MPSC Mock Test Marathi | MPSC Online Test Series Free in Marathi | राज्यसेवा ऑनलाइन प्रॅक्टिस टेस्ट सिरीज

MPSC Mock Test Marathi | General Studies ( सामान्य अध्ययन ) Practice Question | MPSC Online Test Series 2025

Free MPSC Mock Test in Marathi | MPSC Online Test Series 2026

MPSC राज्यसेवा, PSI-STI-ASO, महाराष्ट्र गट 'क' सेवा - राज्य उत्पादन शुल्क निरीक्षक, कर सहाय्यक, लिपिक - टंकलेखक त्याचबरोबर तलाठी भरती, पोलीस भरती, ग्रामसेवक भरती, आरोग्य सेवक भरती, वनरक्षक भरती आणि इतर राज्यस्तरीय स्पर्धा परीक्षांच्या तयारीसाठी अतिशय उपयुक्त - MPSC Online Test Series

टेस्ट विषयी

  • 🔰 प्रश्नांचे स्वरूप : बहुपर्यायी प्रश्न (MCQ)
  • 🔰 प्रत्येक योग्य उत्तरासाठी : 1 गुण
  • 🔰 एकूण प्रश्नांची संख्या : 25
  • 🔰 गुण : 25
  • ⏲️ वेळ : 25 मिनिटे

👉 या टेस्ट सिरीजमध्ये महाराष्ट्र शासनातील वर्ग 1 पासून ते वर्ग 4 पर्यंतच्या सर्व पदांच्या परीक्षांच्या नवीन पॅटर्ननुसार प्रश्नांचा सराव करता येईल

🎯 येथे आम्ही तुमच्या आगामी परीक्षेच्या दृष्टीने सामान्य ज्ञानावर आधारित महत्त्वपूर्ण MPSC Online Mock Test खाली दिलेल्या आहेत

MPSC Bharti 2026 : सामान्य ज्ञान ऑनलाइन टेस्ट सोडवण्यासाठी खाली दिलेल्या लिंकवर क्लिक करून सराव सुरू करा

Free MPSC Mock Test In Marathi 2026

    ◾MPSC Mock Test - 05Link
    ◾MPSC Mock Test - 04Link
    ◾MPSC Mock Test - 03Link
    ◾MPSC Mock Test - 02Link
    ◾MPSC Mock Test - 01Link
🔴

विषयानुसार सराव पेपर सोडवा

📁 सामान्य ज्ञान Link
📁 मराठी व्याकरण Link
📁 इंग्रजी व्याकरण Link
📁 अंकगणित Link
📁 बुद्धिमत्ता चाचणी Link

