाडे आहेत) देखील बरोबर आहे

Question : 2

विधाने : 1) काही पेन पेन्सिल आहेत . 2) सर्व पेन्सिल खोडरबर आहेत
निष्कर्ष : I) काही पेन खोडरबर आहेत . II) कोणतेही खोडरबर पेन नाही

❶ फक्त निष्कर्ष I बरोबर

❷ फक्त निष्कर्ष II बरोबर

❸ दोन्ही निष्कर्ष बरोबर

❹ दोन्ही निष्कर्ष चुकीचे

📝 स्पष्टीकरण : सर्व पेन्सिल खोडरबर आहेत आणि पेनचा काही भाग पेन्सिलमध्ये आहे. यामुळे खोडरबरचा काही भाग अनिवार्यपणे पेनशी जोडला जातो. म्हणून निष्कर्ष I (काही पेन खोडरबर आहेत) बरोबर ठरतो आणि नकारात्मक निष्कर्ष II (कोणतेही खोडरबर पेन नाही) चुकीचा ठरतो.

Question : 3

विधाने : 1) सर्व फळे गोड आहेत 2) काही गोड पदार्थ आरोग्यासाठी चांगले असतात
निष्कर्ष : I) सर्व फळे आरोग्यासाठी चांगली असतात II) काही फळे आरोग्यासाठी चांगली असू शकतात

❶ फक्त I बरोबर

❷ फक्त II बरोबर

❸ दोन्ही बरोबर

❹ दोन्ही चुकीचे

📝 स्पष्टीकरण : सर्व फळे गोडच्या वर्तुळात आहेत, पण गोड पदार्थांचा काहीच भाग आरोग्यासाठी चांगला आहे. फळे आणि आरोग्यासाठी चांगले असणे यामध्ये थेट निश्चित संबंध दिलेला नाही, त्यामुळे सर्व फळे चांगली असणे निश्चित नाही (निष्कर्ष I चुकीचा). मात्र, त्यांच्यात संबंध असण्याची शक्यता (Possibility) असू शकते, म्हणून 'असू शकतात' हा निष्कर्ष II बरोबर आहे.

Question : 4

विधाने : 1) कोणतेही फूल फळ नाही 2) सर्व फळे पाने आहेत
निष्कर्ष : I) काही पाने फळे आहेत II) कोणतेही पान फूल नाही

❶ फक्त I बरोबर

❷ फक्त II बरोबर

❸ दोन्ही बरोबर

❹ एकही नाही

📝 स्पष्टीकरण : सर्व फळे 'पाने' च्या आत आहेत, याचा अर्थ पानांचा काही भाग निश्चितपणे फळे आहे (निष्कर्ष I बरोबर). फळांचा फुलांशी संबंध नाही, पण पानांचा जो भाग फळांच्या बाहेर आहे तो फुलांमध्ये जाऊ शकतो, त्यामुळे 'कोणतेही पान फूल नाही' असे खात्रीने सांगता येत नाही (निष्कर्ष II चुकीचा).

Question : 5

विधाने : 1) सर्व शिक्षक विद्वान आहेत 2) काही विद्वान कवी आहेत
निष्कर्ष : I) सर्व शिक्षक कवी आहेत II) काही शिक्षक कवी आहेत

❶ फक्त I बरोबर

❷ फक्त II बरोबर

❸ दोन्ही बरोबर

❹ दोन्ही निष्कर्ष चुकीचे

📝 स्पष्टीकरण : सर्व शिक्षक विद्वान आहेत, आणि विद्वानांचा काही भाग कवी आहे. हा कवीचा भाग शिक्षकांना स्पर्श करतो की नाही याची कोणतीही थेट माहिती विधानांमध्ये नाही. त्यामुळे शिक्षक आणि कवी यांच्यात कोणताही निश्चित संबंध सांगता येत नाही. म्हणून दोन्ही निष्कर्ष चुकीचे आहेत.

Question : 6

विधाने : 1) सर्व वाघ सिंह आहेत 2) सर्व सिंह मांजर आहेत
निष्कर्ष : I) सर्व वाघ मांजर आहेत II) काही मांजर वाघ आहेत

❶ फक्त I बरोबर

❷ दोन्ही बरोबर

❸ फक्त II बरोबर

❹ दोन्ही चुकीचे

📝 स्पष्टीकरण : 'वाघ' चे वर्तुळ 'सिंह' च्या आत आहे आणि 'सिंह' चे वर्तुळ 'मांजर' च्या आत आहे. त्यामुळे सर्व वाघ हे आपोआपच मांजर ठरतात (निष्कर्ष I बरोबर). तसेच मांजराच्या विशाल वर्तुळाचा काही भाग वाघांनी व्यापला आहे, म्हणून काही मांजर वाघ आहेत (निष्कर्ष II बरोबर).

