Panchayat Raj Questions in Marathi | Panchayat Raj MCQ in Marathi
Panchayat Raj Prashn Uttar Marathi : MPSC राज्यसेवा, PSI-STI-ASO, महाराष्ट्र गट 'क' सेवा - राज्य उत्पादन शुल्क निरीक्षक, सहायक, लिपिक टंकलेखक , कृषी सेवा , वनरक्षक भरती, स्थापत्य अभियांत्रिकी , पोलीस भरती, तलाठी, ग्रामसेवक व इतर सरळसेवा स्पर्धा परीक्षांसाठी उपयुक्त Panchayat Raj GK Questions with Answer in Marathi
या ब्लॉग पोस्ट मध्ये अतिशय महत्त्वाचे आणि परीक्षेच्या बदलत्या पॅटर्नवर आधारित निवडक 100+ भारतातील पंचायतराज व्यवस्था मराठी प्रश्न उत्तरे खाली दिलेले आहेत
Panchayat Raj Question Answer Marathi | पंचायतराज प्रश्न उत्तर मराठी
1 ) भारतात स्थानिक स्वराज्य संस्थांचा जनक म्हणून कोणाला ओळखले जाते ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | लॉर्ड रिपन (Lord Ripon)
2 ) 'ग्राम स्वराज्य' या संकल्पनेचे पुरस्कर्ते कोण होते ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | महात्मा गांधी (Mahatma Gandhi)
3 ) बलवंतराय मेहता समितीची स्थापना कधी करण्यात आली ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | 1957
4 ) बलवंतराय मेहता समितीने पंचायत राजसाठी किती स्तरांची शिफारस केली होती ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | तीन (Three)
5 ) देशात सर्वप्रथम पंचायत राज व्यवस्था कोठे लागू करण्यात आली ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | राजस्थान
6 ) राजस्थानमध्ये कोणत्या जिल्ह्यात आणि कोणत्या तारखेला पंचायत राजची सुरुवात झाली ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | नागौर, 2 ऑक्टोबर 1959
7 ) पंचायत राजला घटनात्मक दर्जा देण्यासाठी कोणत्या समितीने सर्वप्रथम शिफारस केली होती ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | एल. एम. सिंघवी समिती (L. M. Singhvi Committee)
8 ) पंचायत राज संस्थेसाठी '73 वी घटनादुरुस्ती' कोणत्या वर्षी मंजूर झाली ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | 1992
9 ) 73 व्या घटनादुरुस्तीनंतर पंचायत राज कायद्याची अंमलबजावणी कधीपासून सुरू झाली ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | 24 एप्रिल 1993
10 ) पंचायत राज प्रणालीशी संबंधित 'ग्रामसभा' कोणत्या स्तरावर कार्यरत असते ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | गाव (Village)
11 ) ग्रामपंचायतीचा प्रशासकीय अधिकारी कोण असतो ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | ग्रामसेवक (Gram Sevak)
12 ) ग्रामसभेचे सदस्य होण्यासाठी किमान वय किती असावे लागते ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | 18 वर्षे
13 ) ग्रामपंचायतीच्या सदस्यांना (सदस्य आणि सरपंच) आपले राजीनामापत्र कोणाकडे सादर करावे लागते ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | गट विकास अधिकारी (BDO)
14 ) 'जिल्हा परिषद' स्तरावर प्रशासकीय प्रमुख कोण असतो ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | मुख्य कार्यकारी अधिकारी (CEO)
15 ) पंचायत समिती स्तरावर प्रशासकीय प्रमुख कोण असतो ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | गट विकास अधिकारी (BDO)
16 ) पंचायत राज संस्थेच्या निवडणुकीसाठी उमेदवाराचे किमान वय किती असावे लागते ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | 21 वर्षे
17 ) स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुका घेण्याची जबाबदारी कोणाची असते ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | राज्य निवडणूक आयोग (State Election Commission)
18 ) पंचायत राज संस्थेचा कार्यकाल किती वर्षांचा असतो ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | 5 वर्षे
19 ) 73 व्या घटनादुरुस्तीद्वारे राज्यघटनेत कोणता नवीन भाग समाविष्ट करण्यात आला ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | भाग IX (Part IX)
20 ) 73 व्या घटनादुरुस्तीने कोणत्या अनुसूचीचा समावेश घटनेत केला, ज्यात 29 कार्यात्मक विषय आहेत ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | 11 वी अनुसूची (11th Schedule)
21 ) स्थानिक स्वराज्य संस्थांना आर्थिक शिफारसी करण्यासाठी 'राज्य वित्त आयोग' (State Finance Commission) ची स्थापना कोणत्या कलमांतर्गत केली जाते ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | कलम 243(I)
22 ) पंचायत राज संस्थेमध्ये महिलांसाठी किती जागा आरक्षित आहेत ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | 1/3 (एक तृतीयांश)
पंचायत राज संस्थांमध्ये महिलांसाठी एकूण जागांच्या (एक तृतीयांश -1/3) 33% जागा आरक्षित ठेवणे बंधनकारक आहे, असे 73व्या घटनादुरुस्तीनुसार ठरवण्यात आले आहे. काही राज्यांनी हे आरक्षण 50% पर्यंत वाढवले आहे.
