सराव प्रश्नसंच - 09
Question : 1
संगणक चालू केल्यावर ऑपरेटिंग सिस्टीम मेमरीमध्ये लोड होण्याच्या प्रक्रियेला काय म्हणतात ?
📝स्पष्टीकरण : संगणकाचा पॉवर स्विच ऑन केल्यानंतर सुरुवातीला BIOS किंवा आधुनिक संगणकांमध्ये UEFI हार्डवेअरची प्राथमिक तपासणी करते. त्यानंतर संगणकाची ऑपरेटिंग सिस्टीम स्टोरेजमधून RAM मध्ये लोड केली जाते. ऑपरेटिंग सिस्टीम लोड होऊन संगणक वापरण्यास तयार होण्याच्या या संपूर्ण प्रक्रियेला Booting म्हणतात.
Cold Booting म्हणजे पूर्णपणे बंद असलेला संगणक प्रथमच सुरू करणे, तर Warm Booting म्हणजे संगणक रीस्टार्ट करणे. Compiling म्हणजे प्रोग्रॅमिंग भाषेतील सोर्स कोडचे मशीन कोडमध्ये रूपांतर करणे, तर Debugging म्हणजे प्रोग्रॅममधील चुका शोधून दुरुस्त करणे.
Key Points :
◾ Booting : संगणक सुरू करताना ऑपरेटिंग सिस्टीम मेमरीमध्ये लोड होण्याची प्रक्रिया.
◾ Cold Booting : बंद असलेला संगणक सुरू करणे.
◾ Warm Booting : चालू संगणक रीस्टार्ट करणे.
◾ BIOS : Basic Input/Output System.
Cold Booting म्हणजे पूर्णपणे बंद असलेला संगणक प्रथमच सुरू करणे, तर Warm Booting म्हणजे संगणक रीस्टार्ट करणे. Compiling म्हणजे प्रोग्रॅमिंग भाषेतील सोर्स कोडचे मशीन कोडमध्ये रूपांतर करणे, तर Debugging म्हणजे प्रोग्रॅममधील चुका शोधून दुरुस्त करणे.
Key Points :
◾ Booting : संगणक सुरू करताना ऑपरेटिंग सिस्टीम मेमरीमध्ये लोड होण्याची प्रक्रिया.
◾ Cold Booting : बंद असलेला संगणक सुरू करणे.
◾ Warm Booting : चालू संगणक रीस्टार्ट करणे.
◾ BIOS : Basic Input/Output System.
Question : 2
मायक्रोसॉफ्ट कंपनीने ओपनएआयच्या सहकार्याने शोध इंजिन बिंगमध्ये समाविष्ट केलेल्या AI टूलचे नाव काय आहे ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर Microsoft Copilot आहे. मायक्रोसॉफ्टने OpenAI च्या GPT तंत्रज्ञानावर आधारित कृत्रिम बुद्धिमत्ता सुविधा आपल्या विविध उत्पादनांमध्ये समाविष्ट केली. Bing मधील AI-सक्षम शोध सुविधा पुढे Copilot या ब्रँडखाली विकसित करण्यात आली. Copilot वापरून प्रश्नांची उत्तरे, मजकूर निर्मिती, सारांश आणि इतर AI-संबंधित कामे करता येतात.
Gemini हे Google चे AI मॉडेल आहे, Claude हे Anthropic कंपनीचे AI मॉडेल आहे, तर LLaMA हे Meta कंपनीचे मोठ्या भाषिक मॉडेल्सचे कुटुंब आहे.
Key Points :
◾ Microsoft Copilot : मायक्रोसॉफ्टचे AI सहाय्यक.
◾ Gemini : Google चे AI मॉडेल.
◾ Claude : Anthropic कंपनीचे AI मॉडेल.
◾ LLaMA : Meta कंपनीचे Large Language Model कुटुंब.
Gemini हे Google चे AI मॉडेल आहे, Claude हे Anthropic कंपनीचे AI मॉडेल आहे, तर LLaMA हे Meta कंपनीचे मोठ्या भाषिक मॉडेल्सचे कुटुंब आहे.
Key Points :
◾ Microsoft Copilot : मायक्रोसॉफ्टचे AI सहाय्यक.
◾ Gemini : Google चे AI मॉडेल.
◾ Claude : Anthropic कंपनीचे AI मॉडेल.
◾ LLaMA : Meta कंपनीचे Large Language Model कुटुंब.
Question : 3
इंटरनेटवर संगणकाला किंवा उपकरणाला ओळखण्यासाठी दिला जाणारा अद्वितीय पत्ता कोणता असतो ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर IP Address आहे. IP म्हणजे Internet Protocol. नेटवर्कवरील उपकरणाची तार्किक ओळख पटवण्यासाठी IP Address वापरला जातो. इंटरनेट किंवा स्थानिक नेटवर्कमध्ये डेटा योग्य उपकरणापर्यंत पोहोचवण्यासाठी IP पत्त्याची महत्त्वाची भूमिका असते.
IPv4 हा 32-bit पत्त्यांचा प्रकार आहे, तर IPv6 हा 128-bit पत्त्यांचा प्रकार आहे. MAC Address हा नेटवर्क इंटरफेसशी संबंधित हार्डवेअर पत्ता आहे. URL म्हणजे इंटरनेटवरील एखाद्या संसाधनाचा पत्ता, तर Domain Name हे वेबसाइट ओळखण्यासाठी वापरले जाणारे मानवी-वाचनीय नाव आहे.
Key Points :
◾ IP Address : नेटवर्कवरील उपकरणाची तार्किक ओळख.
◾ IPv4 : 32-bit पत्ता.
◾ IPv6 : 128-bit पत्ता.
◾ MAC Address : नेटवर्क उपकरणाशी संबंधित हार्डवेअर पत्ता.
IPv4 हा 32-bit पत्त्यांचा प्रकार आहे, तर IPv6 हा 128-bit पत्त्यांचा प्रकार आहे. MAC Address हा नेटवर्क इंटरफेसशी संबंधित हार्डवेअर पत्ता आहे. URL म्हणजे इंटरनेटवरील एखाद्या संसाधनाचा पत्ता, तर Domain Name हे वेबसाइट ओळखण्यासाठी वापरले जाणारे मानवी-वाचनीय नाव आहे.
Key Points :
◾ IP Address : नेटवर्कवरील उपकरणाची तार्किक ओळख.
◾ IPv4 : 32-bit पत्ता.
◾ IPv6 : 128-bit पत्ता.