Question : 7

विधाने : 1) काही कागद पांढरे आहेत 2) काही पांढरे दगड आहेत
निष्कर्ष : I) काही कागद दगड आहेत II) एकही कागद दगड नाही

❶ फक्त I

❷ फक्त II

❸ निष्कर्ष I किंवा II

❹ दोन्ही चुकीचे

📝 स्पष्टीकरण : कागद आणि दगड यांच्यात थेट संबंध दिलेला नाही, त्यामुळे दोन्ही निष्कर्ष स्वतंत्रपणे तपासावे लागतील. जेव्हा दोन घटकांमध्ये निश्चित माहिती नसते आणि निष्कर्ष 'काही आहेत' (होकारात्मक) आणि 'एकही नाही' (नकारात्मक) अशा स्वरूपात समान घटकांसाठी (कागद, दगड) असतात, तेव्हा तिथे 'Either-Or' (किंवा) ची स्थिती निर्माण होते.

Question : 8

विधाने : 1) सर्व रस्ते बस आहेत 2) एकही बस ट्रक नाही
निष्कर्ष : I) एकही रस्ता ट्रक नाही II) काही बस रस्ते आहेत

❶ फक्त I बरोबर

❷ फक्त II बरोबर

❸ दोन्ही बरोबर

❹ दोन्ही चुकीचे

📝 स्पष्टीकरण : सर्व रस्ते 'बस' च्या आत आहेत आणि 'बस' चा कोणताही भाग 'ट्रक' असू शकत नाही. त्यामुळे बसच्या आत असणारे रस्ते देखील कधीच ट्रक होऊ शकत नाहीत, म्हणून निष्कर्ष I बरोबर आहे. 'सर्व रस्ते बस आहेत' वरून हे स्पष्ट होते की बसचा काही भाग रस्त्यांनी व्यापला आहे, म्हणून निष्कर्ष II देखील बरोबर आहे.

Question : 9

विधाने : 1) काही मुले हुशार आहेत 2) राम मुलगा आहे
निष्कर्ष : I) राम हुशार आहे II) राम हुशार नाही

❶ फक्त I बरोबर

❷ फक्त II बरोबर

❸ दोन्ही बरोबर

❹ सांगता येत नाही

📝 स्पष्टीकरण : राम हा मुलगा आहे हे माहीत आहे, परंतु तो हुशार मुलांच्या भागात येतो की उर्वरित मुलांच्या भागात, हे स्पष्ट नाही. त्यामुळे राम हुशार आहे की नाही याबद्दल निश्चित सांगता येत नाही. दोन्ही विधाने स्वतंत्रपणे तपासावी लागतील व खात्रीशीर माहिती नसल्याने दोन्ही स्वतंत्रपणे चुकीचे ठरतात.

Question : 10

विधाने : 1) सर्व कपाटे खिडक्या आहेत 2) सर्व खिडक्या दारे आहेत
निष्कर्ष : I) सर्व कपाटे दारे आहेत II) सर्व दारे कपाटे आहेत

❶ फक्त I बरोबर

❷ फक्त II बरोबर

❸ दोन्ही बरोबर

❹ दोन्ही चुकीचे

📝 स्पष्टीकरण : कपाटांचा संपूर्ण भाग खिडक्यांमध्ये आणि खिडक्यांचा संपूर्ण भाग दारांमध्ये येतो, त्यामुळे सर्व कपाटे दारे आहेत (निष्कर्ष I बरोबर). मात्र बाहेरून आत जाताना 'सर्व' लागू होत नाही, म्हणजेच सर्व दारे कपाटे असू शकत नाहीत (निष्कर्ष II चुकीचा).

Question : 11

विधाने : 1) काही पुस्तके कादंबरी आहेत 2) सर्व कादंबरी कथा आहेत
निष्कर्ष : I) काही पुस्तके कथा आहेत II) काही कथा कादंबरी आहेत

❶ फक्त I बरोबर

❷ फक्त II बरोबर

❸ दोन्ही बरोबर

❹ दोन्ही चुकीचे

📝 स्पष्टीकरण : पुस्तकांचा काही भाग कादंबरी आहे आणि सर्व कादंबऱ्या कथा आहेत, त्यामुळे कादंबरीसोबत पुस्तकांचा जो भाग जोडला गेला आहे तो कथांमध्येही येईल, म्हणून निष्कर्ष I बरोबर आहे. सर्व कादंबरी कथा असल्यामुळे कथांचा काही भाग कादंबरी असणारच, म्हणून निष्कर्ष II देखील बरोबर आहे.