महाराष्ट्रात स्थानिक स्वराज्य संस्थांमध्ये महिलांसाठी 50% आरक्षण मंजूर करण्यात आले आहे
23 ) 'नागरी स्थानिक स्वराज्य संस्था' (Urban Local Bodies) शी संबंधित घटनादुरुस्ती कोणती आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | 74 वी घटनादुरुस्ती
24 ) 74 व्या घटनादुरुस्तीद्वारे राज्यघटनेत कोणता नवीन भाग समाविष्ट करण्यात आला ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | भाग 9A
25 ) नागरी स्थानिक स्वराज्य संस्थांसाठी '74 व्या घटनादुरुस्तीने' कोणत्या अनुसूचीचा समावेश घटनेत केला, ज्यात 18 कार्यात्मक विषय आहेत ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | 12 वी अनुसूची (12th Schedule)
26 ) स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या आर्थिक वर्षाची सुरुवात कधी होते ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | 1 एप्रिल
27 ) महानगरपालिकेचा प्रशासकीय प्रमुख कोण असतो ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | आयुक्त (Commissioner)
28 ) 'ग्रामपंचायत' मध्ये कमीतकमी किती सदस्य (सदस्य संख्या) असणे आवश्यक आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | 7
29 ) भारतात 'जिल्हा नियोजन समिती' (District Planning Committee - DPC) स्थापन करण्याची तरतूद कोणत्या कलमात आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 4 | कलम 243ZD
30 ) पंचायत राज संस्थेतील महिला आरक्षणाबद्दल शिफारस करणारी समिती कोणती ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | अशोक मेहता समिती (Ashok Mehta Committee)
31 ) पंचायत राज संस्थेचा भंग झाल्यास, किती दिवसांच्या आत निवडणुका घेणे बंधनकारक आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | 6 महिने
32 ) स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या उत्पन्नाचा मुख्य स्रोत कोणता आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | कर (उदा. घरपट्टी, पाणीपट्टी)
33 ) 'ग्रामसभा' बोलवण्याची जबाबदारी कोणाची असते ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | सरपंच
34 ) 'त्रिस्तरीय' पंचायत राज पद्धतीचा स्वीकार करणारे पहिले राज्य कोणते ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | राजस्थान
35 ) 'मंडल पंचायत' किंवा 'न्याय पंचायत' ची शिफारस कोणत्या समितीने केली होती ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | अशोक मेहता समिती
36 ) स्थानिक स्वराज्य संस्थेच्या निवडणुकीत मतदानासाठी मतदाराचे किमान वय किती असावे लागते ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | 18
37 ) 'कटक मंडळे' कशाच्या प्रशासनाशी संबंधित आहेत ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | लष्करी क्षेत्र
38 ) 'नगर परिषद' चे अध्यक्ष कोणाला संबोधित करून आपला राजीनामा देतात ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | विभागीय आयुक्त
39 ) पंचायत राजच्या निवडणुकीत भाग घेणाऱ्या राजकीय पक्षांना 'चिन्ह' वाटप कोण करते ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | राज्य निवडणूक आयोग
40 ) 73 व्या घटनादुरुस्तीनुसार 20 लाखाहून कमी लोकसंख्या असलेल्या राज्यांमध्ये कोणत्या स्तराची निर्मिती करणे पर्यायी आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | मध्यवर्ती स्तर (तालुका/पंचायत समिती)
41 ) स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुकीसंदर्भात कोणत्याही वादाचे निवारण करण्याचा अधिकार कोणाला आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | न्यायालय (Judiciary)
42 ) भारतीय राज्यघटनेच्या कोणत्या कलमात 'ग्रामपंचायत' ची व्याख्या आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | कलम 40
43 ) कोणत्या वर्षी 'मुंबई ग्रामपंचायत अधिनियम' (Bombay Village Panchayat Act) पारित झाला ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | 1958
44 ) 'महानगर नियोजन समिती' (Metropolitan Planning Committee - MPC) स्थापन करण्याची तरतूद कोणत्या घटनादुरुस्तीत आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | 74 वी घटनादुरुस्ती
45 ) पंचायत राज संस्थेमध्ये अनुसूचित जाती (SC) आणि अनुसूचित जमाती (ST) साठी आरक्षणाची तरतूद कोणत्या आधारावर केली जाते ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | लोकसंख्येच्या प्रमाणात (In proportion to population)