◾ MAC Address : नेटवर्क उपकरणाशी संबंधित हार्डवेअर पत्ता.
Question : 4
एम.एस. एक्सेल (MS Excel) मध्ये एखादे सूत्र (Formula) लिहिताना सुरुवातीला कोणते चिन्ह वापरणे अनिवार्य असते ?
📝स्पष्टीकरण : MS Excel मध्ये Formula लिहिताना सुरुवातीला = (Equal to) चिन्ह वापरले जाते. उदाहरणार्थ =A1+B1 असे सूत्र लिहिल्यास Excel A1 आणि B1 मधील मूल्यांची बेरीज करते. समान चिन्ह न वापरल्यास नोंद साध्या मजकुराप्रमाणे घेतली जाऊ शकते.
Excel मध्ये AutoSum साठी Alt + = ही शॉर्टकट की वापरली जाते. आधुनिक Excel फाइलचे सामान्य एक्स्टेंशन .xlsx आहे. सक्रिय सेलचा संदर्भ Name Box मध्ये दिसतो.
Key Points :
◾ Excel Formula ची सुरुवात = चिन्हाने केली जाते.
◾ Alt + = : AutoSum शॉर्टकट.
◾ .xlsx : आधुनिक Excel फाइल एक्स्टेंशन.
◾ सक्रिय सेलचे नाव Name Box मध्ये दिसते.
Excel मध्ये AutoSum साठी Alt + = ही शॉर्टकट की वापरली जाते. आधुनिक Excel फाइलचे सामान्य एक्स्टेंशन .xlsx आहे. सक्रिय सेलचा संदर्भ Name Box मध्ये दिसतो.
Key Points :
◾ Excel Formula ची सुरुवात = चिन्हाने केली जाते.
◾ Alt + = : AutoSum शॉर्टकट.
◾ .xlsx : आधुनिक Excel फाइल एक्स्टेंशन.
◾ सक्रिय सेलचे नाव Name Box मध्ये दिसते.
Question : 5
एखादा मेल किंवा मेसेज अधिकृत संस्थेकडून आल्याचे भासवून युजर्सचा गुप्त डेटा चोरण्याच्या प्रकारास काय म्हणतात ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर Phishing आहे. फिशिंगमध्ये हल्लेखोर एखाद्या बँक, सरकारी संस्था किंवा लोकप्रिय कंपनीचे बनावट रूप धारण करून वापरकर्त्याला ईमेल, संदेश किंवा बनावट वेबसाइटची लिंक पाठवतो. वापरकर्त्याने त्यावर विश्वास ठेवून पासवर्ड, PIN, OTP, कार्ड माहिती किंवा इतर गोपनीय माहिती दिल्यास ती चोरी केली जाऊ शकते.
Spoofing म्हणजे ईमेल, फोन नंबर, वेबसाइट किंवा इतर डिजिटल ओळख बनावट स्वरूपात दाखवणे. Spamming म्हणजे मोठ्या प्रमाणावर अवांछित संदेश पाठवणे. Vishing ही फोन कॉलद्वारे होणारी फिशिंगची पद्धत आहे, तर Smishing SMS द्वारे केली जाणारी फिशिंग आहे.
Key Points :
◾ Phishing : बनावट संदेश किंवा वेबसाइटद्वारे गोपनीय माहिती मिळवण्याचा प्रयत्न.
◾ Vishing : Voice + Phishing.
◾ Smishing : SMS + Phishing.
◾ CERT-In : Indian Computer Emergency Response Team.
Spoofing म्हणजे ईमेल, फोन नंबर, वेबसाइट किंवा इतर डिजिटल ओळख बनावट स्वरूपात दाखवणे. Spamming म्हणजे मोठ्या प्रमाणावर अवांछित संदेश पाठवणे. Vishing ही फोन कॉलद्वारे होणारी फिशिंगची पद्धत आहे, तर Smishing SMS द्वारे केली जाणारी फिशिंग आहे.
Key Points :
◾ Phishing : बनावट संदेश किंवा वेबसाइटद्वारे गोपनीय माहिती मिळवण्याचा प्रयत्न.
◾ Vishing : Voice + Phishing.
◾ Smishing : SMS + Phishing.
◾ CERT-In : Indian Computer Emergency Response Team.
Question : 6
संगणकीय भाषेचे उच्च स्तरावरून (High-level) मशीन लेव्हलमध्ये ओळीनुसार (Line by Line) भाषांतर कोण करते ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर Interpreter आहे. इंटरप्रिटर उच्चस्तरीय प्रोग्रॅमिंग भाषेतील सूचना सामान्यतः ओळीनुसार वाचून त्यांचे भाषांतर व अंमलबजावणी करतो. त्यामुळे प्रोग्रॅममधील त्रुटी कोणत्या भागात आहे हे शोधणे तुलनेने सोपे होऊ शकते.
Compiler संपूर्ण प्रोग्रॅम किंवा त्याचा मोठा भाग मशीन कोडमध्ये रूपांतरित करून नंतर अंमलबजावणी करतो. Assembler हा Assembly Language चे Machine Language मध्ये रूपांतर करतो, तर Loader प्रोग्रॅमला मुख्य मेमरीमध्ये लोड करण्याचे काम करतो.
Key Points :
◾ Interpreter : कोडची ओळीनुसार अंमलबजावणी.
◾ Compiler : प्रोग्रॅमचे मशीन कोडमध्ये रूपांतर.
◾ Assembler : Assembly Language चे Machine Language मध्ये रूपांतर.
◾ Loader : प्रोग्रॅम मुख्य मेमरीमध्ये लोड करतो.
Compiler संपूर्ण प्रोग्रॅम किंवा त्याचा मोठा भाग मशीन कोडमध्ये रूपांतरित करून नंतर अंमलबजावणी करतो. Assembler हा Assembly Language चे Machine Language मध्ये रूपांतर करतो, तर Loader प्रोग्रॅमला मुख्य मेमरीमध्ये लोड करण्याचे काम करतो.
Key Points :
◾ Interpreter : कोडची ओळीनुसार अंमलबजावणी.
◾ Compiler : प्रोग्रॅमचे मशीन कोडमध्ये रूपांतर.
◾ Assembler : Assembly Language चे Machine Language मध्ये रूपांतर.
◾ Loader : प्रोग्रॅम मुख्य मेमरीमध्ये लोड करतो.