सराव प्रश्नसंच

Question : 1
खालीलपैकी कोणत्या कायद्यान्वये भारतात सर्वप्रथम 'द्विदल राज्यपद्धती' लागू करण्यात आली ?
❶ 1909 चा मोर्ले-मिंटो सुधारणा कायदा
❷ 1919 चा मॉन्टेग्यू-चेम्सफर्ड सुधारणा कायदा
❸ 1935 चा भारत सरकार कायदा
❹ 1947 चा भारतीय स्वातंत्र्य कायदा
📝 स्पष्टीकरण : 1919 च्या मॉन्टेग्यू-चेम्सफर्ड कायद्यान्वये प्रांतांमध्ये सर्वप्रथम 'द्विदल राज्यपद्धती' (Dyarchy) लागू करण्यात आली. यामध्ये प्रांतिक विषयांची विभागणी 'सोपिव' (Transferred) आणि 'राखीव' (Reserved) अशा दोन भागांत करण्यात आली होती. राखीव विषयांचा कारभार गव्हर्नर आपल्या कार्यकारी परिषदेच्या मदतीने पाहत असे, तर सोपिव विषयांचा कारभार निवडून आलेल्या मंत्र्यांकडे होता.
महत्त्वाचे मुद्दे :
◾ 1919 च्या कायद्याने केंद्रामध्ये द्विगृही कायदेमंडळ स्थापन करण्यात आले.
◾ या कायद्यानुसार भारतात पहिल्यांदाच प्रत्यक्ष निवडणूक पद्धतीची सुरुवात झाली.
1935 च्या कायद्याने प्रांतांमधील द्विदल पद्धती नष्ट करून ती केंद्रात लागू करण्यात आली.
Question : 2
खालीलपैकी कोणत्या नदीला 'दक्षिण गंगा' किंवा 'वृद्ध गंगा' म्हणून ओळखले जाते ?
❶ कृष्णा नदी
❷ नर्मदा नदी
❸ गोदावरी नदी
❹ तापी नदी
📝 स्पष्टीकरण : गोदावरी ही दक्षिण भारतातील आणि महाराष्ट्रातील सर्वात लांब नदी आहे. तिच्या विशाल आकारामुळे आणि अथांग विस्तारामुळे तिला 'दक्षिण गंगा' किंवा 'वृद्ध गंगा' असे म्हटले जाते. गोदावरी नदीचा उगम नाशिक जिल्ह्यातील त्र्यंबकेश्वर येथे होतो.
महत्त्वाचे मुद्दे :
◾ गोदावरी नदीची एकूण लांबी 1465 किमी आहे, तर महाराष्ट्रातील लांबी 668 किमी आहे.
◾ गोदावरी नदीने महाराष्ट्राचे सुमारे 49% क्षेत्र व्यापले आहे.
प्राणहिता, मांजरा, वाघूर, प्रवरा, पूर्णा या गोदावरीच्या प्रमुख उपनद्या आहेत.
Question : 3
भारतीय संविधानाच्या कोणत्या कलमांतर्गत 'राष्ट्रपती राजवट' (अतिप्रसंग/घटनाविरोधी परिस्थिती) लागू केली जाते ?
❶ कलम 352
❷ कलम 356
❸ कलम 360
❹ कलम 368
📝 स्पष्टीकरण : जर एखाद्या राज्यातील घटनात्मक यंत्रणा कोसळली आहे, असा अहवाल राज्यपालाकडून मिळाला किंवा तशी राष्ट्रपतींची खात्री झाली, तर संविधानाच्या कलम 356 नुसार त्या राज्यात राष्ट्रपती राजवट लागू केली जाते. यालाच 'घटकराज्यातील आणीबाणी' असेही म्हणतात. महत्त्वाचे मुद्दे :कलम 352 हे राष्ट्रीय आणीबाणीशी संबंधित आहे.
कलम 360 अंतर्गत आर्थिक आणीबाणी लागू केली जाते, जी भारतात अद्याप एकदाही लागू केलेली नाही.
◾ महाराष्ट्रात आतापर्यंत एकूण 3 वेळा (1980, 2014, 2019) राष्ट्रपती राजवट लागू करण्यात आली आहे.
Question : 4
'आधुनिक भारताचे जनक' आणि 'भारतीय प्रबोधनाचे दूत' म्हणून खालीलपैकी कोणत्या समाजसुधारकाला ओळखले जाते ?
❶ सत्मा जोतीराव फुले
❷ राजा राममोहन रॉय
❸ स्वामी विवेकानंद
❹ लोकमान्य टिळक
📝 स्पष्टीकरण : राजा राममोहन रॉय यांनी भारतातील अनिष्ट सामाजिक प्रथा, अंधश्रद्धा आणि जातीव्यवस्थेविरुद्ध सर्वप्रथम आवाज उठवला. त्यांनी 1828 मध्ये 'ब्राह्मो समाज'ची स्थापना केली. त्यांच्या प्रयत्नांमुळेच लॉर्ड विल्यम बेंटिकने 1829 मध्ये सती बंदीचा कायदा केला. म्हणून त्यांना आधुनिक भारताचे जनक म्हणतात.
महत्त्वाचे मुद्दे :
◾ त्यांनी 'संवाद कौमुदी' (बंगाली) आणि 'मिरात-उल-अखबार' (फारसी) ही वृत्तपत्रे सुरू केली.
◾ मुघल सम्राट अकबर (दुसरा) याने त्यांना 'राजा' ही पदवी दिली होती.
◾ त्यांनी एकेश्वरवादाचा पुरस्कार केला आणि मूर्तीपूजेला विरोध केला.
Question : 5
भारतीय रिझर्व्ह बँकेची स्थापना कोणत्या समितीच्या शिफारशीनुसार करण्यात आली ?
❶ हिल्टन यंग कमिशन
❷ तेंडुलकर समिती
❸ नरसिंहम समिती
❹ चेलय्या समिती
📝 स्पष्टीकरण : 1926 मध्ये स्थापन झालेल्या 'हिल्टन यंग कमिशन' (Royal Commission on Indian Currency and Finance) च्या शिफारशीनुसार भारतात केंद्रीय बँकेची स्थापना करण्याचे ठरले. त्यानुसार 'रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया कायदा 1934' संमत झाला आणि 1 एप्रिल 1935 रोजी RBI ची स्थापना झाली.
महत्त्वाचे मुद्दे :
◾ RBI चे सुरुवातीचे मुख्यालय कलकत्ता येथे होते, जे 1937 मध्ये कायमचे मुंबई येथे हलवण्यात आले.
1 जानेवारी 1949 रोजी आरबीआयचे राष्ट्रीयीकरण करण्यात आले.
सर ओसबोर्न स्मिथ हे आरबीआयचे पहिले गव्हर्नर होते, तर सी. डी. देशमुख हे पहिले भारतीय गव्हर्नर होते.
Question : 6
मानवी शरीरातील रक्ताभिसरण प्रक्रियेचा शोध खालीलपैकी कोणत्या शास्त्रज्ञाने लावला ?