Question : 12

विधाने : 1) सर्व खुर्च्या मेज आहेत 2) काही मेज फळे आहेत
निष्कर्ष : I) काही खुर्च्या फळे आहेत II) एकही खुर्ची फळ नाही

❶ फक्त निष्कर्ष I किंवा II बरोबर

❷ दोन्ही चुकीचे

❸ दोन्ही बरोबर

❹ फक्त I बरोबर

📝 स्पष्टीकरण : सर्व खुर्च्या मेज आहेत आणि मेजचा काही भाग फळे आहे. खुर्ची आणि फळ यांच्यात थेट संबंध दिलेला नाही, त्यामुळे त्यांच्यात संबंध असूही शकतो किंवा नसूनही शकतो. येथे निष्कर्ष 'काही आहेत' आणि 'एकही नाही' या पूरक जोडीत (Complementary pair) असल्याने 'किंवा' (Either-Or) ची अट लागू होते.

Question : 13

विधाने : 1) कोणतेही शहर गाव नाही 2) कोणतेही गाव जिल्हा नाही
निष्कर्ष : I) कोणतेही शहर जिल्हा नाही II) काही जिल्हे शहरे आहेत

❶ फक्त I बरोबर

❷ फक्त II बरोबर

❸ दोन्ही चुकीचे

❹ दोन्ही बरोबर

📝 स्पष्टीकरण : शहर आणि गाव यांच्यात नकारात्मक संबंध आहे, तसेच गाव आणि जिल्हा यांच्यातही नकारात्मक संबंध आहे. परंतु, शहर आणि जिल्हा यांच्यात कोणताही थेट संबंध दिलेला नसल्याने आपण त्यांच्याबद्दल निश्चितपणे 'हो' किंवा 'नाही' म्हणू शकत नाही. त्यामुळे दोन्ही निष्कर्ष स्वतंत्रपणे चुकीचे ठरतात.

Question : 14

विधाने : 1) सर्व मोबाइल लॅपटॉप आहेत 2) काही लॅपटॉप टॅब आहेत
निष्कर्ष : I) काही मोबाइल टॅब आहेत II) सर्व लॅपटॉप मोबाइल आहेत

❶ दोन्ही चुकीचे

❷ दोन्ही बरोबर

❸ फक्त I बरोबर

❹ फक्त II बरोबर

📝 स्पष्टीकरण : मोबाइल सर्वच्या सर्व लॅपटॉपच्या वर्तुळात आहेत, आणि लॅपटॉपचा काही भाग टॅबशी जोडलेला आहे. मोबाइल आणि टॅब यांच्या वर्तुळात थेट संपर्क नसल्यामुळे निष्कर्ष I निश्चित सांगता येत नाही. तसेच बाहेरून आत जाताना 'सर्व' चा नियम लागत नाही, म्हणून सर्व लॅपटॉप मोबाइल असू शकत नाहीत (निष्कर्ष II चुकीचा).

Question : 15

विधाने : 1) काही गाड्या विमाने आहेत 2) सर्व विमाने बोटी आहेत
निष्कर्ष : I) काही गाड्या बोटी आहेत II) काही बोटी विमाने आहेत

❶ फक्त I

❷ फक्त II

❸ दोन्ही बरोबर

❹ दोन्ही चुकीचे

📝 स्पष्टीकरण : गाड्यांचा काही भाग विमानांमध्ये आहे, आणि सर्व विमाने बोटी आहेत. यामुळे विमानांचा गाड्यांशी असलेला सामायिक भाग बोटीच्या वर्तुळातही येतो, म्हणून काही गाड्या बोटी आहेत (निष्कर्ष I बरोबर). सर्व विमाने बोटी असल्याने बोटींचा काही भाग नक्कीच विमाने व्यापतात (निष्कर्ष II बरोबर).

Question : 16

विधाने : 1) फक्त काही पेन्स पांढरे आहेत . 2) सर्व पांढरे कागद आहेत
निष्कर्ष : I) सर्व पेन्स कागद असण्याची शक्यता आहे II) काही पेन्स कागद नाहीत

❶ फक्त I बरोबर

❷ फक्त II बरोबर

❸ दोन्ही चुकीचे

❹ दोन्ही बरोबर

📝 स्पष्टीकरण : 'फक्त काही' चा अर्थ असा होतो की काही भाग आहे आणि काही भाग निश्चितपणे नाही. म्हणजेच 'काही पेन्स पांढरे आहेत' आणि 'काही पेन्स पांढरे नाहीत'. सर्व पांढरे कागद असल्यामुळे सर्व पेन्स कधीही पांढऱ्या किंवा कागदामध्ये जाऊ शकत नाहीत (निष्कर्ष I चुकीचा). पेन्सचा जो भाग पांढरा नाही, तो कागदामध्ये न जाण्याच्या अटीमुळे निष्कर्ष II (काही पेन्स कागद नाहीत) अधिकृतपणे बरोबर मानला जातो.