Question : 7
कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा वापर करून एखाद्या व्यक्तीचा चेहरा किंवा आवाज हुबेहूब बदलून बनवलेल्या खोट्या व्हिडिओला काय म्हणतात ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर Deepfake आहे. Deepfake तंत्रज्ञानामध्ये Deep Learning आणि इतर AI तंत्रांचा वापर करून एखाद्या व्यक्तीचा चेहरा, आवाज किंवा हालचाली दुसऱ्या व्यक्तीच्या माध्यमात कृत्रिमरीत्या बदलल्या जाऊ शकतात. अशा माध्यमाचा वापर दिशाभूल, फसवणूक किंवा चुकीची माहिती पसरवण्यासाठी होऊ शकतो.
GAN म्हणजे Generative Adversarial Networks. डीपफेक निर्मितीशी संबंधित तंत्रज्ञानामध्ये GAN चा ऐतिहासिकदृष्ट्या मोठा वापर झाला आहे. डीपफेक ओळखण्यासाठी AI Detection Tools, डिजिटल फॉरेन्सिक आणि Watermarking यांसारख्या उपायांचा वापर केला जातो.
Key Points :
◾ Deepfake : AI च्या साहाय्याने तयार केलेले बनावट ऑडिओ, व्हिडिओ किंवा चित्र.
◾ GAN : Generative Adversarial Networks.
◾ डीपफेकविरुद्ध AI Detection आणि Watermarking तंत्रांचा वापर होतो.
◾ भारतातील सायबर गुन्हे नोंदणीचे अधिकृत पोर्टल cybercrime.gov.in आहे.
GAN म्हणजे Generative Adversarial Networks. डीपफेक निर्मितीशी संबंधित तंत्रज्ञानामध्ये GAN चा ऐतिहासिकदृष्ट्या मोठा वापर झाला आहे. डीपफेक ओळखण्यासाठी AI Detection Tools, डिजिटल फॉरेन्सिक आणि Watermarking यांसारख्या उपायांचा वापर केला जातो.
Key Points :
◾ Deepfake : AI च्या साहाय्याने तयार केलेले बनावट ऑडिओ, व्हिडिओ किंवा चित्र.
◾ GAN : Generative Adversarial Networks.
◾ डीपफेकविरुद्ध AI Detection आणि Watermarking तंत्रांचा वापर होतो.
◾ भारतातील सायबर गुन्हे नोंदणीचे अधिकृत पोर्टल cybercrime.gov.in आहे.
Question : 8
एमएस वर्ड (MS Word) मध्ये दस्तऐवजातील सर्व मजकूर मध्यभागी (Center Align) करण्यासाठी कोणती शॉर्टकट की वापरतात ?
📝स्पष्टीकरण : MS Word मध्ये मजकूर Center Align करण्यासाठी Ctrl + E ही शॉर्टकट की वापरली जाते. येथे E हे Center alignment साठी वापरले जाणारे शॉर्टकट दर्शवते. Ctrl + C चा वापर Copy करण्यासाठी केला जातो.
Word मधील इतर महत्त्वाच्या alignment shortcuts मध्ये Ctrl + L म्हणजे Left Align, Ctrl + R म्हणजे Right Align आणि Ctrl + J म्हणजे Justify यांचा समावेश होतो.
Key Points :
◾ Ctrl + E : Center Align.
◾ Ctrl + L : Left Align.
◾ Ctrl + R : Right Align.
◾ Ctrl + J : Justify.
Word मधील इतर महत्त्वाच्या alignment shortcuts मध्ये Ctrl + L म्हणजे Left Align, Ctrl + R म्हणजे Right Align आणि Ctrl + J म्हणजे Justify यांचा समावेश होतो.
Key Points :
◾ Ctrl + E : Center Align.
◾ Ctrl + L : Left Align.
◾ Ctrl + R : Right Align.
◾ Ctrl + J : Justify.
Question : 9
जगातील पहिला मायक्रोप्रोसेसर (Microprocessor) कोणत्या कंपनीने विकसित केला होता ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर Intel आहे. Intel 4004 हा जगातील पहिला व्यावसायिक सिंगल-चिप मायक्रोप्रोसेसर मानला जातो. तो 1971 मध्ये Intel ने बाजारात आणला. Intel 4004 हा 4-bit मायक्रोप्रोसेसर होता आणि त्याच्या विकासामध्ये Federico Faggin यांची महत्त्वाची भूमिका होती.
मायक्रोप्रोसेसरच्या विकासामुळे संगणकांचे आकारमान कमी होण्यास, कार्यक्षमता वाढण्यास आणि वैयक्तिक संगणकांच्या विकासाला चालना मिळण्यास मदत झाली. IBM, Apple आणि Microsoft या कंपन्यांचा संगणक क्षेत्रातील मोठा सहभाग असला तरी या प्रश्नातील योग्य उत्तर Intel आहे.
Key Points :
◾ Intel 4004 : 1971 मध्ये सादर झालेला पहिला व्यावसायिक सिंगल-चिप मायक्रोप्रोसेसर.
◾ Intel 4004 : 4-bit मायक्रोप्रोसेसर.
◾ Federico Faggin : Intel 4004 च्या प्रमुख डिझाइनरपैकी एक.
◾ मायक्रोप्रोसेसरचा व्यापक वापर Fourth Generation Computers मध्ये झाला.
मायक्रोप्रोसेसरच्या विकासामुळे संगणकांचे आकारमान कमी होण्यास, कार्यक्षमता वाढण्यास आणि वैयक्तिक संगणकांच्या विकासाला चालना मिळण्यास मदत झाली. IBM, Apple आणि Microsoft या कंपन्यांचा संगणक क्षेत्रातील मोठा सहभाग असला तरी या प्रश्नातील योग्य उत्तर Intel आहे.
Key Points :
◾ Intel 4004 : 1971 मध्ये सादर झालेला पहिला व्यावसायिक सिंगल-चिप मायक्रोप्रोसेसर.
◾ Intel 4004 : 4-bit मायक्रोप्रोसेसर.
◾ Federico Faggin : Intel 4004 च्या प्रमुख डिझाइनरपैकी एक.
◾ मायक्रोप्रोसेसरचा व्यापक वापर Fourth Generation Computers मध्ये झाला.
Question : 10
एकाच इमारतीमध्ये किंवा मर्यादित परिसरामध्ये संगणक जोडण्यासाठी कोणत्या नेटवर्क प्रकाराचा वापर केला जातो ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर LAN आहे. LAN म्हणजे Local Area Network. घर, शाळा, कार्यालय, प्रयोगशाळा किंवा एका इमारतीसारख्या मर्यादित भौगोलिक क्षेत्रातील संगणक व उपकरणे जोडण्यासाठी LAN वापरले जाते.