❶ एडवर्ड जेनर
❷ लुई पाश्चर
❸ विल्यम हार्वे
❹ कार्ल लँडस्टायनर
📝 स्पष्टीकरण : ब्रिटिश डॉक्टर आणि शास्त्रज्ञ विल्यम हार्वे यांनी 1628 मध्ये मानवी शरीरातील रक्ताभिसरण संस्था आणि हृदयाचे कार्य यावर सविस्तर संशोधन करून रक्ताभिसरणाचा शोध लावला. त्यांनी स्पष्ट केले की हृदय हे एक पंप म्हणून कार्य करते आणि रक्त शरीरात चक्राकार पद्धतीने फिरते.
महत्त्वाचे मुद्दे :
कार्ल लँडस्टायनर यांनी रक्ताच्या 'A, B, O' या प्रमुख रक्तगटांचा (Blood Groups) शोध लावला.
एडवर्ड जेनर यांनी जगात पहिली देवीची लस शोधली.
◾ मानवी शरीरात साधारणपणे 5 ते 6 लीटर रक्त असते, जे वजनाच्या सुमारे 8% असते.
Question : 7
जागतिक पर्यावरण दिन दरवर्षी कोणत्या दिवशी साजरा केला जातो ?
❶ 22 एप्रिल
❷ 5 जून
❸ 16 सप्टेंबर
❹ 11 जुलै
📝 स्पष्टीकरण : 1972 मध्ये स्टॉकहोम येथे झालेल्या संयुक्त राष्ट्रांच्या मानवी पर्यावरण परिषदेत जागतिक पर्यावरण दिन साजरा करण्याचे ठरले. त्यानंतर 5 जून 1974 रोजी जगातील पहिला जागतिक पर्यावरण दिन साजरा करण्यात आला. पर्यावरणाविषयी जनजागृती करणे हा यामागचा मुख्य उद्देश आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे :
22 एप्रिल हा दिवस 'जागतिक वसुंधरा दिन' म्हणून साजरा केला जातो.
16 सप्टेंबर हा दिवस 'आन्तरराष्ट्रीय ओझोन थर संरक्षण दिन' म्हणून साजरा केला जातो.
11 जुलै हा दिवस 'जागतिक लोकसंख्या दिन' म्हणून पाळला जातो.
Question : 8
आंतरराष्ट्रीय न्यायालयाचे मुख्यालय खालीलपैकी कोणत्या ठिकाणी आहे ?
❶ जिनेव्हा (स्वित्झर्लंड)
❷ पॅरिस (फ्रान्स)
❸ द हेग (नेदरलँड्स)
❹ न्यूयॉर्क (अमेरिका)
📝 स्पष्टीकरण : संयुक्त राष्ट्रांचे (UN) प्रमुख न्यायिक अंग असलेले आंतरराष्ट्रीय न्यायालय (ICJ) नेदरलँड्समधील 'द हेग' (The Hague) येथील पीस पॅलेसमध्ये कार्यरत आहे. याची स्थापना 1945 मध्ये झाली आणि कार्य 1946 पासून सुरू झाले. संयुक्त राष्ट्रांच्या प्रमुख 6 अंगांपैकी हे एकमेव अंग आहे ज्याचे मुख्यालय न्यूयॉर्कच्या बाहेर आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे :
◾ आंतरराष्ट्रीय न्यायालयात एकूण 15 न्यायाधीश असतात, ज्यांची निवड 9 वर्षांच्या कार्यकाळासाठी केली जाते.
◾ एकाच देशाचे दोन न्यायाधीश एकाच वेळी असू शकत नाहीत.
◾ भारताचे दलवीर भंडारी हे सध्या आंतरराष्ट्रीय न्यायालयात न्यायाधीश म्हणून कार्यरत आहेत.
Question : 9
भारतामध्ये 'नियोजनाचे जनक' म्हणून कोणाला मानले जाते, ज्यांच्या संकल्पनेतून पंचवार्षिक योजनांची पायाभरणी झाली ?
❶ जवाहरलाल नेहरू
❷ सर मोक्षगुंडम विश्वेश्वरय्या
❸ डॉ. बी. आर. आंबेडकर
❹ पी. सी. महालनोबिस
📝 स्पष्टीकरण : सर एम. विश्वेश्वरय्या यांनी 1934 मध्ये 'Planned Economy for India' हे पुस्तक लिहिले. या पुस्तकात त्यांनी भारताच्या आर्थिक विकासासाठी नियोजनाची गरज प्रतिपादित केली. म्हणून त्यांना भारतातील नियोजनाचे आद्य प्रणेते किंवा जनक मानले जाते.
महत्त्वाचे मुद्दे :
◾ भारताचे पहिले पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू हे 'राष्ट्रीय नियोजन आयोगाचे' पहिले अध्यक्ष होते.
पी. सी. महालनोबिस हे दुसऱ्या पंचवार्षिक योजनेचे (1956-61) मुख्य शिल्पकार होते, ज्या योजनेत जड उद्योगांवर भर दिला गेला.
◾ सर विश्वेश्वरय्या यांच्या जन्मदिनानिमित्त (15 सप्टेंबर) भारतात 'अभियंता दिन' (Engineers Day) साजरा केला जातो.
Question : 10
'हिंदुस्थान सोशालिस्ट रिपब्लिकन असोसिएशन'ची स्थापना 1928 मध्ये दिल्लीतील फिरोजशाह कोटला मैदानावर कोणी केली ?
❶ भगतसिंग आणि चंद्रशेखर आझाद
❷ सुभाषचंद्र बोस
❸ रासबिहारी बोस
❹ लाला लजपतराय
📝 स्पष्टीकरण : सचींद्रनाथ सन्याल यांनी स्थापन केलेल्या 'हिंदुस्थान रिपब्लिकन असोसिएशन' (HRA) चे रूपांतर 1928 मध्ये चंद्रशेखर आझाद, भगतसिंग आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी 'हिंदुस्थान सोशालिस्ट रिपब्लिकन असोसिएशन' (HSRA) मध्ये केले. यामध्ये 'सोशालिस्ट' (समाजवादी) हा शब्द जोडण्यात आला, ज्याचा उद्देश भारतात समाजवादी प्रजासत्ताक स्थापन करणे हा होता.
महत्त्वाचे मुद्दे :
◾ या संघटनेच्या सैनिकी विभागाचे नाव 'हिंदुस्थान सोशालिस्ट रिपब्लिकन आर्मी' असे होते आणि त्याचे नेतृत्व चंद्रशेखर आझाद करत होते.
◾ लाला लजपतराय यांच्या मृत्यूचा बदला घेण्यासाठी भगतसिंग, राजगुरू आणि सुखदेव यांनी सॉंडर्सची हत्या केली.
8 एप्रिल 1929 रोजी भगतसिंग आणि बटुकेश्वर दत्त यांनी दिल्लीच्या मध्यवर्ती कायदेमंडळात बॉम्ब फेकले.