46 ) कोणत्या समितीने 'स्थानिक स्वराज्य संस्थांना' घटनात्मक दर्जा देण्याची शिफारस 1988 मध्ये केली होती ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | पी. के. थुंगन समिती (P. K. Thungon Committee)
47 ) 'अशोक मेहता समिती' ने पंचायत राजसाठी किती स्तरांची शिफारस केली होती ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | दोन (जिल्हा परिषद आणि मंडल पंचायत)
48 ) पंचायत राज संस्थेमध्ये 'ओबीसी' (OBC) आरक्षणाबद्दल निर्णय घेण्याचा अधिकार कोणाला आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | राज्य सरकार
49 ) 73 व्या घटनादुरुस्तीनुसार पंचायत राज संस्थांमधील 'आरक्षण' ची तरतूद कोणत्या कलमात आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | कलम 243D
50 ) कोणत्या समितीने स्थानिक स्वराज्य संस्थांना 'मुळे नसलेली झाडे' असे म्हटले होते ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | जी. व्ही. के. राव समिती
51 ) 74 व्या घटनादुरुस्तीनुसार कोणत्या नागरी स्थानिक स्वराज्य संस्थेसाठी किमान लोकसंख्या 3 लाख आवश्यक आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | महानगरपालिका
52 ) 'महानगरपालिका' (Municipal Corporation) मध्ये महिलांसाठी किती जागा आरक्षित आहेत ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | 1/2
53 ) कोणत्या समितीच्या शिफारशीनुसार महाराष्ट्रात 1962 मध्ये 'त्रिस्तरीय पंचायत राज' पद्धत लागू करण्यात आली ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | वसंतराव नाईक समिती
54 ) पंचायत राज संस्थेतील 'आरक्षण' (Reservation) ची तरतूद कोणत्या कलमात आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | कलम 243 डी
55 ) ग्रामपंचायतीचा कारभार चालवण्यासाठी महसूल व जमाखर्चाचे दस्तऐवज कोण तयार करतो ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | ग्रामसेवक
56 ) 'ग्रामपंचायत' च्या बैठका (ग्रामसभा) वर्षातून किमान किती वेळा घेणे आवश्यक आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 4 | 4
57 ) महाराष्ट्र राज्यातील 'जिल्हा नियोजन समिती' (डी पी सी) चा अध्यक्ष कोण असतो ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | पालकमंत्री
58 ) ग्रामपंचायत विसर्जित झाल्यास, उर्वरित कालावधीसाठी किती महिन्यांच्या आत निवडणूक घेणे बंधनकारक आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | 6 महिने
59 ) 'सरपंच' आपला राजीनामा कोणाला सादर करतात ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | गट विकास अधिकारी
60 ) पंचायत समितीच्या बैठकांचा अध्यक्ष कोण असतो ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | सभापती
61 ) '74 व्या घटनादुरुस्ती' नुसार महानगरपालिका, नगर परिषद आणि नगर पंचायत यांचा कार्यकाल किती वर्षांचा असतो ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | 5 वर्षे
62 ) 'ग्रामसभा' म्हणजे काय ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | गावातील सर्व 18 वर्षांवरील मतदारांची बैठक
63 ) 73 व्या घटनादुरुस्ती कायद्याने महिलांसाठी 1/3 आरक्षण कोणत्या कलमांतर्गत अनिवार्य केले आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | कलम 243D(iii)
64 ) 'ग्रामपंचायत' मध्ये 7 पेक्षा जास्त सदस्य असल्यास, सदस्य संख्या कोणाच्या आदेशाने वाढवता येते ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | राज्य सरकार
65 ) 'ग्रामसभा' ची बैठक बोलावण्यासाठी सदस्यांनी किती दिवसांपूर्वी नोटीस देणे आवश्यक आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | 7 दिवस
66 ) महाराष्ट्र राज्यात जिल्हा परिषदेच्या अध्यक्षांचा कार्यकाल किती वर्षांचा असतो ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | 2.5 वर्षे
67 ) पंचायत समितीचा सचिव म्हणून कोण काम पाहतो ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | गट विकास अधिकारी
68 ) 'नगर परिषद' चा मुख्य प्रशासकीय अधिकारी (Chief Administrative Officer) कोण असतो ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | मुख्याधिकारी