MAN म्हणजे Metropolitan Area Network आणि साधारणपणे शहर किंवा मोठ्या महानगरीय क्षेत्रातील नेटवर्कसाठी वापरले जाते. WAN म्हणजे Wide Area Network आणि मोठ्या भौगोलिक क्षेत्राला जोडते. PAN म्हणजे Personal Area Network, उदाहरणार्थ Bluetooth द्वारे वैयक्तिक उपकरणे जोडणे.
Key Points :
◾ LAN : Local Area Network.
◾ MAN : Metropolitan Area Network.
◾ WAN : Wide Area Network.
◾ PAN : Personal Area Network.
MAN म्हणजे Metropolitan Area Network आणि साधारणपणे शहर किंवा मोठ्या महानगरीय क्षेत्रातील नेटवर्कसाठी वापरले जाते. WAN म्हणजे Wide Area Network आणि मोठ्या भौगोलिक क्षेत्राला जोडते. PAN म्हणजे Personal Area Network, उदाहरणार्थ Bluetooth द्वारे वैयक्तिक उपकरणे जोडणे.
Key Points :
◾ LAN : Local Area Network.
◾ MAN : Metropolitan Area Network.
◾ WAN : Wide Area Network.
◾ PAN : Personal Area Network.
Question : 11
संगणकामध्ये डेटा कायमस्वरूपी साठवण्यासाठी वापरले जाणारे एसएसडी (SSD) चे पूर्ण रूप काय आहे ?
📝स्पष्टीकरण : SSD चे पूर्ण रूप Solid State Drive आहे. SSD ही फ्लॅश मेमरी आधारित स्टोरेज उपकरणे आहेत. पारंपारिक HDD च्या तुलनेत SSD मध्ये फिरणारे यांत्रिक भाग नसल्यामुळे सामान्यतः डेटा वाचणे आणि लिहिणे अधिक जलद होते.
HDD म्हणजे Hard Disk Drive. HDD मध्ये चुंबकीय डिस्क आणि यांत्रिक भागांचा वापर केला जातो, तर SSD मध्ये Semiconductor Flash Memory वापरली जाते. त्यामुळे SSD अधिक वेगवान, शांत आणि धक्क्यांना तुलनेने अधिक प्रतिरोधक असते.
Key Points :
◾ SSD : Solid State Drive.
◾ HDD : Hard Disk Drive.
◾ SSD मध्ये Moving Mechanical Parts नसतात.
◾ SSD Flash Memory वर आधारित असते.
HDD म्हणजे Hard Disk Drive. HDD मध्ये चुंबकीय डिस्क आणि यांत्रिक भागांचा वापर केला जातो, तर SSD मध्ये Semiconductor Flash Memory वापरली जाते. त्यामुळे SSD अधिक वेगवान, शांत आणि धक्क्यांना तुलनेने अधिक प्रतिरोधक असते.
Key Points :
◾ SSD : Solid State Drive.
◾ HDD : Hard Disk Drive.
◾ SSD मध्ये Moving Mechanical Parts नसतात.
◾ SSD Flash Memory वर आधारित असते.
Question : 12
मशीन लर्निंगच्या कोणत्या प्रकारात अल्गोरिदमला आधीपासून लेबल केलेला (Labeled) डेटा शिकण्यासाठी दिला जातो ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर Supervised Learning आहे. या प्रकारात मशीन लर्निंग मॉडेलला Input Data आणि त्यासोबत योग्य Output Label दिले जातात. या उदाहरणांमधून मॉडेल नवीन डेटासाठी योग्य अंदाज किंवा वर्गीकरण करायला शिकते. उदाहरणार्थ, Spam आणि Non-Spam Emails अशी लेबले दिल्यास मॉडेल नवीन ईमेलचे वर्गीकरण करू शकते.
Unsupervised Learning मध्ये लेबल नसलेल्या डेटामधील नमुने किंवा गट शोधले जातात. Reinforcement Learning मध्ये एजंटला कृतीनुसार Reward किंवा Penalty मिळते आणि त्यातून तो शिकतो. Semi-supervised Learning मध्ये लेबल असलेला आणि लेबल नसलेला दोन्ही प्रकारचा डेटा वापरला जातो.
Key Points :
◾ Supervised Learning : Labeled Data वर आधारित शिक्षण.
◾ Unsupervised Learning : Unlabeled Data मधील Pattern शोधणे.
◾ Reinforcement Learning : Reward आणि Penalty द्वारे शिक्षण.
◾ Semi-supervised Learning : Labeled आणि Unlabeled दोन्ही डेटा वापरतो.
Unsupervised Learning मध्ये लेबल नसलेल्या डेटामधील नमुने किंवा गट शोधले जातात. Reinforcement Learning मध्ये एजंटला कृतीनुसार Reward किंवा Penalty मिळते आणि त्यातून तो शिकतो. Semi-supervised Learning मध्ये लेबल असलेला आणि लेबल नसलेला दोन्ही प्रकारचा डेटा वापरला जातो.
Key Points :
◾ Supervised Learning : Labeled Data वर आधारित शिक्षण.
◾ Unsupervised Learning : Unlabeled Data मधील Pattern शोधणे.
◾ Reinforcement Learning : Reward आणि Penalty द्वारे शिक्षण.
◾ Semi-supervised Learning : Labeled आणि Unlabeled दोन्ही डेटा वापरतो.
Question : 13
एम.एस. एक्सेल फाईलचा डीफॉल्ट व्ह्यू (Default View) खालीलपैकी कोणता असतो ?
📝स्पष्टीकरण : MS Excel मध्ये नवीन वर्कबुक उघडल्यावर सामान्यतः त्याचा Default View हा Normal View असतो. या दृश्यामध्ये सेल, Rows आणि Columns यांचे सामान्य कार्यक्षेत्र दिसते आणि डेटा एंट्री व संपादनासाठी ते वापरले जाते.
Page Layout View मध्ये दस्तऐवज प्रिंट केल्यावर त्याचा लेआउट कसा दिसेल हे पाहता येते. Page Break Preview मध्ये प्रिंट करताना पानांचे विभाजन कसे होईल हे पाहता येते. Excel च्या आधुनिक आवृत्तीत एका वर्कशीटमध्ये 1,048,576 Rows आणि 16,384 Columns असतात.
Key Points :
◾ Excel चा Default View : Normal View.
◾ Page Layout View : प्रिंट लेआउट पाहण्यासाठी.