Question : 11
महाराष्ट्रातील खालीलपैकी कोणते अभयारण्य 'माळढोक' या अत्यंत दुर्मिळ पक्षाच्या संरक्षणासाठी प्रसिद्ध आहे ?
❶ दाजीपूर अभयारण्य
❷ कर्नाळा अभयारण्य
❸ नान्नज अभयारण्य (सोलापूर)
❹ टिपेश्वर अभयारण्य
📝 स्पष्टीकरण : सोलापूर आणि अहमदनगर जिल्ह्यांच्या सीमेवर असलेले 'नान्नज अभयारण्य' हे माळढोक अभयारण्य म्हणून ओळखले जाते.
माळढोक हा पक्षी अत्यंत लाजाळू आणि गवताळ प्रदेशात राहणारा पक्षी असून तो नामशेष होण्याच्या मार्गावर आहे. त्याच्या संरक्षणासाठी हे भारतातील सर्वात मोठे क्षेत्रफळ असणारे अभयारण्य घोषित करण्यात आले होते.
महत्त्वाचे मुद्दे :
दाजीपूर अभयारण्य (कोल्हापूर) हे 'गव्यांसाठी' (Indian Bison) प्रसिद्ध आहे.
कर्नाळा अभयारण्य (रायगड) हे महाराष्ट्रातील पहिले 'पक्षी अभयारण्य' आहे.
टिपेश्वर वन्यजीव अभयारण्य महाराष्ट्रातील यवतमाळ जिल्ह्यात असून ते वाघांसाठी प्रसिद्ध होत आहे.
Question : 12
खालीलपैकी कोणत्या घटनादुरुस्तीला 'मिनी कॉन्स्टिट्युशन' म्हणून ओळखले जाते ?
❶ 24 वी घटनादुरुस्ती कायदा 1971
❷ 42 वी घटनादुरुस्ती कायदा 1976
❸ 44 वी घटनादुरुस्ती कायदा 1978
❹ 86 वी घटनादुरुस्ती कायदा 2002
📝 स्पष्टीकरण : 1976 मधील 42 व्या घटनादुरुस्तीद्वारे भारतीय संविधानात अनेक मोठे आणि व्यापक बदल करण्यात आले. इंदिरा गांधी पंतप्रधान असताना ही दुरुस्ती करण्यात आली थी. यामध्ये संविधानाच्या सरनाम्यात बदल, मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश यांसारखे मोठे बदल असल्याने याला 'Mini Constitution' (मिनी कॉन्स्टिट्युशन) म्हणतात.
महत्त्वाचे मुद्दे :
◾ 42 व्या घटनादुरुस्तीने सरनाम्यामध्ये 'समाजवादी', 'धर्मनिरपेक्ष' आणि 'एकात्मता' हे तीन शब्द जोडले गेले.
◾ या दुरुस्तीनुसार संविधानात भाग 4 (A) आणि कलम 51 (A) जोडून 10 मूलभूत कर्तव्यांचा समावेश करण्यात आला.
44 व्या घटनादुरुस्तीने (1978) संपत्तीचा अधिकार मूलभूत अधिकारांमधून वगळला आणि तो केवळ कायदेशीर अधिकार बनवला.
Question : 13
'पोलीस पाटील' या पदाची कार्ये आणि नियुक्ती महाराष्ट्र ग्रामपोलीस अधिनियम, कोणत्या वर्षाच्या कायद्यानुसार केली जाते ?
❶ 1957
❷ 1961
❸ 1967
❹ 1974
📝 स्पष्टीकरण : महाराष्ट्रात 'महाराष्ट्र ग्रामपोलीस अधिनियम 1967' (Maharashtra Village Police Act 1967) नुसार गावात कायदा व सुव्यवस्था राखण्यासाठी पोलीस पाटीलाची नियुक्ती केली जाते. पोलीस पाटील हा गावातील महसूल प्रशासन आणि पोलीस प्रशासन यांच्यातील महत्त्वाचा दुवा असतो.
महत्त्वाचे मुद्दे :
◾ पोलीस पाटीलाची नियुक्ती उपविभागीय दंडाधिकारी (SDM) किंवा जिल्हाधिकारी यांच्याकडून केली जाते.
◾ गावामध्ये घडलेल्या गुन्ह्यांची माहिती तात्काळ जवळच्या पोलीस ठाण्यात देणे हे त्याचे मुख्य कर्तव्य असते.
◾ पोलीस पाटीलाला रजा मंजूर करण्याचा अधिकार तहसीलदार यांना असतो.
Question : 14
संगणकाच्या कार्यप्रणालीमध्ये 'RAM' चे पूर्ण रूप खालीलपैकी काय आहे ?
❶ Read Access Memory
❷ Random Access Memory
❸ Rapid Action Memory
❹ Real Absolute Memory
📝 स्पष्टीकरण : RAM म्हणजे 'Random Access Memory'. ही संगणकाची प्राथमिक (Primary) आणि तात्पुरती (Volatile) मेमरी असते. संगणक चालू असताना चालू असलेला डेटा किंवा ॲप्लिकेशन्स तात्पुरते रॅममध्ये साठवले जातात. संगणक बंद केल्यास रॅममधील सर्व डेटा पुसला जातो.
महत्त्वाचे मुद्दे :
◾ ROM म्हणजे 'Read Only Memory', ही कायमस्वरूपी (Non-volatile) मेमरी असते, ज्यातील डेटा संगणक बंद झाल्यावरही नष्ट होत नाही.
◾ रॅमचा वेग रॉमपेक्षा खूप जास्त असतो आणि तो संगणकाच्या कार्यक्षमतेवर थेट परिणाम करतो.
◾ संगणकाचा मेंदू 'CPU' (Central Processing Unit) ला म्हटले जाते.
Question : 15
'गिधाड' हा पक्षी अन्नसाखळीत कोणत्या पातळीवर येतो ?
❶ उत्पादक
❷ प्राथमिक भक्षक
❸ विघटक
❹ सर्वोच्च भक्षक
📝 स्पष्टीकरण : गिधाडे ही मृत प्राण्यांचे मांस खातात. निसर्गातील मृत जनावरांचे अवशेष नष्ट करून ते पर्यावरण स्वच्छ ठेवण्याचे काम करतात, म्हणून त्यांना 'निसर्गाचे सफाई कामगार' (Scavengers) किंवा मृतोपजीवी म्हटले जाते. ते रोगराई पसरण्यापासून रोखतात.
महत्त्वाचे मुद्दे :
'डायक्लोफेनॅक' या वेदनाशामक औषधामुळे भारतात गिधाडांची संख्या 99% पेक्षा जास्त घटली आहे. हे औषध गुरांना दिले जात असे.
◾ अन्नसाखळीत वनस्पती या 'उत्पादक' असतात, तर शाकाहारी प्राणी 'प्राथमिक भक्षक' असतात.