Question : 17

विधाने : 1) कोणतेही निळे लाल नाही 2) सर्व लाल काळे आहेत
निष्कर्ष : I) काही काळे निळे नसण्याची शक्यता आहे II) काही काळे निळे नाहीत

❶ फक्त I बरोबर

❷ फक्त II बरोबर

❸ दोन्ही बरोबर

❹ दोन्ही चुकीचे

📝 स्पष्टीकरण : सर्व लाल रंग काळ्याच्या वर्तुळात आहेत. आणि कोणताही लाल रंग निळा नाही. याचा अर्थ काळ्याचा जो भाग 'लाल' आहे, तो कधीही निळा होऊ शकत नाही. म्हणजेच 'काही काळे निळे नाहीत' हा निष्कर्ष II 100% निश्चित सत्य आहे. जी गोष्ट आधीच निश्चित सत्य असते, तिची 'शक्यता' (Possibility) वर्तवणे चुकीचे असते, म्हणून निष्कर्ष I चुकीचा आहे.

Question : 18

विधाने : 1) सर्व झाडे झुडपे आहेत 2) काही झुडपे वेली आहेत 3) एकही वेल गवत नाही
निष्कर्ष : I) काही झाडे वेली असण्याची शक्यता आहे II) काही झुडपे गवत नाहीत

❶ फक्त I बरोबर

❷ फक्त II बरोबर

❸ दोन्ही बरोबर

❹ दोन्ही चुकीचे

📝 स्पष्टीकरण : झाडे आणि वेली यांच्यात थेट नकारात्मक संबंध नाही, त्यामुळे त्यांच्यात परस्पर संबंध असण्याची 'शक्यता' असू शकते (निष्कर्ष I बरोबर). झुडपांचा काही भाग 'वेली' आहे आणि एकही वेल गवत नाही, याचा अर्थ झुडपांचा वेलींमध्ये असलेला तो भाग कधीही गवत होणार नाही. म्हणजेच 'काही झुडपे गवत नाहीत' हा निष्कर्ष II देखील बरोबर आहे.

Question : 19

विधाने : 1) काही शहरे गावे आहेत 2) एकही शहर राज्य नाही
निष्कर्ष : I) सर्व गावे राज्य असण्याची शक्यता आहे II) काही गावे राज्य नाहीत

❶ फक्त I बरोबर

❷ फक्त II बरोबर

❸ दोन्ही चुकीचे

❹ निष्कर्ष I किंवा II पैकी एक

📝 स्पष्टीकरण : गावांचा काही भाग 'शहरे' मध्ये समाविष्ट आहे आणि कोणतेही शहर राज्य नाही. त्यामुळे गावांचा जो भाग शहरात आहे, तो कधीही राज्यात जाऊ शकत नाही. यामुळे 'सर्व गावे राज्य असण्याची शक्यता' कधीच शक्य नाही (निष्कर्ष I चुकीचा). याउलट, गावांचा तो विशिष्ट भाग कधीही राज्य होणार नसल्याने 'काही गावे राज्य नाहीत' हा निष्कर्ष II तंतोतंत बरोबर आहे.

Question : 20

विधाने : 1) सर्व (A),(B) आहेत . 2) काही (B), (C) नाहीत
निष्कर्ष : I) काही (A), (C) असण्याची शक्यता आहे . II) सर्व (B), (C) असण्याची शक्यता आहे

❶ फक्त I बरोबर

❷ फक्त II बरोबर

❸ दोन्ही बरोबर

❹ दोन्ही चुकीचे

📝 स्पष्टीकरण : विधानात दिले आहे की B चा काही भाग C नाही, त्यामुळे सर्व B कधीही C च्या आत जाऊ शकत नाहीत (निष्कर्ष II चुकीचा). परंतु, A आणि C यांच्यात थेट नकारात्मक संबंध दिलेला नाही, म्हणून A चा काही भाग C असण्याची किंवा संपूर्ण A देखील C च्या आत जाण्याची शक्यता असू शकते. म्हणूनच निष्कर्ष I बरोबर आहे

Your Scorecard

Total Questions 0

Solved Question 0

Correct 0

Wrong 0

Final Score :   0 / 0