◾ Page Break Preview : पानांचे विभाजन पाहण्यासाठी.
◾ Excel मध्ये 1,048,576 Rows आणि 16,384 Columns असतात.
Page Layout View मध्ये दस्तऐवज प्रिंट केल्यावर त्याचा लेआउट कसा दिसेल हे पाहता येते. Page Break Preview मध्ये प्रिंट करताना पानांचे विभाजन कसे होईल हे पाहता येते. Excel च्या आधुनिक आवृत्तीत एका वर्कशीटमध्ये 1,048,576 Rows आणि 16,384 Columns असतात.
Key Points :
◾ Excel चा Default View : Normal View.
◾ Page Layout View : प्रिंट लेआउट पाहण्यासाठी.
◾ Page Break Preview : पानांचे विभाजन पाहण्यासाठी.
◾ Excel मध्ये 1,048,576 Rows आणि 16,384 Columns असतात.
Question : 14
संगणक प्रणालीवर क्षमतेपेक्षा जास्त डेटा पॅकेट्स पाठवून सिस्टीम क्रॅश करणाऱ्या सायबर हल्ल्याला काय म्हणतात ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर DoS Attack आहे. DoS चे पूर्ण रूप Denial of Service आहे. या हल्ल्याचा उद्देश लक्ष्यित सर्व्हर किंवा नेटवर्कवर मोठ्या प्रमाणात विनंत्या किंवा ट्रॅफिक निर्माण करून त्याची सेवा सामान्य वापरकर्त्यांसाठी उपलब्ध होऊ न देणे हा असतो.
DDoS म्हणजे Distributed Denial of Service. यामध्ये अनेक संक्रमित संगणक किंवा उपकरणांमधून एकाच वेळी लक्ष्यावर ट्रॅफिक पाठवला जाऊ शकतो. Brute Force Attack मध्ये पासवर्ड किंवा इतर गुप्त माहिती शोधण्यासाठी अनेक संभाव्य संयोजनांचा प्रयत्न केला जातो, तर Ransomware डेटा एन्क्रिप्ट करून खंडणी मागण्याशी संबंधित असतो.
Key Points :
◾ DoS : Denial of Service.
◾ DDoS : Distributed Denial of Service.
◾ Brute Force Attack : अनेक संभाव्य पासवर्ड संयोजनांचा प्रयत्न.
◾ Botnet : हल्लेखोरांच्या नियंत्रणाखाली असलेल्या संक्रमित उपकरणांचे जाळे.
DDoS म्हणजे Distributed Denial of Service. यामध्ये अनेक संक्रमित संगणक किंवा उपकरणांमधून एकाच वेळी लक्ष्यावर ट्रॅफिक पाठवला जाऊ शकतो. Brute Force Attack मध्ये पासवर्ड किंवा इतर गुप्त माहिती शोधण्यासाठी अनेक संभाव्य संयोजनांचा प्रयत्न केला जातो, तर Ransomware डेटा एन्क्रिप्ट करून खंडणी मागण्याशी संबंधित असतो.
Key Points :
◾ DoS : Denial of Service.
◾ DDoS : Distributed Denial of Service.
◾ Brute Force Attack : अनेक संभाव्य पासवर्ड संयोजनांचा प्रयत्न.
◾ Botnet : हल्लेखोरांच्या नियंत्रणाखाली असलेल्या संक्रमित उपकरणांचे जाळे.
Question : 15
गुगलच्या अँड्रॉइड (Android) ऑपरेटिंग सिस्टीमचा मुख्य गाभा (Kernel) कोणत्या ओएसवर आधारित आहे ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर Linux आहे. Android ही मोबाइल उपकरणांसाठी विकसित केलेली ऑपरेटिंग सिस्टीम असून तिच्या मुख्य गाभ्याचा आधार Linux Kernel आहे. Android मध्ये मोबाइल हार्डवेअर, मेमरी, प्रोसेस आणि इतर प्रणाली संसाधनांचे व्यवस्थापन करण्यासाठी Kernel महत्त्वाची भूमिका बजावतो.
Linus Torvalds यांनी 1991 मध्ये Linux Kernel च्या विकासाची सुरुवात केली. Android ची पहिली व्यावसायिक आवृत्ती 2008 मध्ये उपलब्ध झाली. iOS ही Apple च्या उपकरणांसाठी विकसित केलेली मालकीची ऑपरेटिंग सिस्टीम आहे.
Key Points :
◾ Android चा मुख्य गाभा Linux Kernel वर आधारित आहे.
◾ Linus Torvalds : Linux Kernel चे प्रमुख निर्माते.
◾ Linux च्या विकासाची सुरुवात 1991 मध्ये झाली.
◾ Android ची पहिली आवृत्ती 2008 मध्ये उपलब्ध झाली.
Linus Torvalds यांनी 1991 मध्ये Linux Kernel च्या विकासाची सुरुवात केली. Android ची पहिली व्यावसायिक आवृत्ती 2008 मध्ये उपलब्ध झाली. iOS ही Apple च्या उपकरणांसाठी विकसित केलेली मालकीची ऑपरेटिंग सिस्टीम आहे.
Key Points :
◾ Android चा मुख्य गाभा Linux Kernel वर आधारित आहे.
◾ Linus Torvalds : Linux Kernel चे प्रमुख निर्माते.
◾ Linux च्या विकासाची सुरुवात 1991 मध्ये झाली.
◾ Android ची पहिली आवृत्ती 2008 मध्ये उपलब्ध झाली.
Question : 16
कृत्रिम बुद्धिमत्ता तंत्रज्ञानातील 'LLM' या मॉडेलचे पूर्ण रूप काय आहे ?
📝स्पष्टीकरण : LLM चे पूर्ण रूप Large Language Model आहे. LLM हे मोठ्या प्रमाणातील मजकूर आणि इतर डेटावर प्रशिक्षित केलेले AI मॉडेल असते. मानवी भाषेतील नमुने समजून घेऊन Text Generation, Summarization, Translation, Question Answering यांसारखी कामे करण्यासाठी LLM चा वापर केला जातो.
आधुनिक अनेक LLM मध्ये Transformer Architecture चा वापर केला जातो. ChatGPT, Gemini आणि Claude यांसारख्या AI सेवांमध्ये मोठ्या भाषिक मॉडेल्सशी संबंधित तंत्रज्ञानाचा वापर होतो. तथापि, प्रत्येक AI प्रणालीची अचूक रचना आणि क्षमता वेगवेगळी असू शकते.