◾ गिधाडांच्या संवर्धनासाठी भारतात 'पिंजोर' (हरियाणा) येथे पहिले संवर्धन केंद्र स्थापन करण्यात आले आहे.
Question : 16
प्रसिद्ध 'चेराव नृत्य' किंवा बांबू नृत्य हे भारतातील कोणत्या राज्याचे प्रमुख लोकनृत्य आहे ?
❶ आसाम
❷ मिझोराम
❸ मणिपूर
❹ नागालँड
📝 स्पष्टीकरण : 'चेराव नृत्य' हे मिझोराममधील सर्वात जुने आणि प्रसिद्ध पारंपारिक लोकनृत्य आहे. या नृत्यामध्ये पुरुष जमिनीवर बांबूच्या काठ्या विशिष्ट लयीत वाजवतात आणि महिला त्या बांबूच्या चौकटीत अत्यंत कौशल्याने आणि वेगाने नृत्य करतात. म्हणूनच याला 'बांबू नृत्य' (Bamboo Dance) असेही म्हणतात.
महत्त्वाचे मुद्दे :
◾ आसामचे प्रसिद्ध लोकनृत्य 'बिहू' (Bihu) हे आहे.
◾ मणिपूरमध्ये 'मणिपुरी' हे भारतातील प्रमुख शास्त्रीय नृत्य (Classical Dance) उगम पावले आहे.
◾ नागालँडमध्ये प्रसिद्ध 'हॉर्नबिल महोत्सव' दरवर्षी डिसेंबरच्या पहिल्या आठवड्यात साजरा केला जातो.
Question : 17
1857 च्या उठावाच्या वेळी कानपूर येथून बंडखोरांचे नेतृत्व खालीलपैकी कोणी केले होते ?
❶ बहादूर शाह जफर
❷ नानासाहेब पेशवे
❸ कुंवर सिंग
❹ बेगम हजरत महाल
📝 स्पष्टीकरण : 1857 च्या स्वातंत्र्यसमरात कानपूर येथून पेशवे नानासाहेब (धोंडूपंत) यांनी उठावाचे नेतृत्व केले. त्यांना तात्या टोपे आणि अझीमुल्ला खान यांनी मोठी मदत केली. डलहौसीने नानासाहेबांचे पद आणि पेन्शन नामंजूर केल्यामुळे त्यांनी इंग्रजांविरुद्ध बंड पुकारले होते.
महत्त्वाचे मुद्दे :
बहादूर शाह जफर यांनी दिल्ली येथून संपूर्ण भारताच्या उठावाचे नामधारी नेतृत्व केले होते.
◾ बिहारमधील जगदीशपूर येथून 'बाबू कुंवर सिंग' यांनी वयाच्या 80 व्या वर्षी इंग्रजांना जोरदार टक्कर दिली.
◾ अवध (लखनौ) येथून 'बेगम हजरत महाल' यांनी उठावाचे नेतृत्व केले होते.
Question : 18
ओझोन वायूचा थर वातावरणाच्या कोणत्या थरामध्ये प्रामुख्याने आढळतो ?
❶ तपांबर
❷ स्थितांबर
❸ मध्यांबर
❹ आयनांबर
📝 स्पष्टीकरण : पृथ्वीच्या वातावरणाचा दुसरा थर असलेल्या स्थितांबरामध्ये (Stratosphere) जमिनीपासून साधारणपणे 15 ते 35 किमी उंचीवर ओझोन वायूचा (O3) दाट थर आढळतो. हा थर सूर्यापासून येणारी घातक अतिनील किरणे (Ultraviolet - UV Rays) शोषून घेतो आणि पृथ्वीवरील सजीवांचे रक्षण करतो.
महत्त्वाचे मुद्दे :
तपांबर (Troposphere) हा वातावरणाचा सर्वात खालचा थर असून हवामानाच्या सर्व घडामोडी (वादळे, पाऊस) याच थरात होतात.
◾ ओझोन थराची जाडी मोजण्यासाठी 'डॉब्सन' (Dobson Unit) हे एकक वापरले जाते.
क्लोरोफ्लुरोकार्बन (CFC) सारख्या वायूंमुळे ओझोन थराला छिद्र पडत आहे, ज्याला रोखण्यासाठी 1987 मध्ये 'मॉन्ट्रियल प्रोटोकॉल' करण्यात आला.
Question : 19
भारतीय संविधानातील 'मूलभूत अधिकार' ही संकल्पना कोणत्या देशाच्या संविधानावरून घेण्यात आली आहे ?
❶ ब्रिटिश
❷ अमेरिका
❸ आयर्लंड
❹ सोव्हिएत युनियन
📝 स्पष्टीकरण : भारतीय संविधानाच्या भाग 3 मधील कलम 12 ते 35 दरम्यान मूलभूत अधिकारांची तरतूद आहे. ही संकल्पना अमेरिकेच्या संविधानातील 'बिल ऑफ राईट्स' (Bill of Rights) वरून प्रेरित होऊन घेण्यात आली आहे. संविधानाच्या भाग 3 ला 'भारताची मॅग्नाकार्टा' असेही म्हटले जाते.
महत्त्वाचे मुद्दे :
◾ आयर्लंडच्या संविधानावरून 'मार्गदर्शक तत्त्वे' (Directive Principles of State Policy) घेण्यात आली आहेत.
◾ सोव्हिएत युनियन (USSR) कडून आपण 'मूलभूत कर्तव्ये' (Fundamental Duties) स्वीकारली आहेत.
संसदीय शासन पद्धती आणि कायद्याचे राज्य ही संकल्पना ब्रिटनच्या संविधानाकडून घेण्यात आली आहे.
Question : 20
'नीती आयोग' (NITI Aayog) चे पदसिद्ध अध्यक्ष खालीलपैकी कोण असतात ?
❶ भारताचे राष्ट्रपती
❷ भारताचे पंतप्रधान
❸ केंद्रीय वित्तमंत्री
❹ रिझर्व्ह बँकेचे गव्हर्नर
📝 स्पष्टीकरण : 1 जानेवारी 2015 रोजी नियोजन आयोगाच्या जागी 'नीती आयोग' (National Institution for Transforming India) ची स्थापना करण्यात आली. देशाचे पंतप्रधान हे या आयोगाचे पदसिद्ध अध्यक्ष असतात. ही संस्था भारत सरकारची थिंक टँक म्हणून कार्य करते.
महत्त्वाचे मुद्दे :
◾ नीती आयोगाचे पहिले आणि वर्तमान अध्यक्ष नरेंद्र मोदी हे आहेत.
◾ या आयोगात एक उपाध्यक्ष आणि मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO) असतो, ज्यांची नियुक्ती पंतप्रधान करतात.
◾ नीती आयोग ही घटनात्मक (Constitutional) किंवा वैधानिक (Statutory) संस्था नसून ती एका कार्यकारी ठरावाद्वारे स्थापन करण्यात आली आहे.