69 ) 'महानगरपालिका' चा प्रमुख (महापौर) आपला राजीनामा कोणाला सादर करतात ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | विभागीय आयुक्त
70 ) 'जिल्हा परिषद' च्या विविध समित्यांचा (उदा. कृषी, शिक्षण) कालावधी किती असतो ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | 2.5 वर्षे
71 ) '७४ व्या घटनादुरुस्ती' नुसार नागरी संस्थांच्या निवडणुकांसाठी 'राज्य निवडणूक आयोग' स्थापन करण्याची तरतूद कोणत्या कलमात आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | कलम 243ZA
72 ) भारतातील पहिली 'म्युनिसिपल कॉर्पोरेशन' (महानगरपालिका) कोठे स्थापन झाली ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | मद्रास
73 ) 'पंचायत राज' संस्थांना अधिक आर्थिक अधिकार देण्याची शिफारस कोणत्या समितीने केली ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | पी. बी. पाटील समिती
74 ) 'ग्रामसेवक' रजेवर असल्यास किंवा पद रिक्त असल्यास, या पदाचा कार्यभार कोण पाहतो ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 4 | शेजारच्या ग्रामपंचायतीचा ग्रामसेवक
75 ) 1992 च्या घटनादुरुस्ती कायद्यांमुळे 'पंचायत राज' संस्थांमध्ये कोणता बदल अनिवार्य झाला ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | नियमित निवडणुका
76 ) 'स्थानिक स्वराज्य संस्था' कोणत्या यादीत (सूची) समाविष्ट आहेत ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | राज्य सूची
77 ) 'ग्रामसभा' वर्षातून 6 वेळा घेण्याची शिफारस कोणत्या समितीने केली होती ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | पी. बी. पाटील समिती
78 ) 74 व्या घटनादुरुस्तीनुसार 'जिल्हा नियोजन समिती' ची तरतूद कोणत्या कलमात आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | कलम 243ZD
79 ) 'नगर परिषद' च्या स्थायी समितीचे अध्यक्ष कोण असतात ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | नगराध्यक्ष
80 ) 1986 च्या 'एल. एम. सिंघवी समिती' च्या शिफारशीचा मुख्य उद्देश काय होता ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | पंचायत राजला घटनात्मक मान्यता देणे
81 ) कोणत्या समितीने 'पंचायत राज' संस्थेसाठी 4 स्तरांची शिफारस केली होती ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | जी. व्ही. के. राव समिती
82 ) '74 व्या घटनादुरुस्ती' नुसार नागरी संस्थांच्या आर्थिक बाबींवर शिफारस करण्यासाठी कोणत्या आयोगाची स्थापना केली जाते ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | राज्य वित्त आयोग
83 ) 'ग्रामसभा' ची बैठक बोलावण्यासाठी किमान किती सदस्यांची मागणी आवश्यक आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | 1/10
84 ) 73 वा घटनादुरुस्ती कायदा भारतातील कोणत्या राज्याला लागू होत नाही ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | मिझोरम
85 ) 'नगर पंचायत' कशासाठी स्थापित केली जाते ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | ग्रामीण क्षेत्रातून शहरी क्षेत्रात संक्रमण करणारे क्षेत्र
86 ) कोणत्या समितीने पंचायत राज संस्थेसाठी 'राजकीय पक्ष' सहभागी होण्याची शिफारस केली होती ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | अशोक मेहता समिती
87 ) महाराष्ट्रात 'पहिल्या महानगरपालिके' ची स्थापना कोठे झाली ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | मुंबई
88 ) 'नगर परिषद' (Municipal Council) मध्ये निवडून आलेल्या सदस्यांना काय म्हणतात ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | नगरसेवक
89 ) 'जिल्हा परिषद' स्तरावर प्रशासकीय आणि विकासाचे प्रमुख जबाबदार व्यक्ती कोण असते ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | मुख्य कार्यकारी अधिकारी
90 ) 'एल. एम. सिंघवी समिती' ची स्थापना कोणत्या वर्षी झाली ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | 1986
91 ) 'नागरी स्थानिक स्वराज्य संस्थे' तील आरक्षणाची तरतूद कोणत्या कलमात आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 2 | कलम 243 टी
92 ) 'पंचायत' हा शब्द भारतीय राज्यघटनेच्या कोणत्या कलमात परिभाषित केला आहे ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 1 | कलम 243
93 ) 'अशोक मेहता समिती' ने शिफारस केलेल्या दोन स्तरांपैकी खालचा स्तर कोणता होता ?
📋 योग्य उत्तर : पर्याय क्र - 3 | मंडल पंचायत