Key Points :
◾ LLM : Large Language Model.
◾ LLM मोठ्या प्रमाणातील डेटावर प्रशिक्षित केले जातात.
◾ Transformer Architecture हे आधुनिक LLM मध्ये महत्त्वाचे तंत्रज्ञान आहे.
◾ Text Generation आणि Question Answering ही LLM ची प्रमुख उपयोगक्षेत्रे आहेत.
आधुनिक अनेक LLM मध्ये Transformer Architecture चा वापर केला जातो. ChatGPT, Gemini आणि Claude यांसारख्या AI सेवांमध्ये मोठ्या भाषिक मॉडेल्सशी संबंधित तंत्रज्ञानाचा वापर होतो. तथापि, प्रत्येक AI प्रणालीची अचूक रचना आणि क्षमता वेगवेगळी असू शकते.
Key Points :
◾ LLM : Large Language Model.
◾ LLM मोठ्या प्रमाणातील डेटावर प्रशिक्षित केले जातात.
◾ Transformer Architecture हे आधुनिक LLM मध्ये महत्त्वाचे तंत्रज्ञान आहे.
◾ Text Generation आणि Question Answering ही LLM ची प्रमुख उपयोगक्षेत्रे आहेत.
Question : 17
संगणकातील तात्पुरत्या फाईल्स सेव्ह होणाऱ्या 'क्लिपबोर्ड' (Clipboard) चे मुख्य कार्य काय आहे ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर कट किंवा कॉपी केलेला डेटा तात्पुरता साठवणे हे आहे. वापरकर्ता एखादा मजकूर, चित्र किंवा इतर डेटा Cut किंवा Copy केल्यानंतर तो डेटा Clipboard मध्ये तात्पुरता ठेवला जातो. त्यानंतर Paste आदेशाद्वारे तो दुसऱ्या ठिकाणी वापरता येतो.
Windows मध्ये Ctrl + C Copy, Ctrl + X Cut आणि Ctrl + V Paste साठी वापरले जातात. Windows + V वापरून Clipboard History उपलब्ध असल्यास ती पाहता येते. Clipboard हे कायमस्वरूपी स्टोरेजचे साधन नाही.
Key Points :
◾ Clipboard : Cut किंवा Copy केलेला डेटा तात्पुरता ठेवतो.
◾ Ctrl + C : Copy.
◾ Ctrl + X : Cut.
◾ Ctrl + V : Paste.
◾ Windows + V : Clipboard History.
Windows मध्ये Ctrl + C Copy, Ctrl + X Cut आणि Ctrl + V Paste साठी वापरले जातात. Windows + V वापरून Clipboard History उपलब्ध असल्यास ती पाहता येते. Clipboard हे कायमस्वरूपी स्टोरेजचे साधन नाही.
Key Points :
◾ Clipboard : Cut किंवा Copy केलेला डेटा तात्पुरता ठेवतो.
◾ Ctrl + C : Copy.
◾ Ctrl + X : Cut.
◾ Ctrl + V : Paste.
◾ Windows + V : Clipboard History.
Question : 18
संगणकाची तिसरी पिढी (Third Generation Computers) खालीलपैकी कोणत्या घटकावर आधारित होती ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर Integrated Circuits अर्थात IC Chips आहे. संगणकाच्या तिसऱ्या पिढीचा कालखंड साधारण 1964 ते 1971 मानला जातो. या काळात स्वतंत्र ट्रान्झिस्टर्सऐवजी अनेक इलेक्ट्रॉनिक घटक एका छोट्या चिपवर एकत्रित करणाऱ्या Integrated Circuits चा वापर झाला. त्यामुळे संगणकांचे आकारमान कमी झाले आणि कार्यक्षमता वाढली.
पहिली पिढी Vacuum Tubes, दुसरी पिढी Transistors, तिसरी पिढी Integrated Circuits आणि चौथी पिढी Microprocessors यांच्याशी संबंधित आहे. Jack Kilby आणि Robert Noyce यांचे Integrated Circuit च्या विकासात महत्त्वाचे योगदान होते.
Key Points :
◾ 1st Generation : Vacuum Tubes.
◾ 2nd Generation : Transistors.
◾ 3rd Generation : Integrated Circuits.
◾ 4th Generation : Microprocessors आणि VLSI.
◾ Jack Kilby आणि Robert Noyce : IC विकासातील प्रमुख व्यक्ती.
पहिली पिढी Vacuum Tubes, दुसरी पिढी Transistors, तिसरी पिढी Integrated Circuits आणि चौथी पिढी Microprocessors यांच्याशी संबंधित आहे. Jack Kilby आणि Robert Noyce यांचे Integrated Circuit च्या विकासात महत्त्वाचे योगदान होते.
Key Points :
◾ 1st Generation : Vacuum Tubes.
◾ 2nd Generation : Transistors.
◾ 3rd Generation : Integrated Circuits.
◾ 4th Generation : Microprocessors आणि VLSI.
◾ Jack Kilby आणि Robert Noyce : IC विकासातील प्रमुख व्यक्ती.
Question : 19
एम.एस. वर्डमध्ये विशिष्ट शब्द किंवा वाक्य शोधून त्याच्या जागी दुसरा शब्द बदलण्यासाठी (Find and Replace) कोणती की वापरतात ?
📝स्पष्टीकरण : MS Word मध्ये Find and Replace सुविधा उघडण्यासाठी Ctrl + H ही शॉर्टकट की वापरली जाते. या सुविधेच्या मदतीने दस्तऐवजातील विशिष्ट शब्द किंवा वाक्य शोधून त्याच्या जागी दुसरा शब्द किंवा वाक्य एकदा किंवा आवश्यकतेनुसार अनेक वेळा बदलता येते.
Ctrl + F चा वापर Find करण्यासाठी, Ctrl + G चा वापर Go To करण्यासाठी आणि Ctrl + K चा वापर Hyperlink जोडण्यासाठी केला जातो.
Key Points :
◾ Ctrl + H : Find and Replace.
◾ Ctrl + F : Find.
◾ Ctrl + G : Go To.
◾ Ctrl + K : Hyperlink जोडणे.
Ctrl + F चा वापर Find करण्यासाठी, Ctrl + G चा वापर Go To करण्यासाठी आणि Ctrl + K चा वापर Hyperlink जोडण्यासाठी केला जातो.
Key Points :
◾ Ctrl + H : Find and Replace.
◾ Ctrl + F : Find.
◾ Ctrl + G : Go To.