Question : 21
महात्मा जोतीराव फुले यांनी 24 सप्टेंबर 1873 रोजी पुण्यात कोणत्या संस्थेची स्थापना केली ?
❶ प्रार्थना समाज
❷ सत्यशोधक समाज
❸ आर्य समाज
❹ मानवधर्म सभा
📝 स्पष्टीकरण : शूद्र आणि अतिशूद्र समाजाला ब्राह्मणशाहीच्या मानसिक व धार्मिक गुलामगिरीतून मुक्त करण्यासाठी महात्मा फुले यांनी 24 सप्टेंबर 1873 रोजी 'सत्यशोधक समाजाची' स्थापना केली.
सर्वसाक्षी जगत्पती | त्याला नकोच मध्यस्ती || हे या समाजाचे मुख्य ब्रीदवाक्य होते.
महत्त्वाचे मुद्दे :
◾ सत्यशोधक समाजातर्फे 'दीनबंधू' हे वृत्तपत्र कृष्णराव भालेकर यांनी सुरू केले.
आर्य समाजाची स्थापना स्वामी दयानंद सरस्वती यांनी 1875 मध्ये मुंबईत केली.
प्रार्थना समाजाची स्थापना डॉ. आत्माराम पांडुरंग यांनी 1867 मध्ये मुंबईत केली.
Question : 22
'विंग्स ऑफ फायर' हे कोणत्या महान भारतीय व्यक्तिमत्त्वाचे आत्मचरित्र आहे ?
❶ डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम
❷ भारतरत्न सचिन तेंडुलकर
❸ पंडित जवाहरलाल नेहरू
❹ डॉ. बी. आर. आंबेडकर
📝 स्पष्टीकरण : भारताचे माजी राष्ट्रपती आणि 'मिसाईल मॅन' डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम यांचे 'विंग्स ऑफ फायर' हे अत्यंत प्रेरणादायी आत्मचरित्र आहे.
याचे मराठीत भाषांतर 'अग्निपंख' या नावाने माधव खांडेकर यांनी केले आहे. यात त्यांच्या बालपणापासून ते इस्रो आणि डीआरडीओ मधील प्रवासाचे वर्णन आहे.
महत्त्वाचे मुद्दे :
'Discovery of India' (भारताचा शोध) हे पुस्तक पंडित जवाहरलाल नेहरू यांनी अहमदनगरच्या किल्ल्यात तुरुंगात असताना लिहिले होते.
'Waiting for a Visa' हे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे आत्मचरित्रात्मक निबंधांचे संकलन आहे.
'Playing It My Way' हे सचिन तेंडुलकरचे आत्मचरित्र आहे.
Question : 23
मानवी डोळ्याचा कोणता भाग डोळ्याच्या रंगासाठी (उदा. निळे, काळे किंवा घारे डोळे) कारणीभूत असतो ?
❶ पारपटल
❷ बाहुली
❸ आयरीस / उपतारा
❹ दृष्टिपटल
📝 स्पष्टीकरण : 'आयरीस' (Iris) हा डोळ्याचा रंगीत भाग असतो. यामध्ये असलेल्या मेलानिनच्या प्रमाणानुसार डोळ्यांचा रंग काळा, तपकिरी, निळा किंवा हिरवा ठरतो. तसेच आयरीस हा डोळ्यात जाणाऱ्या प्रकाशाचे प्रमाण नियंत्रित करण्यासाठी बाहुलीचा आकार लहान-मोठा करतो.
महत्त्वाचे मुद्दे :
◾ नेत्रदानामध्ये (Eye Donation) संपूर्ण डोळा न काढता केवळ 'कॉर्निया' (Cornea / पारपटल) हा भाग दान केला जातो.
'रेटीना' (Retina / दृष्टिपटल) वर वस्तूची उलटी आणि वास्तव प्रतिमा तयार होते, जी मेंदूकडे पाठवली जाते.
◾ निरोगी मानवी डोळ्यासाठी स्पष्ट दृष्टीचे किमान अंतर 25 सेमी असते.
Question : 24
'कोकण रेल्वे' महाराष्ट्रातील रोहा ते कर्नाटक मधील मंगलोर दरम्यान धावते. या रेल्वेची एकूण लांबी किती किलोमीटर आहे ?
❶ 540 किमी
❷ 741 किमी
❸ 860 किमी
❹ 921 किमी
📝 स्पष्टीकरण : कोकण रेल्वे हा भारतीय रेल्वेच्या इतिहासातील एक अभियांत्रिकी चमत्कार मानला जातो. रोहा (महाराष्ट्र) ते ठोकूर/मंगलोर (कर्नाटक) दरम्यानची ही धावणारी रेल्वे लाइन 741 किमी लांबीची आहे. ही रेल्वे महाराष्ट्र, गोवा आणि कर्नाटक या तीन राज्यांमधून जाते.
महत्त्वाचे मुद्दे :
◾ कोकण रेल्वे प्रकल्पामध्ये एकूण 91 बोगदे आणि सुमारे 2000 पेक्षा जास्त पूल आहेत.
◾ रत्नागिरी जवळील 'करबुडे' येथील बोगदा (6.5 किमी) हा कोकण रेल्वेवरील सर्वात लांब बोगदा आहे.
ई. श्रीधरन (मेट्रो मॅन) हे कोकण रेल्वे प्रकल्पाचे मुख्य व्यवस्थापकीय संचालक होते.
Question : 25
भारताच्या राष्ट्रध्वजाची सध्याची रचना खालीलपैकी कोणत्या स्वातंत्र्यसैनिकाने तयार केली होती ?
❶ पिंगळी व्यंकय्या
❷ मादाम भिकाजी कामा
❸ बंकिमचंद्र चॅटर्जी
❹ रवींद्रनाथ टागोर
📝 स्पष्टीकरण : आंध्र प्रदेशातील प्रसिद्ध स्वातंत्र्यसैनिक आणि भूगर्भशास्त्रज्ञ पिंगळी व्यंकय्या यांनी भारताच्या राष्ट्रीय ध्वजाचे मूळ प्रारूप किंवा डिझाईन तयार केले होते.
त्यांनी अभ्यासानंतर गांधीजींच्या सूचनेनुसार यात बदल केले. 22 जुलै 1947 रोजी घटना समितीने या ध्वजाचा स्वीकार केला.
महत्त्वाचे मुद्दे :मादाम भिकाजी कामा यांनी 1907 मध्ये जर्मनीतील स्टुटगार्ट येथे भारताचा पहिला परदेशी भूमीवरील राष्ट्रध्वज फडकावला होता.
◾ राष्ट्रध्वजाची लांबी आणि रुंदी यांचे गुणोत्तर नेहमी 3:2 असे असते.
◾ ध्वजाच्या मध्यभागी असलेले निळ्या रंगाचे अशोक चक्र हे सारनाथ येथील अशोक स्तंभावरून घेण्यात आले असून त्यात 24 आरे असतात.

Your Scorecard

Total Questions 0
Solved Question 0
Correct 0
Wrong 0
Final Score :   0 / 0


MPSC परीक्षा पद्धत आणि अभ्यासक्रम

MPSC परीक्षा पद्धत, अभ्यासक्रम आणि संपूर्ण माहिती

महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाद्वारे (MPSC) दरवर्षी राज्यातील उच्च प्रशासकीय पदांसाठी (उदा. उपजिल्हाधिकारी, पोलीस उपअधीक्षक, तहसीलदार इ.) परीक्षा घेतली जाते. जर तुम्ही या परीक्षेची तयारी करत असाल, तर तुम्हाला परीक्षा पद्धत (Exam Pattern) आणि अभ्यासक्रम (Syllabus) अचूक माहिती असणे आवश्यक आहे.

दरवर्षी लाखो विद्यार्थी MPSC Rajyaseva, Group B आणि Group C परीक्षांसाठी अर्ज करतात.

खाली MPSC नागरी सेवा (State Services / Rajyaseva) परीक्षेची संपूर्ण माहिती सोप्या भाषेत दिली आहे.

👉 अधिकृत वेबसाईट : mpsc.gov.in


MPSC निवड प्रक्रिया (Selection Process)

MPSC भरती प्रक्रिया सामान्यतः खालील टप्प्यांमध्ये पूर्ण होते :

टप्पा 1 : पूर्व परीक्षा

हा केवळ पात्रता (Screening) टप्पा आहे. मुख्य परीक्षेसाठी उमेदवारांची निवड करण्यासाठी ही परीक्षा घेतली जाते. याचे गुण अंतिम गुणवत्ता यादीत (Final Merit List) जोडले जात नाहीत.

टप्पा 2 : मुख्य परीक्षा

हा सर्वात महत्त्वाचा टप्पा आहे. अंतिम निवडीसाठी मुख्य परीक्षेतील गुण अत्यंत महत्त्वाचे ठरतात.

टप्पा 3 : मुलाखत

मुख्य परीक्षेत उत्तीर्ण झालेल्या उमेदवारांची बुद्धिमत्ता, निर्णयक्षमता आणि प्रशासनिक कौशल्यांची तपासणी करण्यासाठी ही तोंडी परीक्षा घेतली जाते.


MPSC पूर्व परीक्षा पद्धत (Prelims Exam Pattern)

पूर्व परीक्षेमध्ये एकूण दोन सक्तीचे पेपर्स असतात आणि दोन्ही पेपर्स एकाच दिवशी वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी (Objective MCQs) स्वरूपात घेतले जातात.

विषय प्रश्न गुण कालावधी
G.S 100 200 2 तास
C-SAT 80 200 2 तास

महत्वाची माहिती

  • प्रत्येक चुकीच्या उत्तरासाठी 1/3 (0.33) गुण वजा केले जातात.
  • परीक्षा मराठी आणि इंग्रजी भाषेत घेतली जाते.
  • CSAT मध्ये पात्र होण्यासाठी किमान गुण आवश्यक असतात.


MPSC मुख्य परीक्षा पद्धत (Mains Exam Pattern)

MPSC ने मुख्य परीक्षेचे स्वरूप वर्णनात्मक (Descriptive / UPSC धर्तीवर) केले आहे. MPSC मुख्य परीक्षेच्या सुधारित पॅटर्ननुसार एकूण 9 पेपर (1750 गुण) असतात. यात भाषांचे 2 पात्रता पेपर, 1 निबंध, 4 सामान्य अध्ययन (GS) आणि 2 पर्यायी (Optional) विषयांचे पेपर समाविष्ट आहेत.

अ) पात्रता पेपर्स (Qualifying Papers)

किमान 25% गुण आवश्यक असून याचे गुण गुणवत्ता यादीत धरले जात नाहीत.

अ) पात्रता स्वरूपाचे पेपर्स पेपर 1 मराठी 300 3 तास वर्णनात्मक
पेपर 2 इंग्रजी 300 3 तास वर्णनात्मक
ब) गुणवत्ता यादीसाठी गृहीत धरले जाणारे पेपर्स पेपर 3 निबंध 250 3 तास -
पेपर 4 GS-I – इतिहास, भूगोल आणि समाज 250 3 तास -
पेपर 5 GS-II – राज्यशास्त्र, संविधान आणि प्रशासन 250 3 तास -
पेपर 6 GS-III – अर्थव्यवस्था, कृषी आणि तंत्रज्ञान 250 3 तास -
पेपर 7 GS-IV – नैतिकता, सचोटी आणि अभियोग्यता 250 3 तास -
पेपर 8 Optional I 250 3 तास -
पेपर 9 Optional II 250 3 तास -

◾ लेखी परीक्षेचे एकूण गुण : 1750 गुण

◾ मुलाखत : 275 गुण

◾ अंतिम गुणवत्ता यादी : 1750 + 275 = 2025 गुणांपैकी तयार केली जाते


सविस्तर अभ्यासक्रम (Detailed Syllabus)

अ) पूर्व परीक्षा अभ्यासक्रम

सामान्य अध्ययन (GS 1)