◾ Ctrl + K : Hyperlink जोडणे.
Question : 20
संगणक ग्राफिक्स, गेमिंग आणि AI मॉडेल प्रोसेसिंगचा वेग प्रचंड वाढवण्यासाठी कोणत्या प्रोसेसरचा वापर केला जातो ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर GPU आहे. GPU चे पूर्ण रूप Graphics Processing Unit आहे. GPU मध्ये मोठ्या प्रमाणावर समांतर गणना करण्यासाठी अनेक processing cores असतात. त्यामुळे Graphics Rendering, Gaming, Image Processing आणि अनेक प्रकारच्या AI आणि Machine Learning गणनांमध्ये GPU अत्यंत उपयुक्त ठरतो.
CPU म्हणजे Central Processing Unit आणि तो संगणकाच्या सर्वसाधारण प्रक्रिया व नियंत्रणासाठी मुख्य प्रोसेसर असतो. ALU म्हणजे Arithmetic Logic Unit, जो CPU मधील गणितीय व तार्किक प्रक्रिया करणारा घटक आहे. BIOS हे प्रोसेसर नसून संगणक सुरू होताना हार्डवेअर प्रारंभ करण्याशी संबंधित Firmware आहे.
Key Points :
◾ GPU : Graphics Processing Unit.
◾ GPU Parallel Processing साठी उपयुक्त आहे.
◾ CPU : Central Processing Unit.
◾ ALU : Arithmetic Logic Unit.
◾ BIOS : Basic Input/Output System.
CPU म्हणजे Central Processing Unit आणि तो संगणकाच्या सर्वसाधारण प्रक्रिया व नियंत्रणासाठी मुख्य प्रोसेसर असतो. ALU म्हणजे Arithmetic Logic Unit, जो CPU मधील गणितीय व तार्किक प्रक्रिया करणारा घटक आहे. BIOS हे प्रोसेसर नसून संगणक सुरू होताना हार्डवेअर प्रारंभ करण्याशी संबंधित Firmware आहे.
Key Points :
◾ GPU : Graphics Processing Unit.
◾ GPU Parallel Processing साठी उपयुक्त आहे.
◾ CPU : Central Processing Unit.
◾ ALU : Arithmetic Logic Unit.
◾ BIOS : Basic Input/Output System.
Question : 21
एखादी वेबपेज किंवा इंटरनेट लिंक त्वरित उघडण्यासाठी कॅमेऱ्याने स्कॅन केला जाणारा 'QR Code' म्हणजे काय ?
📝स्पष्टीकरण : QR Code चे पूर्ण रूप Quick Response Code आहे. हा 2D अर्थात द्विमितीय Barcode आहे. स्मार्टफोनच्या कॅमेऱ्याने QR Code स्कॅन केल्यावर त्यामध्ये साठवलेली माहिती, जसे की URL, मजकूर किंवा इतर डेटा, पटकन मिळवता येतो.
QR Code चा विकास 1994 मध्ये जपानमधील Denso Wave कंपनीने केला. पारंपारिक Barcode प्रामुख्याने 1D स्वरूपाचा असतो, तर QR Code मध्ये दोन दिशांमध्ये माहिती साठवता येते. भारतात UPI Payments साठी QR Code चा मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो.
Key Points :
◾ QR : Quick Response.
◾ QR Code हा 2D Barcode आहे.
◾ QR Code चा विकास 1994 मध्ये Denso Wave ने केला.
◾ भारतात UPI Payments साठी QR Code चा मोठ्या प्रमाणावर वापर होतो.
QR Code चा विकास 1994 मध्ये जपानमधील Denso Wave कंपनीने केला. पारंपारिक Barcode प्रामुख्याने 1D स्वरूपाचा असतो, तर QR Code मध्ये दोन दिशांमध्ये माहिती साठवता येते. भारतात UPI Payments साठी QR Code चा मोठ्या प्रमाणावर वापर केला जातो.
Key Points :
◾ QR : Quick Response.
◾ QR Code हा 2D Barcode आहे.
◾ QR Code चा विकास 1994 मध्ये Denso Wave ने केला.
◾ भारतात UPI Payments साठी QR Code चा मोठ्या प्रमाणावर वापर होतो.
Question : 22
क्लाउडवर डेटा अपलोड आणि डाऊनलोड करण्यासाठी कोणत्या नेटवर्क प्रोटोकॉलचा वापर फायली हस्तांतरित करताना होतो ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर FTP आहे. FTP चे पूर्ण रूप File Transfer Protocol आहे. नेटवर्कवर एका संगणकातून दुसऱ्या संगणकावर किंवा सर्व्हरवर फाइल्स पाठवणे आणि प्राप्त करणे यासाठी FTP प्रोटोकॉलचा वापर केला जातो.
FTP शी संबंधित पारंपारिक नियंत्रण आणि डेटा कनेक्शनसाठी Port 21 आणि Port 20 यांचा वापर केला जातो. SMTP हा ईमेल पाठवण्यासाठी आणि POP3 हा ईमेल प्राप्त करण्यासाठी वापरला जाणारा प्रोटोकॉल आहे. आधुनिक Cloud Storage सेवा मात्र स्वतःच्या सुरक्षित वेब-आधारित किंवा API-आधारित पद्धतीही वापरतात.
Key Points :
◾ FTP : File Transfer Protocol.
◾ FTP चा पारंपारिक Control Port : 21.
◾ SMTP : ईमेल पाठवण्यासाठी.
◾ POP3 : ईमेल प्राप्त करण्यासाठी.
◾ SNMP : नेटवर्क व्यवस्थापन आणि मॉनिटरिंगसाठी.
FTP शी संबंधित पारंपारिक नियंत्रण आणि डेटा कनेक्शनसाठी Port 21 आणि Port 20 यांचा वापर केला जातो. SMTP हा ईमेल पाठवण्यासाठी आणि POP3 हा ईमेल प्राप्त करण्यासाठी वापरला जाणारा प्रोटोकॉल आहे. आधुनिक Cloud Storage सेवा मात्र स्वतःच्या सुरक्षित वेब-आधारित किंवा API-आधारित पद्धतीही वापरतात.
Key Points :
◾ FTP : File Transfer Protocol.
◾ FTP चा पारंपारिक Control Port : 21.
◾ SMTP : ईमेल पाठवण्यासाठी.
◾ POP3 : ईमेल प्राप्त करण्यासाठी.
◾ SNMP : नेटवर्क व्यवस्थापन आणि मॉनिटरिंगसाठी.