  • भारताचा व महाराष्ट्राचा इतिहास
  • भारत व महाराष्ट्राचा भूगोल
  • भारतीय राज्यघटना व प्रशासन
  • आर्थिक व सामाजिक विकास
  • पर्यावरण
  • सामान्य विज्ञान
  • चालू घडामोडी

CSAT (GS 2)

  • आकलन क्षमता (Comprehension)
  • तार्किक युक्तिवाद व विश्लेषणात्मक क्षमता
  • निर्णयक्षमता आणि समस्या निवारण
  • सामान्य मानसिक क्षमता
  • मूलभूत संख्याशास्त्र


ब) मुख्य परीक्षा अभ्यासक्रम

GS I

इतिहास (विशेषतः आधुनिक भारताचा आणि महाराष्ट्राचा इतिहास), भूगोल (भौतिक, आर्थिक आणि महाराष्ट्राचा विशेष संदर्भ) आणि भारतीय समाज.

GS II

भारतीय संविधान, राजकारण, केंद्र आणि राज्य सरकारची रचना, कायदा, सार्वजनिक धोरण आणि सुशासन.

GS III

भारतीय अर्थव्यवस्था, नियोजन, कृषी, विज्ञान आणि तंत्रज्ञान विकास, पर्यावरण आणि आपत्ती व्यवस्थापन.

GS IV

नैतिकता (Ethics), मानवी मूल्ये, प्रशासकीय सचोटी आणि केस स्टडीज.

वैकल्पिक विषय

उमेदवाराला आयोगाने दिलेल्या यादीतून (उदा. इतिहास, भूगोल, राज्यशास्त्र, समाजशास्त्र इ.) कोणताही एक विषय निवडावा लागतो.


MPSC ऑनलाइन पोर्टल : लॉगिन आणि हॉल तिकीट

MPSC Portal वर Login कसे करावे ?

  1. MPSC अधिकृत वेबसाईट उघडा
  2. “Candidate Login” वर क्लिक करा
  3. Username आणि Password टाका
  4. Login बटणावर क्लिक करा


MPSC Hall Ticket Download कसे करावे ?

  1. अधिकृत वेबसाईटला भेट द्या
  2. Admit Card / Hall Ticket विभाग उघडा
  3. Application Number टाका
  4. Date of Birth टाका
  5. Download Hall Ticket वर क्लिक करा


MPSC परीक्षा ही मेहनत, सातत्य आणि योग्य रणनीतीची परीक्षा आहे. योग्य Syllabus समजून घेऊन नियमित Mock Test आणि Revision केल्यास यश मिळवणे शक्य आहे.

Prelims, Mains आणि Interview या तिन्ही टप्प्यांसाठी स्वतंत्र तयारी आवश्यक आहे.

अधिकृत माहिती, Hall Ticket, Result आणि Notification साठी नेहमी mpsc.gov.in ला भेट द्या.


🚨 MPSC महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाची परीक्षा ही राज्यातील सर्वात प्रतिष्ठित व कठीण परीक्षा आहे, जी राज्याच्या विविध राज्यसेवा गट अ, गट ब आणि गट क मधील प्रशासकीय पदांच्या भरतीसाठी घेतली जाते.

📋 महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाच्या (MPSC) परीक्षेची तयारी करणे कठीण काम असू शकते. परीक्षा अत्यंत स्पर्धात्मक असून दरवर्षी लाखोंच्या संख्येने उमेदवार आपले भविष्य घडवण्यासाठी या परीक्षेला बसतात

योग्य MPSC Syllabus, परीक्षा पद्धती, आणि पूर्व परीक्षा (Preliminary Exam) तसेच मुख्य परीक्षा (Mains Exam) यांचा अभ्यास करण्यासोबतच MPSC Mock Test चा नियमित सराव करणे हे यशाच्या दृष्टीने अत्यावश्यक आहे

🗒️ एमपीएससी ऑनलाईन मॉक टेस्ट ह्या परीक्षेच्या तयारीसाठी एक उपयुक्त साधन आहेत. त्या तुम्हाला परीक्षेत विचारलेल्या प्रश्नांचा प्रकार, प्रश्नांची अडचण पातळी आणि ते सोडवण्यासाठी लागणारा वेळ याची कल्पना देतात. MPSC Mock Test सोडवल्याने उमेदवारांना त्यांची गती, अचूकता आणि वेळ व्यवस्थापन कौशल्ये सुधारण्यास मदत होते.

📋 म्हणूनच एमपीएससी सोबतच विविध स्पर्धा परीक्षेचा अभ्यास करणाऱ्या उमेदवारांच्या तयारीला गती देण्यासाठी आम्ही MPSC Battle या वेबसाइटच्या माध्यमातून MPSC Mock Test Free मध्ये उपलब्ध करून देत आहोत. त्यामुळे या Mock Test च्या माध्यमातून तुम्ही आगामी काळात होणाऱ्या स्पर्धा परीक्षांची सर्वोत्तम तयारी करू शकता.

🗒️ MPSC Online Test ही एक प्रकारची सराव चाचणी आहे जी वास्तविक परीक्षेच्या अनुभवाचे अनुकरण करते.


📚 MPSC Mock Test – समाविष्ट विषय


🌐 नियमित सरावासाठी आमच्या MPSC Battle संकेतस्थळाला दररोज भेट द्या . येथे आम्ही तुमच्या तयारीसाठी एमपीएससी ऑनलाईन टेस्ट नियमितपणे अपडेट करत असतो. नवीन टेस्ट सोडवा, चुका ओळखा आणि तुमची तयारी अधिक मजबूत करा

🔂 या पेजची लिंक तुमच्या मित्रांना आणि अभ्यास करणाऱ्या ग्रुप्समध्ये नक्की शेअर करा, जेणेकरून जास्तीत जास्त उमेदवारांना या मोफत सिरीजचा फायदा घेता येईल

© MPSC Battle — MPSC Mock Test in Marathi | MPSC Online Test Series 2025

Post a Comment

Previous Post Next Post