Question : 23
खालीलपैकी कोणते सॉफ्टवेअर ओपन-सोर्स (Open-Source) ऑपरेटिंग सिस्टीमचे सर्वोत्तम उदाहरण आहे ?
📝स्पष्टीकरण : योग्य उत्तर Ubuntu Linux आहे. Ubuntu ही Linux वर आधारित ऑपरेटिंग सिस्टीम असून तिच्या मोठ्या भागाचा सोर्स कोड मुक्त आणि सार्वजनिक स्वरूपात उपलब्ध असतो. Open-Source सॉफ्टवेअरमध्ये परवान्याच्या अटींनुसार वापरकर्त्यांना सोर्स कोड पाहणे, अभ्यासणे, बदलणे किंवा पुनर्वितरण करणे शक्य असते.
Windows, macOS आणि iOS या प्रमुखतः मालकीच्या अर्थात Proprietary Operating Systems आहेत. भारतातील BOSS म्हणजे Bharat Operating System Solutions हे Linux आधारित भारतीय GNU/Linux वितरण म्हणून ओळखले जाते.
Key Points :
◾ Ubuntu : Linux आधारित Open-Source Operating System.
◾ Open-Source : सोर्स कोड उपलब्ध असलेले सॉफ्टवेअर.
◾ Windows आणि iOS : Proprietary Operating Systems.
◾ BOSS : Bharat Operating System Solutions.
Windows, macOS आणि iOS या प्रमुखतः मालकीच्या अर्थात Proprietary Operating Systems आहेत. भारतातील BOSS म्हणजे Bharat Operating System Solutions हे Linux आधारित भारतीय GNU/Linux वितरण म्हणून ओळखले जाते.
Key Points :
◾ Ubuntu : Linux आधारित Open-Source Operating System.
◾ Open-Source : सोर्स कोड उपलब्ध असलेले सॉफ्टवेअर.
◾ Windows आणि iOS : Proprietary Operating Systems.
◾ BOSS : Bharat Operating System Solutions.
Question : 24
एम.एस. पॉवरपॉईंट (MS PowerPoint) मध्ये नवीन स्लाईड (New Slide) समाविष्ट करण्यासाठी कोणती शॉर्टकट की वापरली जाते ?
📝स्पष्टीकरण : MS PowerPoint मध्ये नवीन स्लाईड समाविष्ट करण्यासाठी Ctrl + M ही शॉर्टकट की वापरली जाते. ही की वापरल्यावर सध्याच्या Presentation मध्ये नवीन Slide तयार केली जाते.
Ctrl + N चा वापर नवीन Presentation तयार करण्यासाठी केला जातो, Ctrl + S चा वापर Presentation सेव्ह करण्यासाठी आणि Ctrl + D चा वापर निवडलेल्या वस्तू किंवा स्लाईडची प्रत तयार करण्यासाठी केला जाऊ शकतो. आधुनिक PowerPoint फाइलचे सामान्य एक्स्टेंशन .pptx आहे.
Key Points :
◾ Ctrl + M : नवीन Slide.
◾ Ctrl + N : नवीन Presentation.
◾ Ctrl + S : Save.
◾ Ctrl + D : Duplicate.
◾ PowerPoint फाइल एक्स्टेंशन : .pptx.
Ctrl + N चा वापर नवीन Presentation तयार करण्यासाठी केला जातो, Ctrl + S चा वापर Presentation सेव्ह करण्यासाठी आणि Ctrl + D चा वापर निवडलेल्या वस्तू किंवा स्लाईडची प्रत तयार करण्यासाठी केला जाऊ शकतो. आधुनिक PowerPoint फाइलचे सामान्य एक्स्टेंशन .pptx आहे.
Key Points :
◾ Ctrl + M : नवीन Slide.
◾ Ctrl + N : नवीन Presentation.
◾ Ctrl + S : Save.
◾ Ctrl + D : Duplicate.
◾ PowerPoint फाइल एक्स्टेंशन : .pptx.
Question : 25
भारतात सायबर गुन्ह्यांवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी आणि मार्गदर्शन करण्यासाठी स्थापन केलेल्या 'I4C' चे पूर्ण रूप काय आहे ?
📝स्पष्टीकरण : I4C चे पूर्ण रूप Indian Cyber Crime Coordination Centre आहे. I4C ही भारत सरकारच्या Ministry of Home Affairs अंतर्गत सायबर गुन्ह्यांना प्रतिबंध करणे, त्यांच्याशी समन्वय साधणे आणि नागरिकांना सायबर गुन्ह्यांविषयी मदत व मार्गदर्शन उपलब्ध करून देणे यासाठी महत्त्वाची संस्था आहे.
सायबर फसवणुकीची तक्रार नोंदवण्यासाठी भारतात National Cyber Crime Reporting Portal उपलब्ध आहे. आर्थिक सायबर फसवणूक झाल्यास तातडीने 1930 या राष्ट्रीय हेल्पलाइन क्रमांकावर संपर्क करण्याचा सल्ला दिला जातो. सायबर सुरक्षेबाबत जनजागृती करणे हेदेखील महत्त्वाचे आहे.
Key Points :
◾ I4C : Indian Cyber Crime Coordination Centre.
◾ I4C हे Ministry of Home Affairs अंतर्गत कार्य करते.
◾ सायबर आर्थिक फसवणुकीसाठी राष्ट्रीय हेल्पलाइन क्रमांक : 1930.
◾ सायबर गुन्हे नोंदणीसाठी National Cyber Crime Reporting Portal वापरता येते.
सायबर फसवणुकीची तक्रार नोंदवण्यासाठी भारतात National Cyber Crime Reporting Portal उपलब्ध आहे. आर्थिक सायबर फसवणूक झाल्यास तातडीने 1930 या राष्ट्रीय हेल्पलाइन क्रमांकावर संपर्क करण्याचा सल्ला दिला जातो. सायबर सुरक्षेबाबत जनजागृती करणे हेदेखील महत्त्वाचे आहे.
Key Points :
◾ I4C : Indian Cyber Crime Coordination Centre.
◾ I4C हे Ministry of Home Affairs अंतर्गत कार्य करते.
◾ सायबर आर्थिक फसवणुकीसाठी राष्ट्रीय हेल्पलाइन क्रमांक : 1930.
◾ सायबर गुन्हे नोंदणीसाठी National Cyber Crime Reporting Portal वापरता येते.
Your Scorecard
Total Questions
0
Solved Question
0
Correct
0
Wrong
0
Final Score : 0 / 0